Eggen van Terlan, Johan

Johan Eggen van Terlan was de tweede van acht uit het gezin van een Vlaamsgezinde liberale vrederechter, die in zijn woon- en werkplaats Gistel ook politiek actief was. Hij promoveerde in oktober 1905 tot doctor in de rechten aan de Gentse universiteit Hoger onderwijs in Gent Met de vernederlandsing in 1930 als hoogtepunt is de Gentse universiteit een belangrijk strijdpunt geweest in de Vlaamse beweging. Van het Latijn uit 1817 tot het Engels van vandaag: het ... Lees meer . Eggen van Terlan was – na een kortstondig verblijf als magistraat in Congo Congo Lees meer -Vrijstaat – achtereenvolgens advocaat bij de Gentse balie en parketmagistraat in Brussel. Tegelijk was hij actief als publicist over juridische en historische thema’s, onder andere met een tijdschriftbijdrage over ‘De invloed door Zuid-Nederland op Noord-Nederland uitgeoefend op het einde der XVIe en het begin der XVIIe eeuw’ (1908).

Activisme tijdens de Eerste Wereldoorlog

Eggen van Terlan, die in augustus 1914 was uitgeweken naar Nederland, werkte er mee aan De Vlaamsche Stem De Vlaamsche Stem (1915-1916) De Vlaamsche Stem (1915-1916) was een Vlaamsgezind dagblad dat in Nederland verscheen en na een tijd in Duitse handen overging. De koerswijziging die het dagblad als gevolg daarvan onderg... Lees meer , zowel voor- als nadat het Belgische emigrantenblad midden 1915 de weg van het activisme Activisme Het begrip activisme verwijst naar de fractie van flaminganten die tijdens de Eerste Wereldoorlog bereid was om politiek of anderszins samen te werken met de Duitse bezetter en financiële... Lees meer was opgegaan. Datzelfde jaar onderschreef hij het programma van de radicale en pangermanistische activisten van Jong-Vlaanderen Jong-Vlaanderen (1914-1918) Jong-Vlaanderen (1914-1918) was een in Gent opgerichte activistische drukkingsgroep, die tijdens de Eerste Wereldoorlog een radicaal Vlaams-nationalistisch en anti-Belgisch politiek progr... Lees meer , waarvan hij van juni 1916 tot september 1917 secretaris was.

In 1916 aanvaardde hij een hoogleraarschap aan de Vlaamsche Hoogeschool, de door de Duitse bezetter vernederlandste universiteit in Gent, waar hij burgerlijk recht en burgerlijk procesrecht onderwees. In 1917 werkte Eggen van Terlan, die in Ledeberg woonde, mee aan de voorbereiding van de Raad van Vlaanderen Raad van Vlaanderen (1917-1918) De Raad van Vlaanderen (1917-1918) was een activistisch marionettenparlement tijdens de Eerste Wereldoorlog, dat onderdeel was van de Duitse plannen om in Vlaanderen een blijvende invloed... Lees meer , waarvan hij ook lid werd. Hij nam van deze vergadering ook een tijdlang het secretariaat op zich en was daarnaast gedurende enige tijd verbonden aan de Vlaamse afdeling van het gesplitste ministerie van Justitie. Eggen van Terlan stond toen bekend als een fervente antiklerikaal, maar vooral als erg eigengereid.

In juli 1918 huwde hij met Anne Marie Cornelia del Branden, die echter drie maanden later op 29-jarige leeftijd overleed aan de Spaanse griep. Om te ontkomen aan een veroordeling door de Belgische justitie, vluchtte hij na de Eerste Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog De Vlaamse beweging is fundamenteel getekend door de Eerste Wereldoorlog. De oorlog maakte een verregaande democratisering onafwendbaar, met wezenlijke gevolgen voor het politieke draagv... Lees meer eerst naar Oostenrijk en vervolgens naar Duitsland.

Over de periode 1914-1918 publiceerde Eggen van Terlan in 1931 bij de Brusselse socialistische uitgeverij De Wilde Roos het boekje Geschiedenis van de Vlaamsche beweging gedurende den oorlog, dat werd ingeleid door Camille Huysmans Huysmans, Camille Camille Huysmans (1871-1968) was een Vlaamsgezinde socialistische politicus, die van 1933 tot 1940 burgemeester van Antwerpen was, tweemaal een ministerpositie bekleedde en een jaar lang ... Lees meer . In dit sterk autobiografische geschrift benadrukt de auteur nogal apologetisch de verdienste en de betekenis van het activisme in het algemeen en van de Gentse Vlaamse Hogeschool in het bijzonder en reconstrueert hij ook zijn persoonlijke aandeel daarin.

