Peelaerts, Gustje

Leven als ‘zingende zwerver’

August ‘Gustje’ Peelaerts werd geboren op 17 oktober 1898 in Herentals als zoon van de fabrieksarbeiders Frans Peelaerts en Philomena Cools. Op jonge leeftijd bleek hij muzikaal talent te bezitten en leerde hij accordeon spelen. Na de Eerste Wereldoorlog werkte hij als schilder-behanger en luisterde hij daarnaast met zijn accordeon en liederen bijeenkomsten van oud-strijders op. In 1925 huwde hij met Celina de Reyck met wie hij zeven kinderen kreeg.

In de jaren dertig was hij regelmatig met zijn accordeon te gast in radioprogramma’s van de Katholieke Vlaamsche Radio-Omroep en Nederlandstalige uitzendingen van het Nationaal Instituut voor de Radio-omroep. Omwille van zijn Vlaamsgezinde liederen nodigden afdelingen van het Davidsfonds Davidsfonds (DF) Het Davidsfonds is een katholieke Vlaamse cultuurvereniging, die werd opgericht in januari 1875. Lees meer , de Katholieke Werkliedenbond, de Vlaamse Oud-strijdersbond (VOS) Verbond VOS (VOS) Het Verbond der Vlaamse Oud-Strijders (VOS), opgericht in 1919, was een flamingantische vereniging voor oud-strijders van de Eerste Wereldoorlog, die in de loop van het interbellum tot ee... Lees meer en Vlaamse huizen hem uit. Hij bezocht kermissen in heel Vlaanderen en ook op de kampvuuravond van de jaarlijkse IJzerbedevaart IJzerbedevaarten De IJzerbedevaart is een jaarlijkse herdenking van de Vlaamse gesneuvelden tijdens de Eerste Wereldoorlog, die ontstond omstreeks 1920. Dit voor de Vlaamse beweging erg symbolische gebeur... Lees meer trad hij op.

Het satirische weekblad Pallieter schreef in 1926 over Peelaerts: ‘Daar waait amnestie en zelfbestuur uit zijn trekzak’, verwijzend naar de amnestie Amnestie Lees meer voor activisten Activisme Het begrip activisme verwijst naar de fractie van flaminganten die tijdens de Eerste Wereldoorlog bereid was om politiek of anderszins samen te werken met de Duitse bezetter en financiële... Lees meer waarvoor hij in zijn liederen pleitte. Op allerhande Belgisch-nationalistische manifestaties zong hij uit protest anti-Belgische liederen. Hij was een graag geziene gast op bijeenkomsten van Vlaamsgezinde studenten in Antwerpen, Gent en Leuven. Dankzij zijn vele optredens, zijn eenvoudige voorkomen en zijn makkelijk te verstane liederen kreeg hij verschillende bijnamen zoals de ‘zingende zwerver van Vlaanderen’ en de ‘Kempische bard’.

VNV en collaboratie

In 1938 sloot Peelaerts zich aan bij het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) Het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) (1933-1945) was een rechts-radicale Vlaams-nationalistische partij die tijdens de Tweede Wereldoorlog collaboreerde met de Duitse nationaalsocialistis... Lees meer en luisterde hij met zijn accordeon verschillende VNV-bijeenkomsten op, zowel in haar Vlaamse huizen als op de landdagen van 1938 en 1939. Na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog bleef hij steevast de bijeenkomsten van de VNV-afdeling in Herentals bijwonen. Hij werd in 1941 lid van de Dietsche Militie – Zwarte Brigade Dietsche Militie – Zwarte Brigade (DM-ZB) De Dietsche Militie-Zwarte Brigade was de militie van de Eenheidsbeweging-VNV (1941-1943), in november 1943 herdoopt tot Dietsche Militie (1943-1944). Lees meer van het VNV en liet hij zich in Herentals al te graag zien in het zwarte uniform van die VNV-formatie. In mei 1941 trad hij toe tot het Nationalsozialistisches Kraftfahrkorps (NSKK), een paramilitaire tak van de Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij (NSDAP) die werd ingezet in de bevoorrading van het front en waarvoor het VNV rekruteerde. Hij volgde zijn eenheid tot Poznań in Polen, maar na enkele maanden vroeg hij omwille van zijn zwakke gezondheid ontslag uit de organisatie.

