Komen-Moeskroen

Komen-Moeskroen verwijst respectievelijk naar de naam van een stad met 17.786 inwoners (inclusief fusiegemeenten) en die van een stad met 53.545 inwoners (inclusief fusiegemeenten), en vormt een apart taalgrensgebied in het zuiden van West-Vlaanderen, sinds 1962 in het noorden van Henegouwen.

Het Komense is oorspronkelijk Vlaams, Moeskroen is historisch Waals. In het Komense verfranste de maatschappelijke toplaag in de 18de eeuw, en in de 19de eeuw geleidelijk ook een deel van de volksklasse. In de buurt van Moeskroen had het Frans ook veld gewonnen in aangrenzende Vlaamse dorpen. Een omvangrijke vestiging van Vlaamse grensarbeiders, vooral in het begin van de 20ste eeuw, drong de verfransing echter terug. Sommige dorpen vervlaamsten opnieuw en de hele streek werd een taalkundig zeer gemengde zone in de provincie West-Vlaanderen West-Vlaanderen Lees meer . Een deel van de Vlaamse inwijkelingen paste zich in de volgende decennia aan bij het overwegend Franse cultuurpatroon. De taalwetten Taalpolitiek en -wetgeving Situaties van taalonderdrukking vindt men wereldwijd. Daarom besteedt deze bijdrage eerst aandacht aan gehanteerde taalpolitieke strategieën. Ook in België verzette een gedomineerde taalg... Lees meer van 1932 werden in het Komense nooit toegepast.

1961-1962: Het vastleggen van de taalgrens

In 1961 wilde de Belgische regering de taalgrens Taalgrens Het begrip ‘taalgrens’ verwijst in het algemeen naar een grens die twee bevolkingsgroepen die een verschillende taal spreken van elkaar scheidt en in het bijzonder naar de grens tussen he... Lees meer wettelijk voorgoed vastleggen en de administratieve districten aanpassen. In het oorspronkelijke regeringsontwerp, dat tot de taalgrenswet van 8 november 1962 zou leiden, voorzag zij het behoud van Komen-Moeskroen bij West-Vlaanderen, echter met een Frans taalregime en faciliteiten Faciliteiten Al sinds de eerste taalwet (1873) voorzag de wetgever in faciliteiten. Deze tegemoetkomingen gaven aanleiding tot tegengestelde interpretaties door Nederlandstaligen en Franstaligen, zo ... Lees meer voor de Nederlandstaligen. Daarover ontstond tijdens het parlementaire debat een felle discussie. De meeste Waalse politici eisten de aanhechting van Komen-Moeskroen bij Wallonië. Aan Vlaamse zijde wilden velen eveneens een klare toestand: indien Komen-Moeskroen een Franstalig bestuur kreeg, dan moest het gebied maar overgeheveld worden naar Wallonië. Tegen deze opvatting verzette zich het in 1961 opgerichte Taalgrenskomitee West- Vlaanderen met het argument dat, volgens zijn berekeningen, meer dan de helft van de ruim 71.000 inwoners in dit gebied Nederlandstaligen waren. Het West-Vlaamse provinciebestuur van zijn kant bewees, aan de hand van een studie van ingenieur Demeyere, dat de hele streek op sociaal-economisch gebied afgestemd was op West-Vlaanderen en nagenoeg geen bindingen met Henegouwen had. De voorstanders van het behoud bij West-Vlaanderen pleitten voor een tweetaligheidsregime, zoals in de Brusselse agglomeratie.

In de loop van het parlementaire debat werd het lot van Komen- Moeskroen steeds meer aan dat van de Voerstreek Voeren Lees meer gekoppeld. Bleef de Voer bij de provincie Luik, dan moest ook Komen-Moeskroen bij West-Vlaanderen blijven en omgekeerd. Ten slotte besliste het parlement dat Komen-Moeskroen van West-Vlaanderen zou worden losgemaakt om een nieuw arrondissement Moeskroen te vormen in de provincie Henegouwen. In de negen gemeenten geldt een Frans taalregime, met faciliteiten voor de Nederlandstaligen.

Na de overheveling

Na de overheveling bleef het Nederlandstalig cultureel leven en onderwijs Onderwijs Lees meer in Moeskroen geruime tijd bestaan. In Komen, dat in 1962 geen Nederlandstalige infrastructuur bezat, bleef het echter stil. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1964 behaalde een Vlaamse lijst geen enkele zetel. Pas vanaf 1968 kwam er stilaan een kentering, door toedoen van Flor Grammens Grammens, Flor Onderwijzer Flor Grammens (1899-1985) verwierf tijdens zijn leven grote bekendheid door zijn herhaalde en soms spectaculaire acties tegen de schendingen van de taalwetgeving. Lees meer en enkele medestanders ( Vriendenkring van het Komense Vriendenkring van het Komense De Vriendenkring van het Komense (1971-2008) was een onder impuls van Flor Grammens opgerichte vereniging voor de bevordering van het culturele leven van de Vlaamse Komenaars. Einde jaren... Lees meer ). In de jaren 1970 en 1980 kende het Vlaamse culturele leven in Komen een zekere bloei. Dankzij de steun van de Gentse verzekeringsmaatschappij De Noordstar en Boerhaave Noordstar Lees meer kon men een eigen cultureel centrum Huize Robrecht van Kassel oprichten. Pas op 1 september 1980 kon men met Nederlandstalig onderwijs in Komen beginnen. Na een bewogen ontstaansgeschiedenis en diverse locaties vond de Vlaamse school een definitieve vestiging op het domein van Huize Robrecht van Kassel. Dankzij massale steun en de oprichting van een vereniging zonder winstoogmerk Schoolfonds konden eigen lokalen gebouwd worden. De school krijgt, tegen de taalwetgeving in, subsidies (ongeveer vijf miljoen per jaar) van de Vlaamse Regering Vlaamse Regering De Vlaamse regering is de uitvoerende macht van de Vlaamse Gemeenschap en het Vlaamse Gewest, geïnstalleerd na de staatshervorming van 1980 en aanvankelijk aangeduid met de term 'executie... Lees meer , omdat de Franstalige gemeenschap in gebreke bleef. Eind 1995 kon de school haar infrastructuur gevoelig uitbreiden. Tijdens het schooljaar (1995-1996) telde de school een zestigtal kleuters en leerlingen, thans (2023) een honderdtal. Daarnaast gaat een onbekend aantal leerlingen vanuit het Komense naar Vlaamse scholen in Ieper, Wervik en Menen. Het Vlaamse verenigingsleven is er sinds het begin van de jaren 1990 volledig weggedeemsterd.