Na de Eerste Wereldoorlog

In 1920 werd Eggen van Terlan door de Belgische justitie bij verstek veroordeeld tot 20 jaar hechtenis vanwege betrokkenheid bij het activisme (zie Repressie na de Eerste Wereldoorlog Repressie na de Eerste Wereldoorlog De ‘repressie’ na de Eerste Wereldoorlog was de bestraffing van degenen die tussen 1914 en 1918 met de Duitse bezetter collaboreerden en misdrijven tegen de veiligheid van de (Belgische)... Lees meer ).

In 1922 werd hij aangesteld tot docent ‘Grondwettelijke en diplomatieke geschiedenis der Nederlanden (België en Holland)’ aan de Hochschule für Politik in Berlijn. Tegelijk ging hij in de Duitse hoofdstad aan het werk bij de juridische afdeling van het ministerie van Buitenlandse Zaken. In oktober 1923 werd hij om voorlopig onopgehelderde omstandigheden uit beide functies ontslagen.

Vervolgens reisde Eggen van Terlan via Parijs naar Nice, waar hij werkzaam was als advocaat en juridisch adviseur. In 1926 werd hij door Frankrijk uitgewezen, met als argumentatie dat hij onwettelijk werkzaam zou zijn als advocaat én staatsgevaarlijk. Hij verhuisde naar Amsterdam. Daar was hij in 1927 enige tijd voorzitter van een commissie van voormalige activisten die onderzocht hoe de archieven van de activistische Raad van Vlaanderen na allerhande peripetieën in het bezit waren geraakt van Belgische patriotten. Die maakten er gebruik van om het actvisme scherp aan de kaak te stellen.

In juli 1927 kreeg Eggen van Terlan aan de universiteit van Bonn een tijdelijke aanstelling als docent vergelijkend internationaal privaatrecht, een opdracht die in 1932 werd uitgebreid met de vakken Frans burgerlijk, proces- en handelsrecht. In 1933 publiceerde hij een monografie over De unificatie van het privaatrecht van België, Nederland en Luxemburg. In Bonn was hij ook voorzitter van de plaatselijke afdeling van de in 1927 opgerichte Deutsch-Niederländische Vereiniging, die lezingen organiseerde over Vlaamse en Nederlandse cultuur. 

Kort nadat hij was getrouwd met de Duitse prinses Elisabeth von Isenburg (1904-1982), werd Eggen van Terlan eind 1934 door het ministerie van Onderwijs in Berlijn ontslagen als universiteitsdocent. Eerder dat jaar had de universiteit van Bonn al een onderzoek naar hem ingericht vanwege vermeende onrespectvolle uitspraken over Adolf Hitler en het nationaalsocialisme. Eggen van Terlan en zijn gezin woonden een aantal jaren in het stamkasteel van de familie von Isenburg in het Duitse Langensebold. Later verhuisden zij naar Sint-Truiden, vanwaar de familie van Eggen van Terlan oorspronkelijk afkomstig was, vervolgens naar het Brusselse en daarna naar Mechelen. Daar startte Eggen von Terlan in 1938 een advocatenpraktijk.

De Tweede Wereldoorlog en daarna

Bij de Duitse inval in mei 1940 werd Eggen van Terlan als verdachte opgepakt en met een van de zogeheten Spooktreinen Spooktreinen Het begrip Spooktreinen verwijst naar de wegvoering van 2000 tot 3000 verdachten door de Belgische staatsveiligheid in mei 1940. De verdachten, waaronder een aantal prominente Vlaams-nat... Lees meer naar Zuid-Frankrijk gevoerd. Daar zat hij een tijdlang gevangen in het kamp van Le Vernet. Na zijn terugkeer naar België werkte hij een tijdje voor de collaborerende Zender Brussel Zender Brussel Zender Brussel (1940-1944) was een collaborerend Vlaams Radio-instituut tijdens de Tweede Wereldoorlog. Lees meer . In 1942 week hij met zijn echtgenote en hun drie kinderen uit naar het Franse dorpje Buthiers en pendelden zij af en toe naar Antwerpen. Na de Tweede Wereldoorlog Tweede Wereldoorlog De Tweede Wereldoorlog werd in Vlaanderen getekend door de onvoorwaardelijke collaboratie van het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV). De samenwerking met de bezetter en de bestraffing erva... Lees meer werkte Eggen van Terlan tot 1949 als leraar in een jezuïetencollege in Dôle (Frankrijk).

Na een volgende verhuizing, nu naar het toenmalige West-Duitsland, was Eggen van Terlan er werkzaam als gastdocent burgerlijk en internationaal privaatrecht aan de administratieve hogeschool van Spiers. In 1950 werd hij door de universiteit van Bonn hersteld in de tijdelijke lesopdracht waaruit hij 16 jaar voordien was ontslagen. Pogingen om een schadevergoeding te krijgen voor de tijd dat hij uit die functie ontzet was geweest, leidden tot niets.