Martens, Wilfried

Opleiding, beroepsloopbaan en privéleven

Wilfried Martens groeide als de oudste van vijf zonen op in een bescheiden katholiek gezin op een kleine boerderij in het landelijke Sleidinge, later een deelgemeente van Evergem. Zijn vader overleed in 1943 en uit het tweede huwelijk van zijn moeder in 1944 kwam een stiefbroer. Zelf kreeg hij later vijf kinderen: twee bij zijn eerste vrouw Lieve Verschroeven (1937-2013), met wie hij dertig jaar getrouwd bleef, en drie bij Ilse Schouteden (burgerlijk huwelijk in 1998 en met een zoon uit haar eerste huwelijk), van wie hij scheidde in 2007. Een jaar later huwde hij met CVP-politica Miet Smet.

Martens volgde de Latijn-Griekse humaniora aan het Sint-Vincentiuscollege te Eeklo, studeerde vanaf 1955 aan de KU Leuven rechten, notariaat en thomistische wijsbegeerte, en vestigde zich in oktober 1960 als advocaat bij het Hof van Beroep in Gent. Zijn archief wordt bewaard bij het Algemeen Rijksarchief Brussel.

Rol in de Vlaamse beweging

Wilfried Martens was vanaf zijn veertiende actief in de ABN-kernen ABN-kernen De ABN-kernen (1951-1982) was een vereniging van en voor scholieren met het oog op de verspreiding van het Algemeen Beschaafd Nederlands-ABN. Lees meer , waarvan hij provinciaal voorzitter werd, en raakte daardoor politiek bewust en geïnteresseerd. Hij was ook KSA Katholieke StudentenActie (KSA) De Katholieke Studentenactie (KSA) was een (jeugd)beweging rond Katholieke Actie. Ze was gericht op scholieren en beschouwde zichzelf als een erfgenaam van de Katholieke Vlaamse Studenten... Lees meer -leider. Als student in Leuven was hij eerst actief in het Hoogstudentenverbond voor Katholieke Actie Hoogstudentenverbond voor Katholieke Actie (HVKA) Het Hoogstudentenverbond voor Katholieke Actie (HVKA) (1933 - circa 1965) was een studentenvereniging voor universitaire Katholieke Actie (KA) met als tijdschrift Universitas. Lees meer (HVKA) en redactiesecretaris van het studentenblad Universitas van het HVKA, en nadien in het Katholiek Vlaams Hoogstudentenverbond Leuven Katholiek Vlaams Hoogstudentenverbond Leuven (KVHV-Leuven) Het Katholiek Vlaamsch Hoogstudenten Verbond (KVHV) werd opgericht in 1902 onder de benaming Vlaamsch Verbond als eerste Vlaamse studentenkoepel aan de Katholieke Universiteit Leuven, een... Lees meer (KVHV, waarvan hij in 1959-1960 preses en mederedacteur van het studententijdschrift Ons Leven Ons Leven Ons Leven (1888) is een Leuvens studententijdschrift en het blad van het Katholiek Vlaams Hoogstudentenverbond (KVHV). Lees meer was). Hij was ook preses van de Vereniging van Vlaamse Studenten Vereniging van Vlaamse Studenten (VVS) De Vlaamse Vereniging van Studenten (VVS) is het overlegorgaan van de representatieve studentenverenigingen van de Vlaamse universiteiten en hogescholen. VVS behartigt de belangen van de ... Lees meer (VVS) (1958-1959). Die hervormde hij van een koepel van studentenverenigingen tot een ledenvereniging voor alle studenten van de Nederlandse taalrol, wat de VVS een veel breder draagvlak gaf, maar ook een voorbode was van de volledige breuk met de Franssprekende studenten in 1960. Hij was ook voorzitter van het Studentenparlement, een vergadering van vijftig verkozenen die activiteiten voor de Vlaamse studenten in Leuven organiseerde.

