Comité voor Dietsche Actie (CDA)

Het Comité voor Dietsche Actie werd begin juni 1940 in Gent Gent Al in de 19e eeuw probeerden Vlaamsgezinde intellectuelen het gebruik van het Nederlands te bevorderen in een sterk verfranst Gent. Studentenverenigingen zoals 't Zal wel gaan hielpen daa... Lees meer opgericht door de voormalige activisten Willem Verhulst Verhulst, Willem Willem Verhulst (1898-1975) was tijdens de Eerste Wereldoorlog activist en richtte tijdens de Tweede Wereldoorlog in Gent het Comité voor Dietsche Actie (CDA) op dat als inlichtingsdienst... Lees meer , Jan de Boevé De Boevé, Jan Jan de Boevé (1887-1966) was tijdens de Eerste Wereldoorlog redacteur van de activistische krant De Vlaamsche Post en een van de oprichters van De Vlam. Tijdens de Tweede Wereldoorlog st... Lees meer , Walter Lampaert Lampaert, Walter Walter Lampaert (1892-1945) was een succesvolle Gentse zakenman, een prominent activist en een financier van het Verdinaso. Voor zijn activiteiten tijdens de Tweede Wereldoorlog in het Co... Lees meer en Polidoor Goossens Goossens, Polidoor Polidoor Goossens (1875-1953) was een Gentse handelaar. Voor de oorlog actief bij de Vlaamsgezinde liberalen, werd hij tijdens de Eerste Wereldoorlog overtuigd activist en lid van de Raad... Lees meer , samen met VNV-ers, Marc Neerman, Petrus de Brabandere De Brabandere, Petrus De Vlaams-nationalistische tandarts Petrus de Brabandere (1890-1973) stapte tijdens de Tweede Wereldoorlog in de collaboratie. Lees meer en Henri van Hautegem. De Boevé trad aanvankelijk op als leider van het Comité, maar werd gaandeweg overvleugeld door Verhulst.

Eerste acties

De oprichting van het CDA moet worden gezien in de context van het groeiende ongeduld in Vlaams-nationalistische middens ten opzichte van de als halfslachtig ervaren houding van het Vlaamsch Nationaal Verbond Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) Het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) (1933-1945) was een rechts-radicale Vlaams-nationalistische partij die tijdens de Tweede Wereldoorlog collaboreerde met de Duitse nationaalsocialistis... Lees meer (VNV) tegenover de collaboratie Collaboratie Collaboratie verwijst naar de samenwerking met de bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog, in casu van het Vlaams-nationalisme en een deel van de Vlaamse beweging. Lees meer en het uitblijven van een onmiddellijke machtsgreep. Zelf wilde het Comité ‘niet palaberen maar werken’, om zo snel mogelijk een Dietse Diets Het woord ‘Diets’ stamt uit het Middelnederlands. In de context van de Vlaamse beweging dook deze term voor het eerst op in de loop van de 19de eeuw, meestal als equivalent voor Nederlan... Lees meer en nationaalsocialistische Nieuwe Orde te installeren. Het Comité voerde in dit verband een reeks ‘zuiveringsacties’ uit, aanvankelijk met steun van de Duitse bezettende autoriteiten in Gent. Zo nam het CDA de Gentse Radiodistributie in beslag (waarna Verhulst en De Boevé werden aangesteld als nieuwe bestuurders) en werden de Socialistische Arbeiders Radio Omroep voor Vlaanderen Socialistische Arbeiders Radio Omroep voor Vlaanderen (SAROV) Lees meer en de socialistische Feestzaal Vooruit bezet. Op 9 oktober 1940 ging het Comité over tot de inbeslagname van de Franstalige hogeschool Ecole des Hautes Etudes Ecole des Hautes Etudes De Ecole des Hautes Etudes werd in 1923 door de francofone elite gesticht als reactie tegen de vernederlandsing van de Gentse rijksuniversiteit. Lees meer en vestigde er vervolgens zijn zetel. Een poging om via de burgemeester-kandidatuur van Lampaert het stadsbestuur in handen te krijgen faalde. Eind december 1940 werd Hendrik Elias Elias, Hendrik Hendrik Elias (1902-1973) was een historicus en Vlaams-nationalistisch politicus die als leider van het Vlaamsch Nationaal Verbond collaboreerde met de Duitse bezetter tijdens de Tweede W... Lees meer als commissaris-burgemeester van Gent aangesteld.

