Kempen, Josef

Josef Kempen studeerde tussen 1952 en 1957 Engels, Frans, Nederlands en Fries aan de universiteiten van Keulen, Bonn en Groningen. Tegelijkertijd gaf Kempen les in het Engels, Nederlands en Afrikaans aan de volkshogeschool in Neuss. In 1958 werd hij leraar, eerst aan de Realschule in Kleef en Bad Godesberg, daarna, tussen 1975 en 1989, in het middelbaar onderwijs. Van 1978 tot 1983 doceerde hij bovendien Nederlands en Fries aan de universiteiten van Düsseldorf en Bonn. Hij werd lid van de Fryske Akademy en de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde Maatschappij der Nederlandse Letterkunde De Maatschappij der Nederlandse Letterkunde is een letterkundig-historisch genootschap dat in 1766 in Leiden werd opgericht. Lees meer in Leiden.

Met het Nederlands kwam Kempen al vroeg in aanraking, hoofdzakelijk door zijn belangstelling voor het taalverleden van zijn geboortestreek, de Nederrijn. Het noordelijke gedeelte van dit gebied tussen de steden Krefeld en Kleef was tot in de 19de eeuw grotendeels Nederlandstalig en de dialecten zijn er nog steeds Nederlands getint. Kempen ondervond dat eind de jaren 1950 als leraar in Kleef. Het was toen in West- Duitsland Duitsland & Vlaanderen Van de eerste helft van de 19de eeuw tot 1945 stond het Duitse beeld van Vlaanderen in het teken van etnisch-culturele verbondenheid. Die romantische perceptie leefde vooral bij een beper... Lees meer nog niet mogelijk het Nederlands als hoofdvak te studeren. Er bestonden weliswaar aan sommige universiteiten lectoraten, maar er bestond nergens een volwaardige leerstoel. Als schoolvak was het Nederlands vrijwel onbestaande.

In februari 1959 publiceerde Kempen een opstel in het tijdschrift Die Realschule waarin hij pleitte voor het Nederlands als keuzevak op de scholen in de Duits-Nederlandse grensstreek. Om te komen tot een Europese 'culturele integratie' was het niet voldoende dat alleen Nederlanders en Vlamingen Duits leerden, stelde hij. De Duitsers moesten een tegenprestatie leveren.

Het artikel bevatte al de belangrijkste onderwerpen en leidmotieven die Kempen over de volgende decennia heen bezig zouden houden. Hij laakte de verwrongen beeldvorming over Nederland en Vlaanderen in de Duitse schoolboeken en de pers, haalde uit naar het ‘misplaatste superioriteitsgevoelen’ van heel wat Duitsers die het Nederlands afdeden als een soort Duits dialect, verwees naar het Nederlandse taalverleden van de Nederrijn en naar de Vlaamse strijd: een Nederlandsonkundige Duitser kiest in België automatisch partij tegen de Vlamingen, aldus Kempen.

De publicatie gaf aanleiding tot de vorming van een kleine groep Duitse neerlandici die voortaan regeringen en parlementen van de aan Nederland aanpalende deelstaten Noordrijn-Westfalen en Nedersaksen met verzoekschriften bestookten voor het Nederlands in het onderwijs. Een doorbraak behaalden ze toen ze de voorzitter van de cultuurcommissie in de Landdag van Noordrijn-Westfalen op hun hand kregen. In november 1964 richtte Noordrijn-Westfalen twee leerstoelen Nederlands op in Keulen en Münster. Vanaf 1967 vond de taal dan ook geleidelijk ingang in het onderwijs. Een kwarteeuw later waren er in het herenigde Duitsland zes leerstoelen, waarvan twee in Keulen, met ongeveer 2900 studenten, en volgden zowat 3000 leerlingen lessen Nederlands op school.

In Vlaanderen maakte Kempen naam als medewerker van de tijdschriften Ons Erfdeel Ons Erfdeel Ons Erfdeel was van 1957 tot en met 2019 de naam van een Vlaams-Nederlands cultureel tijdschrift. Met ingang van 2020 werd de titel gewijzigd tot De Lage Landen. Lees meer (vanaf 1961) en Septentrion Septentrion Het tijdschrift Septentrion werd in 1972 opgericht vanuit de Vlaamse-Nederlandse vzw Ons Erfdeel. Tot 1995 luidde de ondertitel 'Revue de culture néerlandaise', vervolgens tot en met 2019... Lees meer (1972-1976). In 1963-1964 was hij secretaris van de kortstondig bestaande Gesellschaft zur Förderung der flämischen Kultur Gesellschaft zur Förderung der Flämischen Kultur Lees meer in Bad Godesberg.