Ondertussen verwierf Martens in 1957 publieke bekendheid als voorzitter van het Vlaams Jeugdkomitee voor de Wereldtentoonstelling Vlaams Jeugdkomitee voor de Wereldtentoonstelling Lees meer . Dat kwam op voor de erkenning van het Nederlands op de Wereldtentoonstelling van 1958 Wereldtentoonstelling van 1958 Naar aanleiding van de ondervertegenwoordiging van Nederlandstaligen bij de organisatie van de Wereldtentoonstelling van 1958 in Brussel ontstond commotie vanuit het flamingantische midde... Lees meer in Brussel en organiseerde er een Vlaamse Dag voor een strikte toepassing van de taalwet en een taalevenwicht binnen de bestuursorganen van de Expo ‘58. Tijdens de 31ste IJzerbedevaart IJzerbedevaarten De IJzerbedevaart is een jaarlijkse herdenking van de Vlaamse gesneuvelden tijdens de Eerste Wereldoorlog, die ontstond omstreeks 1920. Dit voor de Vlaamse beweging erg symbolische gebeur... Lees meer op 24 augustus 1958 kwam hij in een opgemerkte ‘Boodschap namens de Jeugd’ op voor een vorm van Vlaams zelfbestuur en een aanpassing van de staatsstructuur ‘op basis van de Vlaamse en Waalse volksgemeenschappen’.

In 1960 werd Martens lid van het hoofdbestuur en penningmeester van de Vlaamse Volksbeweging Vlaamse Volksbeweging (VVB) De Vlaamse Volksbeweging (VVB) was een Vlaams-nationalistische drukkingsgroep, die werd opgericht in 1956 en tot het begin van de jaren 1970 een breder publiek mobiliseerde voor Vlaamsge... Lees meer (VVB). Van eind 1960 tot eind 1964 werkte hij op het secretariaat van de VVB. Hij stelde er het maandelijkse Documentatieblad samen en was hoofdredacteur van het tweewekelijkse Berichtenblad, vanaf januari 1962 omgedoopt tot Doorbraak Doorbraak Doorbraak was vanaf 1962 het tijdschrift van de Vlaamse Volksbeweging (VVB). Aan het begin van de 21ste eeuw werd parallel een digitale output gelanceerd. In 2013-2014 koos de website Doo... Lees meer . Op het VVB-congres van 4 februari 1962 hield hij een referaat waarin hij zijn visie, en die van veel aanhangers van de VVB, op de federale inrichting van de Belgische Staat uiteenzette. Hij zag twee ‘deelstaten’; Vlaanderen en Wallonië, met Brussel als een ‘bondsgebied en geen aparte deelstaat’. VVB-voorzitter Maurits Coppieters Coppieters, Maurits De progressieve Vlaams-nationalist en christelijke humanist Maurits Coppieters (1920-2005) was vanaf het midden van de jaren 1960 een van de boegbeelden van de Volksunie (VU). Lees meer bevestigde in zijn slottoespraak dat de VVB zulk ‘unionistische federalisme’ voorstelde, maar sprak zich nog niet uit over hoe dat er concreet moest uitzien. In 1961 was Martens penningmeester van het Vlaams Aktiekomitee voor Brussel en Taalgrens Vlaams Aktiekomitee Brussel en Taalgrens (VABT) Het Vlaams Aktiekomitee Brussel en Taalgrens (VABT) werd in 1959 opgericht als een drukkingsgroep waarin bijna alle toenmalige Vlaamsgezinde cultuur- en strijdverenigingen samenwerkten. A... Lees meer . Op een ‘waarschuwingsbetoging’ van het Aktiekomitee op 29 juni 1963 in Wezembeek-Oppem tegen het voornemen van de CVP-BSP-regering-Lefèvre om zes Vlaamse randgemeenten bij de tweetalige agglomeratie Brussel te voegen, riep Martens aan het eind van zijn toespraak uit: ‘Komt uw dictaat tot executie, dan Theo [Lefèvre] is het revolutie’. Dat een groepje manifestanten daarop ‘Geef ons wapens’ begon te roepen, heeft aanleiding gegeven tot de mythe dat Martens zelf om wapens zou hebben geroepen.

