FAAM

Flanders All Around Museum (FAAM) is een virtueel museum van de Vlaamse geschiedenis, dat in 2024 werd geopend. Het kwam er op initiatief van de Vlaamse regering onder leiding van minister-president Jan Jambon Jambon, Jan Jan Jambon (1960), informaticus, brak in 1988 met de VU en werd een prominente figuur in de Vlaamse Volksbeweging. Hij pleitte voor een onafhankelijk Vlaanderen in de EU. In 2006 trad hi... Lees meer ( N-VA Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA) De N-VA is op electoraal vlak de meest succesvolle Vlaams-nationalistische partij ooit en slaagde er ook in om de grootste Belgische partij te worden. Ze zit bijna 20 jaar in de Vlaamse R... Lees meer ) (2019-2024). In de startnota van N-VA-partijvoorzitter Bart de Wever De Wever, Bart Bart de Wever (1970) is een Vlaams-nationalistisch politicus. Hij is sinds 2004 voorzitter van de N-VA, die onder zijn voorzitterschap de grootste partij van België werd. Sinds 2013 is hi... Lees meer (augustus 2019), die aan de basis lag voor de regeringsonderhandelingen, werd, ‘in navolging van Nederland’, een Vlaamse canon in het vooruitzicht gesteld, en ook het voornemen dat de regering zal ‘investeren. in onze culturele topinfrastructuur en het traject start voor een nieuw museum over de Vlaamse geschiedenis. Dat plan bleef behouden in de uiteindelijke regeringsverklaring (2 oktober 2019): ‘We kijken ook uit naar een museum dat onze Vlaamse geschiedenis en cultuur voor het brede publiek ontsluit.’

Nederland Nederland Nederland is met Vlaanderen verbonden door de economische infrastructuur, de taal en de geschiedenis. Vanaf eind 18de eeuw kreeg die verbondenheid in taal en cultuur op uiteenlopende mani... Lees meer had niet alleen voor de Canon de weg gewezen en het model geleverd. Er was ook sprake geweest van een nationaal historisch museum, gebaseerd op de Nederlandse canon, waarvan in 2006 de eerste versie verscheen. De plannen waren concreet, met een locatie, Arnhem, en een ontwerp van architect Francine Houben. Maar het museum is er niet gekomen, en in 2010 werden de plannen opgeborgen. De kosten bleken (te) hoog, en de consensus en het draagvlak niet groot genoeg. Bovendien heeft Nederland met het (vernieuwde) Rijksmuseum feitelijk al een hoogwaardig – zij het niet op de canon geënt – nationaal historisch museum. Wél is sinds 2017 in het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem een ‘Canontentoonstelling’ te zien, met onder meer filmschermen waarop ‘verhalen uit de Canon verdeeld over tien achtereenvolgende tijdvakken’ worden verteld, en een reusachtige aanraakscherm waarop de volledige canon kan worden ‘bevraagd’.

In Vlaanderen werd het idee van een fysiek museum al snel verlaten, en werd geopteerd voor een ‘virtueel museum’. Op een website van de Vlaamse overheid werd gewezen op de voordelen daarvan, zoals de grote bereikbaarheid (‘zonder zorgen over openingsuren, drukte of afstand’), en het feit dat er ‘elke dag nieuwe inzichten’ zijn, die hun plaats zullen blijven krijgen in een museum dat niet met een plaatsgebrek kampt. Er werd in het vooruitzicht gesteld dat het de bedoeling was het museum ook na de opening verder te laten groeien. Daarvoor werden het middenveld en het publiek opgeroepen ‘erfgoedverhalen’ in te sturen. Bij het afvoeren van het plan voor een ‘echt’ museum, ging het echter niet louter om een positieve keuze. Naast de hoge kostprijs, waren er immers ook praktische belemmeringen voor de creatie van een fysiek museum. Het zou immers impliceren dat de Vlaamse ‘topstukken’ er moesten worden samengebracht, uit een veelheid van bestaande musea. Die waren uiteraard niet geneigd om van hun eigen trekpleisters afstand te doen. Ook zou de keuze van de locatie van het ‘museum van Vlaanderen’ ongetwijfeld een heikele kwestie zijn geweest, die nu kon worden vermeden.

Voor de drie jaar durende voorbereiding van het virtuele museum – een website en een app – werd 3 miljoen euro uitgetrokken. De uitwerking gebeurde onder impuls van het Departement Cultuur, Jeugd en Media, met een hele reeks partners, waaronder techbedrijven, hogescholen, erfgoedkoepels en ook Geheugen Collectief, een historisch bureau dat ook de praktische uitwerking van de Canon van Vlaanderen Canon van Vlaanderen De Canon van Vlaanderen (2023) is een door de Vlaamse Regering geëntameerd initiatief, dat de geschiedenis van het geografische gebied Vlaanderen belicht via 60 vensters over diverse maat... Lees meer had verzorgd. Op 12 maart 2024 werden de website en de app, die de naam Flanders All Around Museum (FAAM) kregen, gelanceerd. Dat gebeurde in Dendermonde, met als blikvanger het skelet van een wolharige mammoet die er in 1968 was ontdekt, en in het Stadsmuseum Vleeshuis wordt bewaard. Minister-president Jan Jambon sprak over de ‘inclusieve ontsluiting van de Vlaamse geschiedenis in een veranderende wereld’, en de ambities waren niet gering: FAAM moest ‘het grootste virtuele museum ter wereld’ worden. Op het moment van de lancering werden er ongeveer 500 onderwerpen behandeld. Het platform, door De Tijd als een ‘erfgoedetalage’ omschreven, biedt informatie over en vooral ook toegang tot talrijke (ook minder bekende) erfgoedcollecties, over Vlaanderen verspreid. Het bevat ‘verhalen over koningen en keizers en kunst met een grote K, maar even goed over ons dagelijks eten en drinken, en hoe we wonen, werken en plezier maken!’ Door middel van augmented reality en interactieve mogelijkheden worden gebruikers van de app ‘ervaringen’ op sites en in collecties geboden. In De Standaard (13 maart 2024) concludeerde Julie Vandersteene: ‘Al met al  is Faam een interessante kennismaking met de Vlaamse geschiedenis, maar het kan een bezoek aan een echt museum niet vervangen’.

In het kader van een besparingsoperatie van de Vlaamse overheid in 2025 werd het budget van FAAM, 1 miljoen euro per jaar, door minister van Cultuur Caroline Gennez (Vooruit) gehalveerd. Bovendien bepaalde de minister dat het virtuele museum diende samen te smelten met de Erfgoedapp, een vanuit het erfgoedveld gegroeid initiatief dat gehost wordt door Faro, het steunpunt voor cultureel erfgoed, dat voortaan ook het budget beheert. De Erfgoedapp was (tot november 2025) 320.000 keer gedownload; FAAM in het eerste jaar van zijn bestaan 11.000 keer. Of deze reorganisatie het feitelijke einde betekent van het (virtueel) museum van de Vlaamse geschiedenis, zal de toekomst moeten uitwijzen.