Museum van de Vlaamse Sociale Strijd (MVSS)

Naar aanleiding van de viering van 150 jaar België België Geen Vlaamse beweging zonder België. Het is ook onmogelijk om België te begrijpen zonder de geschiedenis van de Vlaamse beweging erbij te betrekken. Tussen het ontstaan van een culturele ... Lees meer stelde de federale regering in 1980 aan de provincies extra kredieten ter beschikking voor bijzondere initiatieven. De provincie Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen Dit artikel onderzoekt de vraag of en in welke mate de Vlaamse beweging in Oost-Vlaanderen een specifieke identiteit vertoonde. Lees meer besliste om met het geld de restauratie aan te pakken van een gebouw uit zijn patrimonium, het voormalige Caermersklooster in Gent, met de bedoeling er een museum in te richten over de sociale emancipatiebewegingen in Vlaanderen vanaf 1830, het Museum van de Vlaamse Sociale Strijd (MVSS).

Voor de inhoudelijke invulling contacteerde het Oost-Vlaamse provinciebestuur de twee toenmalige privaatrechtelijk archief- en erfgoedinstellingen op zijn grondgebied die zich toelegden op de thematiek van het in het vooruitzicht gestelde museum: het sinds 1978 bestaande Daensmuseum en Archief van de Vlaamse Sociale Strijd ( DAVS Daensmuseum en Archief van de Vlaamse Sociale Strijd (DAVS) Lees meer ) in Aalst en het in oprichting zijnde Archief en Museum van de Socialistische Arbeidersbeweging (AMSAB) in Gent, dat in 1980 uit de startblokken kwam. Er werd een Werkgroep MVSS opgericht, waartoe na de eerste vergadering ook het sinds 1976 in Leuven functionerende Katholiek Documentatie- en Onderzoekscentrum (KADOC) toetrad.

Het MVSS werd officieel gelanceerd tijdens een academische zitting over ‘Sociale emancipatiebewegingen in Vlaanderen sinds 1830’ in het Oost-Vlaamse provinciegebouw in Gent in het kader van de viering van 150 jaar België. Herman Balthazar Balthazar, Herman Herman Balthazar (1938) was hoogleraar geschiedenis aan de Gentse universiteit en gouverneur van de provincie Oost-Vlaanderen. Hij is een cultuurflamingantische sociaaldemocraat en zette ... Lees meer (Universiteit Gent) en Emiel Lamberts (KU Leuven), beiden hoogleraar hedendaagse geschiedenis en respectievelijk voorzitter van AMSAB en ondervoorzitter van KADOC, stelden er het initiatief voor en kaderden het in een breder historisch en historiografisch opzet met betrekking tot de sociale geschiedenis van Vlaanderen.

Op 27 juni 1985 kregen via een Vlaams decreet betreffende de privaatrechtelijke culturele archiefwerking het KADOC, het AMSAB, het in 1982 in Gent opgerichte Liberaal Archief (nu Liberas) en het in 1984 in Antwerpen van start gegane ADVN ADVN | archief voor nationale bewegingen (ADVN) Het ADVN | archief voor nationale bewegingen (Antwerpen), opgericht in 1984, is een archief en onderzoekscentrum betreffende de Vlaamse beweging en andere nationale bewegingen in Europa. ... Lees meer (Archief en Documentatiecentrum voor het Vlaams nationalisme; nu ADVN | archief voor nationale bewegingen) een officiële erkenning en werden zij vervolgens door de overheid gesubsidieerd. Datzelfde jaar dienden de twee laatstgenoemde instellingen een aanvraag in om te participeren in het MVSS. Die werd in 1988 formeel gehonoreerd, zodat vanaf dan de archief- en erfgoedinstellingen van de vier toenmalige grote ideologische en politiek-maatschappelijke stromingen samenwerkten in het kader van het MVSS. Het ADVN, dat mede gegroeid was vanuit het DAVS, had intussen de plaats ingenomen van het erfgoedcentrum omtrent de daensistische beweging. Het DAVS had in de loop van de jaren 1980 zijn activiteiten geleidelijk afgebouwd en werd later geïntegreerd in het Aalsterse stadsarchief.

Als aanzet tot het MVSS en in afwachting van de restauratie van het Caermersklooster, was ondertussen in het begin van de jaren 1980 door de participanten begonnen met tentoonstellingen - telkens gekoppeld aan een publicatie – over een aspect van de sociale emancipatie van Vlaanderen tijdens de 19de en de 20ste eeuw. Dat werkveld werd heel ruim opgevat en omvatte ook uiteenlopende politiek-maatschappelijke, economische en socioculturele ontwikkelingen. Tussen 1981 en 2015 werden in totaal 28 projecten gerealiseerd, in diverse samenwerkingsverbanden, met altijd een sterke inhoudelijke inbreng vanuit de academische wereld en telkens onder de koepel van en met een belangrijke financiële ondersteuning door de provincie Oost-Vlaanderen. Op die manier werd het initiële museale concept geleidelijk omgebogen: de optie van een fysiek museum werd stapsgewijze verlaten en er werd de facto gekozen voor een soort virtueel museum, met name de hiervoor gesignaleerde thematische exposities op wisselende locaties. Mede door de dynamiek die het MVSS op gang had gebracht, met name door én voor de vier participanten die dit Oost-Vlaamse provinciale initiatief vorm gaven, werd het oorspronkelijk beoogde museum nooit realiteit. De publicaties - de reeks Bijdragen (tot het) Museum (van de) Vlaamse Sociale Strijd - bieden wel een representatieve staalkaart van blijvende waarde van meer dan 30 jaar eigentijdse geschiedschrijving in Vlaanderen.

Met het opheffen van de culturele bevoegdheden van de provincies met ingang van 2019 kwam er een einde aan de subsidies van de provincie Oost-Vlaanderen en aan (de activiteiten van) het MVSS. De betrokken archiefinstellingen hadden intussen in 2002 via Archiefbank Vlaanderen (nu Archiefpunt) een nieuw en nog breder samenwerkingsverband op touw gezet, dat vandaag alle privaatrechtelijke archief- en erfgoedinstellingen bestrijkt die worden erkend en gesubsidieerd door de Vlaamse overheid.