Overstap naar de politiek

Martens leek voorbestemd om toe te treden tot de Volksunie en zijn lidmaatschap van de Christelijke Volkspartij Christelijke Volkspartij (CVP) Lees meer (CVP) vanaf 1963 werd hem niet door iedereen in zijn entourage in dank afgenomen. Als voorzitter van de Politieke Werkgroep van de VVB had hij geregeld contacten met parlementsleden van de CVP en na zijn toetreding tot die partij verliet hij de VVB, waar velen onvoorwaardelijk voor de Volksunie kozen. CVP-voorzitter Robert Vandekerckhove Vandekerckhove, Robert Robert Vandekerckhove (1917-1980) was een notaris en CVP-gemeenteraadslid in Mechelen, partijvoorzitter (1969-1971), de eerste voorzitter van de Nederlandse Cultuurraad (1971-1974), minis... Lees meer wilde hem al in 1965 op een verkiesbare plaats voor de Kamer zetten, maar slaagde daarin niet. Na die verkiezingen was hij adviseur, vooral over communautaire kwesties, op diverse ministeriële kabinetten (achtereenvolgens bij Pierre Harmel Harmel, Pierre De Franstalige christendemocraat Pierre Harmel (1911-2009) was nauwelijks acht maanden premier van België, maar meermaals minister. Hij werd ook voorzitter van de Senaat. Het Centrum van ... Lees meer , Paul vanden Boeynants Vanden Boeynants, Paul De rechts-conservatieve christendemocraat Paul vanden Boeynants (1919-2001) werd twee keer premier, in 1966-1968 en in 1978-1979. Tegelijk drukte hij zijn stempel op het bestuur van de st... Lees meer en Leo Tindemans Tindemans, Leo De Vlaamse christendemocraat Leo Tindemans (1922-2014) leidde vier Belgische regeringen. Hij werd nadien CVP-voorzitter en later ook minister van Buitenlandse Zaken. Als minister van Geme... Lees meer ). Van 1967 tot 1972 was hij voorzitter van de CVP-Jongeren CVP-Jongeren CVP-Jongeren was de jeugdafdeling van de Christelijke Volkspartij (CVP). De organisatie evolueerde geleidelijk van politieke leerschool naar autonome drukkingsgroep met een eigen programm... Lees meer . Hij ging op zoek naar vernieuwing en door zijn gedurfde federalistische standpunten kon hij eensgezindheid brengen in die jongerenafdeling van de partij, die juist door de afwijzing van de federalistische agenda door de CVP-partijtop de voorgaande jaren gerevolteerd had. Zo bracht hij zijn federalistische opvattingen binnen en liet die in drie geruchtmakende manifesten goedkeuren: voor Vlaamse autonomie en de federalisering van België België Geen Vlaamse beweging zonder België. Het is ook onmogelijk om België te begrijpen zonder de geschiedenis van de Vlaamse beweging erbij te betrekken. Tussen het ontstaan van een culturele ... Lees meer (10 juni 1967), voor de verzameling van de vooruitstrevende krachten in de verschillende politieke partijen in een nieuwe ‘Radicaal-Vooruitstrevende Volkspartij’ (11 januari 1969) en voor een pluralistische gemeenschapsschool (11 april 1970). Hij leidde vanaf 1969 het Nationaal Bureau van de partij. Vooral het tweede, door hem voorgezeten Bureau, dat op 1 maart 1969 verkozen was, telde veel leden die later een opmerkelijke publieke rol zouden spelen, zoals Jean-Luc Dehaene Dehaene, Jean-Luc Jean-Luc Dehaene (1940-2014) was een boegbeeld van de christelijke Vlaamse Volkspartij (CVP), die van 1992 tot 1997 premier van België was en een sleutelrol speelde in de staatshervorming... Lees meer , Jan Huyghebaert, Georges Monard en Miet Smet, en werd naderhand door De Standaard-journalist Hugo de Ridder het Wonderbureau genoemd.

Op 4 maart 1972 koos een partijcongres Martens met een grote meerderheid (83,6% van de stemmen) tot algemeen voorzitter, wat hij tot 1979 zou blijven. Hij slaagde erin de partij te reorganiseren en haar een vernieuwd uitzicht te geven. Het partijkader werd verjongd en de doctrine opgefrist. Meteen nadat hij voorzitter geworden was, liet hij een partijcongres houden over de ‘vernieuwing der instellingen’ en waarop hij de CVP in een federalistische richting stuurde. Onder zijn leiding boekte de CVP bij de parlementsverkiezingen van maart 1974 haar eerste vooruitgang sedert 1958. Martens kwam bij die verkiezingen op in het arrondissement Gent-Eeklo en werd voor verkozen in de Kamer.