Na berichten over boekhoudkundig gesjoemel bij de weverij Goethals-Goethals, een grote industriële onderneming in Eeklo, gingen Verhulst en enkele leden van het Comité op 8 mei 1941 over tot de inbeslagname van de fabriek. De actie zette de verhouding met het militair bestuur, dat begaan was met een stabiel economisch klimaat, onder zware druk. Het VNV ondernam stappen om het Comité te laten verbieden. Het CDA trachtte de gemoederen te bedaren door in een pamflet de zopas opgerichte Eenheidsbeweging-VNV te verwelkomen en kondigde aan nieuwe politieke acties op te schorten.

Inlichtingsdienst

Onmiddellijk na de oprichting van de CDA werd via Rolf Wilkening contact gelegd met de Duitse politie- en inlichtingsdienst Sipo-SD. Verhulst en De Boevé startten met het verzamelen van inlichtingen, zowel over de algemene houding van de bevolking als over tegenstanders, inclusief het VNV. Vanaf 1941 werd het CDA daarvoor ook financieel ondersteund door de Sipo-SD. Het Comité bouwde daarvoor een netwerk van informanten uit, voornamelijk gerekruteerd in de middens van de Algemeene SS-Vlaanderen Algemeene-SS Vlaanderen (ASSV) De SS-Vlaanderen was een collaborerende militie tijdens de Tweede Wereldoorlog, die deel uitmaakte van de Duitse SS. Ze ijverde voor de aanhechting van Vlaanderen bij Duitsland. Lees meer en de Duitsch-Vlaamsche Arbeidsgemeenschap Duitsch-Vlaamsche Arbeidsgemeenschap (DeVlag) De Duitsch-Vlaamsche Arbeidersgemeenschap (DeVlag) (1935-1945) was vóór de Tweede Wereldoorlog een organisatie van Vlaamse en Duitse studenten. Tijdens de oorlog ontpopte de DeVlag zich ... Lees meer (DeVlag).

Toen het CDA, in de nasleep van de actie bij Goethals-Goethals, in 1942 door het militair bestuur werd verboden, vormde Verhulst het Comité om tot het Comité voor Vlaamsche Actie (CVA), een zuiver inlichtingsnetwerk in onderaanneming van de Gentse Sipo-SD. Verhulst was met het CVA voortaan nauw betrokken bij onderzoeken van deze dienst, liet actief opsporingswerk uitvoeren door informanten en stelde lijsten met gijzelaars samen. Over de precieze omvang van het inlichtingsnetwerk bestaat nog onduidelijkheid. Vermoedelijk stond het vooral sterk in Gent en omgeving (Sint-Martens-Latem), maar er waren ook kernen actief in Eeklo, Brugge, Oostende en Ieper. Onderzoek kon tot nu toe een 70-tal personen identificeren die gedurende een bepaalde periode als informant of inlichtingsagent betrokken waren bij het Comité. Onder hen onder meer professor Roger Soenen Soenen, Roger Arts Roger Soenen (1902-1977) was hoogleraar aan de Universiteit Gent. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij betrokken bij de Germaansche Werkgemeenschap Vlaanderen en de DeVlag. Lees meer , schilder Albert Servaes Servaes, Albert Lees meer , uitgever Arnold de Munnynck De Munnynck, Arnold Arnold de Munnynck (1883-1977) was operazanger en vanaf 1930 uitgever en hoofdredacteur van het Gentse satirische scheldblad Pierlala, vervolgens Gieljotine van Pierlala. Lees meer , dichter Jozef de Belder, oorlogsburgemeester van Sint-Amandsberg Gaston Rombaut, beeldhouwer Ferdinand Uyttendaele en VNV-provincieraadslid Eugeen de Lille De Lille, Eugeen Eugeen de Lille (1901-1992) was een Vlaams-nationalistisch politicus in het Vlaams Nationaal Verbond (VNV). Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij partijganger van de Duits-Vlaamse Arbeid... Lees meer . Over de precieze aard van de verstrekte inlichtingen alsook de duur van de betrokkenheid van deze personen is doorgaans echter weinig bekend.

Na de oorlog werden de kopstukken van het Comité, waaronder Verhulst en De Boevé, veroordeeld tot zware gevangenisstraffen.