Steun de DEVB en onderteken het collectief statement!

Van ‘digitaal’ naar ‘dood’? De toekomst van de Encyclopedie van de Vlaamse beweging

De Morgen, 18 november 2026

Weinig dossiers zijn zo symbolisch voor de recente besparingen op cultureel erfgoed en hun inherente willekeur als dat van de digitale Encyclopedie van de Vlaamse beweging, kortweg DEVB.

De DEVB verscheen in 2024 als opvolger van de Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging (NEVB) uit 1998. Ze was de kroon op een vijf jaar durende samenwerking tussen honderden onderzoekers. Het gemeenschappelijke doel: een even toegankelijk als kritisch-wetenschappelijk standaardwerk maken over historische thema’s die onverminderd actueel zijn. Van culturele emancipatie en taal- en identitaire kwesties tot nationalisme, radicalisering en collaboratie.

Het resultaat is te lezen op encyclopedievlaamsebeweging.be: een gratis raadpleegbaar naslagwerk met meer dan 4.000 artikels en ruim 3.500 historische beelden.

Dit eindproduct was niet mogelijk geweest zonder de expertise en intensieve medewerking van de Vlaamse culturele erfgoedinstellingen. Het archief voor nationale bewegingen (ADVN) was zelfs de drijvende kracht achter het initiatief en host vandaag nog steeds de DEVB. Die werd opgevat als een levend naslagwerk, open voor voortschrijdend inzicht.

Behalve voor digitaal stond de ‘D’ van DEVB dus ook voor ‘definitief’. Deze editie was bestemd voor altijd, omdat ze als onlinenaslagwerk steeds opnieuw verbeterd kon worden.
Nauwelijks drie jaar later klinkt die ambitie schrijnend ironisch. Vanaf 2027 dreigt de definitief geachte Encyclopedie immers kopje-onder te gaan, samen met zowat de hele culturele erfgoedsector. Doordat de subsidie voor het ADVN abrupt wordt gehalveerd, kan het de DEVB niet langer onderhouden en dreigt de website zelfs offline te gaan.

IMPACT

Aan gebrek aan impact ligt dat allerminst: met gemiddeld 10.000 bezoekers per maand is de Encyclopedie juist een van de meest geraadpleegde academische werken over de Vlaamse en bij uitbreiding Belgische geschiedenis.
De DEVB is niet alleen een onmisbare bron voor wetenschappelijk onderzoek en onderwijs, maar inspireert ook romans, documentaires en journalistiek. Ze toont als geen ander project aan hoe belangrijk de erfgoedwereld is voor het culturele en intellectuele leven in Vlaanderen.

Als de DEVB vanaf volgend jaar bekend zal staan als de ‘digitale, ‘definitieve’ en ‘dode’ Encyclopedie van de Vlaamse beweging, is dat even wrang als tekenend. Het tekent de kaalslag binnen de culturele erfgoedsector en het wegwerpbeleid waarmee jarenlang opgebouwde expertise overboord wordt gegooid.

Of is het soms de bedoeling dat de DEVB een verdienmodel wordt, met de ‘D’ van ‘duur’? Slechts raadpleegbaar achter een betaalmuur of met een abonnement? Dat is misschien eigen aan deze tijd, maar het staat wel helemaal haaks op de missie van een openbaar archief om toegankelijkheid van informatie te garanderen.

Medeondertekenaars

Kevin Absillis, Koen Aerts, Chokri Ben Chikha, Marnix Beyen, Daniël Biltereyst, Olivier Boehme, Marc Boone, Benjamin Bossaert, Nicolas Bouteca, Elke Brems, Hugo Brems, Bart Brinckman, Geert Buelens, Christophe Busch, Erik Buyst, Chris Ceustermans, Bruno Cheyns, Tom Cobbaert, Digna Coppieters, Piet Couttenier, Gwennie De Bergh, Kurt De Boodt, Christian De Borchgrave, Benjamin De Cleen, Jan De Maeyer, An De Moor, Luc De Munck, Gita Deneckere, Marc Depaepe, Matthijs de Ridder, Henk De Smaele, Mark Deweerdt, Karl Drabbe, Bjorn Gabriels, Emmanuel Gerard, Geraard Goossens, Jan Goossens, Bert Govaerts, Jos Gyssels, Jelle Haemers, Dirk Heirbaut, Kristien Hemmerechts, Kris Humbeeck, Gustaaf Janssens, Jürgen Jaspers, Vanessa Joossen, Chantal Kesteloot, Martin Kohlrausch, Mathijs Lamberigts, Tom Lanoye, Joep Leerssen, Elisabeth Leijnse, Bart Maddens, Francis Maes, Michael Meeuwis, Reine Meylaerts, Eric Min, Erwin Mortier, Anne-Marie Musschoot, Tom Naegels, Jeroen Olyslaegers, Jan Peumans, Brigitte Raskin, Dirk Rochtus, Björn Rzoska,

Mark Schaevers, Peter Scholliers, Frank Seberechts, Sergio Servellón, Ludo Simons, Dave Sinardet, Els Snick, Erik Spinoy, Andreas Stynen, Ludo Stynen, Kas Swerts, Jo Tollebeek, Jeffrey Tyssens, Anne-Laure Van Bruaene, Rik Van Cauwelaert, Sam Van Clemen, Eric Van de Casteele, Mark Van den Wijngaert, Manu Van der Aa, Harold Van der Kraan, Nicoline Van der Sijs, Maarten Van Ginderachter, Herman Van Goethem, Karel Van Haesebrouck, Sarah Van Hoof, Ton Van Kalmthout, Ine Van Linthout, Leen Van Molle, Karel Van Nieuwenhuyse, Sarah Van Ruyskensvelde, Harry Van Velthoven, Roel Vande Winkel, Dieter Vandenbroucke, Hans Vandevoorde, Guido Vanheeswijck, Karla Vanraepenbusch, Guy Vanthemsche, Dries Vanysacker, Frans-Jos Verdoodt, Peter Verlinden, René Vermeir, Tom Verschaffel, Louis Vos, Rik Vosters, Antoon Vrints, Jogchum Vrielink, Janneke Weijermars, Gertjan Willems, Roland Willemyns, Nico Wouters.