Bij de vorming van het kabinet-Tindemans in april 1974 was Martens de promotor van een staatshervorming Staatshervorming Tussen 1970 en vandaag werden zes staatshervormingen doorgevoerd die België omvormden van een unitaire in een federale staat met drie gewesten, het Vlaamse, het Waalse en het Brussels Hoo... Lees meer die de federalisering van België aankondigde. Na de parlementsverkiezingen van 1977 slaagde hij er als partijvoorzitter door discrete contacten in om in de nieuwe regering van christendemocraten en socialisten ook de communautaire partijen – Volksunie Volksunie (VU) Tussen 1954 en 2001 bepaalde de Volksunie (VU) als Vlaams-nationalistische partij mee de politieke evolutie in België, van unitaire staat tot federaal koninkrijk. Ze groeide uit tot de tw... Lees meer (VU) en Front des Francophones Démocrate féderaliste indépendant (Défi) Lees meer (FDF)) – te doen opnemen. Tijdens de voorafgaande regeringsonderhandelingen was hij mee de architect van het Egmontpact Gemeenschapspact Het Egmontpact of Egmontakkoord maakt samen met de Stuyvenbergakkoorden deel uit van het zogenaamde Gemeenschapspact, dat de definitieve pacificatie van de communautaire problemen tot doe... Lees meer . Hij greep terug naar het ‘unionistisch federalisme’, maar het begrip vond geen brede aanhang. Het statuut en de begrenzing van Brussel bleek bij de uitvoering van de grondwetsherziening één van de grootste knelpunten. Martens moest noodgedwongen een compromis over de grenzen van Brussel Brussel In de geschiedenis van de Vlaamse beweging speelde Brussel een unieke rol vanwege haar hoofdstedelijke functies, economische aantrekkingskracht en als symbool van verfransing, die zich v... Lees meer en de positie van de Franstaligen in de rand aanvaarden om zo de nodige instemming van de beide taalgemeenschappen voor de staatshervorming te kunnen bekomen. Het Egmontpact raakte ondanks felle kritiek op het CVP-partijcongres van 28 mei 1977 goedgekeurd door de persoonlijke inzet van Martens, die het met zijn groot oratorisch talent verdedigde.

Bezwaren van de CVP-ministers, ook van Martens, over een aantal artikels uit het pact die volgens hen ongrondwettelijk waren, leidde in het parlement op 11 oktober 1978 tot bitsige interpellaties van de voorzitters van de Franstalige regeringspartijen en de VU, waarop Tindemans meteen het ontslag van zijn regering aankondigde. Het Egmontpact was daarmee dood en begraven, maar belangrijke elementen eruit zijn bij de staatshervormingen van 1980 en 1988 onder eerste minister Martens en in 1992-1993 onder eerste minister Jean-Luc Dehaene overgenomen. Martens ontkende de beschuldigingen van Tindemans en meerdere journalisten dat hij als partijvoorzitter al voor de vorming van de regering in 1977 en de volgende maanden tijdens de gesprekken over het Egmontpact geheime onderhandelingen gevoerd had met andere partijvoorzitters, ook uit de oppositie en achter de rug van de eerste minister, om als een junta van partijvoorzitters de macht naar zich toe te trekken. De reeds gespannen relatie tussen Martens en Tindemans verzuurde nog meer.

Eerste minister

Op 3 april 1979 werd Martens eerste minister. Hij oefende dat ambt uit tot 6 maart 1992, op een kort intermezzo van 6 april tot 21 september 1981 na, toen de regering werd geleid door Mark Eyskens Eyskens, Mark Mark Eyskens (1933) was een Belgisch academicus verbonden aan de KU Leuven en politicus binnen de Christelijke Volkspartij (CVP). Net als zijn vader, Gaston Eyskens, bekleedde hij het amb... Lees meer . In dat decennium zat hij coalitiekabinetten van verschillende samenstelling voor. In de erfenis van het vorige kabinet-Vanden Boeynants zaten dossiers die zwaar communautair geladen waren. De crisis in de staal-, textiel- en steenkoolnijverheden die vooral Wallonië trof, had tot de communautaire opsplitsing van de vakbonden geleid. De regering-Martens voorzag, dikwijls na lange moeizame onderhandelingen, met herstelplannen overheidssteun voor deze nationale economische sectoren om de sociale vrede te herstellen. De gemeente Voeren Voeren Lees meer , die sinds het vastleggen van de taalgrens Taalgrens Het begrip ‘taalgrens’ verwijst in het algemeen naar een grens die twee bevolkingsgroepen die een verschillende taal spreken van elkaar scheidt en in het bijzonder naar de grens tussen he... Lees meer in 1962 officieel een Vlaams taalstatuut had, zorgde voor zware incidenten en politieke crisissen. In 1988 vond de regering-Martens een oplossing in de zgn. Pacificatiewet: er werd niet aan de taalgrens geraakt, maar in Voeren, Komen Komen-Moeskroen Komen-Moeskroen was oorspronkelijk een regio in de provincie West-Vlaanderen, die bij de vastlegging van de taalgrens in 1962 naar Henegouwen overgeheveld werd. Zowel vooraf als nadien l... Lees meer en zes Brusselse randgemeenten werden taalfaciliteiten Faciliteiten Al sinds de eerste taalwet (1873) voorzag de wetgever in faciliteiten. Deze tegemoetkomingen gaven aanleiding tot tegengestelde interpretaties door Nederlandstaligen en Franstaligen, zo ... Lees meer toegepast. De plaatsing van de kruisraketten op Belgisch grondgebied lokte bij een deel van de publieke opinie en binnen de partij fel verzet uit, maar ging toch door op de voorziene datum in 1984. De groeiende schuldenlast van de staat dwong de regeringen-Martens tot een devaluatie van de Belgische frank in 1982 en een economisch herstelbeleid. Om dat te kunnen verwezenlijken, verkreeg zijn regering bijzondere machten van het parlement, ondanks fel protest van de oppositie, van februari 1982 tot maart 1984.