Peelaerts keerde in september 1941 terug naar Herentals, waar hij zijn beroep als liedzanger terug opnam. Van de frontstreek nam hij Duitse liederen mee en bracht hij voortaan ook anti-marxistische en antisemitische Antisemitisme Lees meer liederen, meestal met een Groot-Nederlandse Groot-Nederland Groot-Nederland is een politiek en cultureel begrip dat respectievelijk staat voor een staatkundige vereniging van België of Vlaanderen met Nederland en de culturele en taalkundige samen... Lees meer ondertoon. In april 1942 sloot hij zich aan bij de Fabriekswacht, waarvoor hij bewakingsopdrachten uitvoerde op de luchthaven van Deurne. Hij bleef lid na de omvorming van de organisatie tot de Vlaamsche Wachtbrigade, naar eigen zeggen uit financiële overwegingen voor zijn grote gezin. Hij bleef met zijn liederen – waarin hij de strijd tegen het bolsjewisme vergoddelijkte, een zelfstandig ‘Dietschland’ in een door Duitsland gedomineerd Europa bezong en de uitroeiing van de joden verhoopte – volop in een Duitse overwinning geloven.

In september 1944 sloeg Peelaerts samen met het Duitse leger op de vlucht voor de geallieerden. Als lid van de Vlaamsche Wachtbrigade werd hij ingelijfd bij de luchtafweereenheden van het Duitse leger nabij Hamburg.

Bestraffing, overlijden en herdenking

In maart 1945 veroordeelde de krijgsraad van Turnhout Peelaerts bij verstek tot de doodstraf wegens lidmaatschap van paramilitaire groeperingen en wapendracht tegen zijn vaderland (zie Collaboratie Collaboratie Collaboratie verwijst naar de samenwerking met de bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog, in casu van het Vlaams-nationalisme en een deel van de Vlaamse beweging. Lees meer ). Toen hij kort na zijn veroordeling terugkeerde naar België, werd hij onmiddellijk opgesloten in de gevangenis van Turnhout. In september 1946 zette diezelfde krijgsraad zijn doodstraf om in drie jaar hechtenis en levenslange ontzetting uit zijn burgerrechten. Ten slotte herleidde de krijgsraad in november 1948 zijn straf tot vijftien jaar ontzetting uit zijn politieke rechten.

Nadat Peelaerts uit de gevangenis vrijkwam, keerde hij niet terug naar Herentals, maar vestigde hij zich in Herenthout. Hij trad slechts uitzonderlijk op, zoals in 1955 op de uitvaart van Bruno de Winter De Winter, Bruno Bruno de Winter (1910-1955) was de bezieler en hoofdredacteur van het radicaal Vlaamsgezinde weekblad ’t Pallieterke. Hij was bekend om zijn scherpe pen en satirische blik op de naoorlogs... Lees meer , de oprichter van het Vlaamsgezinde weekblad ’t Pallieterke 't Pallieterke ’t Pallieterke (1945-…) is een Vlaams-nationalistisch weekblad, dat aanvankelijk uiterst-rechts georiënteerd was en overwegend satirische bijdragen publiceerde, maar dat de afgelopen dec... Lees meer . Hij overleed op 6 oktober 1961 na een korte ziekte te Herenthout.

Na zijn dood plaatste de VOS, onder impuls van voorzitter Julien Platteau Platteau, Juliaan Juliaan Platteau (1894-1964) was actief als acteur. Als oud-strijder richtte hij na WOI het Verbond der Vlaamse Oud-Strijders op. Ook was hij lid van het IJzerbedevaartcomité. Na WOII st... Lees meer en Volksunie-volksvertegenwoordiger Leo Wouters Wouters, Leo Leo Wouters (1902-1987) was een radicaal Groot-Nederlandse VNV-politicus, die na de Tweede Wereldoorlog voor de Volksunie in Gent tot volksvertegenwoordiger (1961-1971) en senator (1971-1... Lees meer , een heldenhuldezerkje Heldenhuldezerken Lees meer op zijn grafsteen als eerbetoon voor zijn inzet voor de Vlaamse beweging tijdens het interbellum. Over zijn activiteiten tijdens de oorlog werd daarbij niet gesproken.