Heymans, Jan Frans

Jan Frans Heymans was oudste zoon uit een bescheiden landbouwersgezin in het Pajottenland en doorliep de middelbare school in het Klein Seminarie van Hoogstraten Klein Seminarie van Hoogstraten Het Klein Seminarie van Hoogstraten (1835) kende tot na de Tweede Wereldoorlog een prominente Vlaamsgezinde scholierenbeweging. Lees meer . Vervolgens studeerde hij aan de Leuvense universiteit natuurwetenschappen en – na een studieverblijf in Parijs – genees-, heel- en verloskunde. Daaropvolgend werkte hij gedurende drie academiejaren als assistent in het laboratorium van hoogleraar fysiologie Emil Heinrich Du Bois-Reymond (1818-1896) in Berlijn. In deze periode maakte hij academische studiereizen naar Boedapest, Napels, Parijs en Sint-Petersburg, evenals naar Groot-Brittannië en de Verenigde Staten van Amerika. Vanaf 1890 doceerde Heymans colleges in het vakgebied van de farmacologie aan de Gentse universiteit, waar hij in 1896 werd aangesteld als gewoon hoogleraar. Hij richtte er het Instituut voor Farmacodynamie en -Therapie op (sinds 1960 het Jan Frans en Corneel Heymansinsituut) en bouwde als wetenschapper een grote internationale reputatie op.  

Hoewel Heymans, die als student in 1885 in Leuven mee de regionale Brabantse Gilde had opgericht, een gematigd Vlaamsgezind profiel had, mengde hij zich lange tijd niet in de problematiek van de vernederlandsing van de Gentse universiteit (zie Hoger onderwijs Gent Hoger onderwijs in Gent Met de vernederlandsing in 1930 als hoogtepunt is de Gentse universiteit een belangrijk strijdpunt geweest in de Vlaamse beweging. Van het Latijn uit 1817 tot het Engels van vandaag: het ... Lees meer ). Na de Eerste Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog De Vlaamse beweging is fundamenteel getekend door de Eerste Wereldoorlog. De oorlog maakte een verregaande democratisering onafwendbaar, met wezenlijke gevolgen voor het politieke draagv... Lees meer , toen deze kwestie escaleerde en – zowel aan de Gentse universiteit als daarbuiten – tot diepgaande spanningen en conflicten leidde, presenteerde hij als secretaris van de academieraad tijdens het academiejaar 1921-1922 een voorstel tot veralgemeende tweetaligheid: professoren zouden hun colleges zowel in het Nederlands als het Frans doceren. Omdat hoogleraar neus-, keel en oorziekten Eugène Eeman (1856-1926) bij zijn aantreden als rector was overeengekomen dat hij uit die functie ontslag zou nemen als het taalstatuut van de Gentse universiteit zou worden gewijzigd en dat in 1923 inderdaad gebeurde met een door minister Pierre Nolf Nolf, Pierre Pierre Nolf (1873-1953) was minister van Kunsten en Wetenschappen. Hij gaf zijn naam aan de zogenaamde Nolf-barak, de scheldnaam voor de gedeeltelijke vernederlandsing op zijn initiatief... Lees meer ingevoerde gedeeltelijke vernederlandsing, stelde Eeman zijn ambt toen ter beschikking. Heymans volgde hem – als oudste hoogleraar van de medische faculteit waaraan zijn voorganger verbonden was – op en sprak bij de aanvang van het academiejaar 1923-1924 voor het eerst de rectorale rede uit in het Nederlands. Tijdens de betreffende academische zitting viel de elektrische verlichting om onopgehelderde redenen uit en moest men zich verder behelpen met kaarslicht. Kort na het einde van zijn éénjarige rectoraatsmandaat verklaarde Heymans op diverse publieke fora dat de integrale vernederlandsing van de Gentse universiteit absoluut noodzakelijk was en dringend diende te worden doorgevoerd.

Jan Frans Heymans was de vader van Corneel Heymans Heymans, Corneel De Gentse hoogleraar Corneel Heymans (1892-1968) won in 1938 de Nobelprijs voor geneeskunde. Over zijn rol tijdens de Tweede Wereldoorlog ontstond controverse. Na 1944 was hij – naast zij... Lees meer , die hem opvolgde op de leerstoel farmacologie aan de Gentse universiteit. De Nobelprijs voor Geneeskunde die hem in 1939 werd toegekend, had hij – zo wordt algemeen erkend – mede te danken aan het grensverleggende wetenschappelijk onderzoek van zijn vader en voorganger, die postuum mee deelde in dat internationale eerbetoon.