De staatshervormingen Staatshervorming Tussen 1970 en vandaag werden zes staatshervormingen doorgevoerd die België omvormden van een unitaire in een federale staat met drie gewesten, het Vlaamse, het Waalse en het Brussels Hoo... Lees meer van 1980 en 1988 effenden het pad voor de uiteindelijke omvorming van België tot een federale staat met de Vlaamse, Waalse, Brusselse Hoofdstedelijke Gewesten en de Vlaamse, Franse en Duitstalige Gemeenschappen. Toen koning Boudewijn van Saksen-Coburg, Boudewijn I Boudewijn (1930-1993) moest als gevolg van de koningskwestie op jonge leeftijd en onvoorbereid zijn vader opvolgen. Zijn koningschap werd getekend door de Congolese dekolonisatie, staatsh... Lees meer in 1990 weigerde een abortus-wetsontwerp te ondertekenen dat in beide Kamers was goedgekeurd, voorkwam Martens met zijn regering, een constitutionele crisis. Geïnspireerd door een spitsvondigheid van grondwetspecialisten werd de koning tijdelijk in de onbekwaamheid om te regeren gesteld, zodat de regering zelf de abortuswet kon tekenen. Martens zette zich bij herhaling in voor een verbetering van de relaties met toenmalig Zaïre. In grote delen van deze voormalige Belgische kolonie bleef het zeer onrustig en Martens verklaarde dat België wel humanitaire hulp wilde leveren, maar geen militaire steun meer, tot groot ongenoegen van president Mobutu.

Communautaire spanningen in de regering en het Heizeldrama, waarbij 39 voetbalsupporters omkwamen en minister van Binnenlandse Zaken Charles-Ferdinand Nothomb weigerde ontslag te nemen, dwongen Martens tot ontslag van zijn kabinet en het uitschrijven van vervroegde verkiezingen. Na de electorale nederlaag van de CVP op ‘ Zwarte Zondag Zwarte Zondag “Zwarte zondag” was de benaming voor de doorbraak van het Vlaams Blok (VB) bij de Kamer- en Senaatsverkiezingen van 24 november 1991. De overwinning zorgde voor een politieke schokgolf en... Lees meer ’ op 24 november 1991 werd hij op 6 maart 1992 als eerste minister opgevolgd door Jean-Luc Dehaene Dehaene, Jean-Luc Jean-Luc Dehaene (1940-2014) was een boegbeeld van de christelijke Vlaamse Volkspartij (CVP), die van 1992 tot 1997 premier van België was en een sleutelrol speelde in de staatshervorming... Lees meer , die in 1979-1981 zijn kabinetschef voor staatshervorming was geweest. Martens werd senator tot 1994 en minister van Staat in 1992. Als ‘koninklijk verkenner’, aangesteld door koning Albert II, keerde hij eind 2008 nog eenmaal terug in de Belgische politiek en effende het pad voor de overgang van de regering- Yves Leterme Leterme, Yves Yves Leterme (1960) was christendemocratisch minister-president (2004-2007) van de Vlaamse Regering en eerste minister (2008-2011) van de federale regering. Hij ijverde voor confederalism... Lees meer I van christendemocraten, liberalen en socialisten naar de regering- Herman van Rompuy Van Rompuy, Herman Lees meer met dezelfde partijen.

Europees parlement en EVP

Op 10 mei 1990 werd Martens verkozen tot voorzitter van de Europese Volkspartij (EVP), de partij van christendemocraten in de toenmalige Europese Gemeenschap (vanaf 1993 de Europese Unie) die hij in 1976 mee had opgericht. Van 1994 tot 1999 zetelde hij in het Europees Parlement en combineerde zijn EVP-voorzitterschap met de leiding van de EVP-fractie, in opvolging van Leo Tindemans Tindemans, Leo De Vlaamse christendemocraat Leo Tindemans (1922-2014) leidde vier Belgische regeringen. Hij werd nadien CVP-voorzitter en later ook minister van Buitenlandse Zaken. Als minister van Geme... Lees meer .

Geïnspireerd door zijn ervaringen in en kennis van zijn thuisland stelde Martens van meet af dat de Europese eenwording moest leiden tot een federale structuur, waarbij enkel naar het hoogste orgaan gebracht werd wat niet op een lager niveau gerealiseerd kon worden. Hij wenste aanvankelijk tegelijk de ‘communautaire methode’ te versterken, waarbij één instelling of lidstaat nooit de eigen zienswijze kan opleggen, maar steeds rekening gehouden moet worden met de opinie van alle lidstaten, zeker ook de kleinere, en van de minderheden in de Europese Unie, om zo een Europees bewustzijn in de publieke opinie en instemming van de bevolking te kunnen ontwikkelen. Samen met de Duitse bondskanselier Helmut Kohl bouwde hij de EVP uit tot de grootste politieke familie in de Europese Unie (EU). Al een maand na zijn verkiezing tot EVP-voorzitter legde hij contacten met pro-Europese leiders van de Britse conservatieven om hun toetreding tot de EVP-fractie te bekomen, wat twee jaar later lukte. Hij onderhield met succes nauwe contacten met de leiders van de Christen-Democratische Internationale (CDI) met de bedoeling een snelle Duitse hereniging en de onafhankelijkheid van de Baltische staten tegenover de uiteenvallende Sovjet-Unie te bekomen. Hij kon de verruiming met niet-christendemocratische partijen en de toetreding van partijen uit Centraal- en Oost-Europa tot de EVP bewerkstelligen. Hij speelde een leidende rol in de ‘Groep van Zes’. Dat waren de zes christendemocratische regeringsleiders, dus de helft van de Europese Raad, in 1991-1992: naast Wilfried Martens in België ging het om Helmut Kohl in Duitsland, Giulio Andreotti in Italië, Jacques Santer in Luxemburg, Ruud Lubbers in Nederland en Konstantinos Mitsotakis in Griekenland. Elk van hen leidde achtereenvolgens een Intergouvernementele Conferentie. Martens zag in hoezeer door de val van de Berlijnse Muur in 1989 de combinatie van machten van de christendemocratische regeringsleiders de opbouw van Europa een impuls kon krijgen en de EVP-familie hechter kon maken. Hij riep driemaal de zes regeringsleiders, de zes partijleiders van de EVP van die landen en de fractievoorzitter Egon Klepsch in een topbijeenkomst samen. Zo werd de Groep van Zes de politieke motor voor het Verdrag van Maastricht van 1992, die de Europese Gemeenschap (EG) omvormde tot een politieke Europese Unie (EU), met ruime wetgevende bevoegdheden voor het Europees Parlement en die als pijler de Europese gemeenschappen heeft. Hij werd gewaardeerd om zijn omzichtige politiek van compromissen waarmee hij in de EVP een grote eensgezindheid omtrent de toekomst van Europa kon bekomen. Tegelijk kon hij de verruiming met niet-christendemocratische partijen en de toetreding van partijen uit Centraal- en Oost-Europa tot de EVP bewerkstelligen.

Door de snelle uitbreiding van de EU tijdens zijn voorzitterschap besefte Martens dat beslissingen met gekwalificeerde meerderheid moesten kunnen genomen worden. Begin 2001 lanceerde hij een opgemerkte oproep voor een Europese Grondwet, die naast de procedures en de verdeling van de bevoegdheden tussen de Unie en de lidstaten ook de grondrechten moest omvatten. De door hem voorgestelde verwijzing naar het joods-christelijke erfgoed raakte niet goedgekeurd door de Europese Conventie. Hij verdedigde de euro, de Europese eenheidsmunt die in januari 2002 op de markt kwam, als een belangrijke doelstelling van de Europese integratie. Hij was stichtend voorzitter van de officiële politieke stichting van de EVP, het Centre for European Studies, dat na zijn overlijden werd omgedoopt tot Wilfried Martens Centre for European Studies. Martens bleef EVP-voorzitter tot zijn overlijden in 2013.