Scandinavië & Vlaanderen

Aandacht voor Scandinavië ontstond al in de beginjaren van de Vlaamse beweging. Aanvankelijk ging het vooral om een door de romantiek geïnspireerd verlangen naar een ongerepte wereld en een idealisering van het Germaanse Noorden van Europa. Het Noorden was de Germaanse moederschoot, vrij van Franse invloeden, de plaats waar de Vlamingen thuishoorden tussen hun Germaanse broeders. ‘Laat ons nimmer vergeten dat wij, (…), allen Germanen zijn door oorsprong als door taal en zeden; en dat wij zoowel op de Noorder Germanen of Shandinaven [sic] (Denen, Noren, Zweden), als op de Zuider Germanen of Hoogduitschers, steunen moeten (…)’, aldus Constant Jacob Hansen Hansen, Constant J. Constant Jacob Hansen (1833-1910) was een liberaal Vlaamsgezinde bibliothecaris en auteur met Deense wortels, die in Vlaanderen de aandacht vestigde op Scandinavië maar zich vooral levens... Lees meer , de Antwerpse bibliothecaris met Deense roots die ook een toonaangevende figuur in de Aldietse Beweging Aldietse beweging De Aldietse Beweging van Constant J. Hansen streefde vanaf de 19de eeuw naar een taalkundige versmelting van het Nederlands met het Platduits. Ze slaagde erin het Nederduits onder de aan... Lees meer was. Deze beweging bouwde voort op de ideeën van de Franstalige flamingant en taalkundige Victor Delecourt Delecourt, Victor Victor Delecourt (1806-1853) was een Waalse dagbladschrijver en publicist, die in de nasleep van de 'spellingoorlog' aandacht vroeg voor het Nederduits. Hij lag mee aan de basis van het p... Lees meer , die stelde dat de dialecten van Noord- Duitsland Duitsland & Vlaanderen Van de eerste helft van de 19de eeuw tot 1945 stond het Duitse beeld van Vlaanderen in het teken van etnisch-culturele verbondenheid. Die romantische perceptie leefde vooral bij een beper... Lees meer (vaak Platduits genoemd) samen met het Nederlands eigenlijk één taal Taal De ontwikkeling van het Nederlands vormde tot diep in de 20ste eeuw een fundamenteel aandachtspunt in de Vlaamse beweging. De wijze waarop het geschreven en gesproken Nederlands gehanteer... Lees meer vormden. De beweging kreeg een nieuwe impuls na een reis van Hansen door Noord-Duitsland en Denemarken. In zijn reisverslag Reisbrieven uit Dietschland en Denemark (1860) dat hij na deze tocht publiceerde, bleek nogmaals zijn grote interesse voor de overeenkomsten en verschillen tussen de Nederduitse en Platduitse dialecten.

Literaire invalshoek

De liberale schrijver en ambtenaar Jan Frans Willems Willems, Jan Frans Jan Frans Willems (1793-1846), de “vader van de Vlaamse beweging”, was dichter, polemist, filoloog, tekstediteur en initiatiefnemer of lid van tal van academies en genootschappen in binne... Lees meer was een van de eerste flaminganten bij wie een groeiende interesse voor de talen en literaturen van Scandinavië zichtbaar werd. Willems bezat verschillende Scandinavische werken in zijn bibliotheek, zowel van literaire als van taalkundige aard.

Dit zogenaamde ‘Vlaamse Scandinavisme’ vierde vooral in literaire kringen hoogtij. Literatuur Literatuur De literatuur heeft een cruciale rol gespeeld in het ontstaan van de Vlaamse ontvoogdingsstrijd en ook in de daaropvolgende fasen van de Vlaamse natiewording zijn schrijvers vaak richting... Lees meer was het belangrijkste instrument om ‘met onze stambroeders nader bekend te worden’, dixit C.J. Hansen. In de geschriften van de verschillende publicisten stonden taal- en volksverwantschap centraal. Vooral Noorwegen kreeg daarbij bijzondere aandacht. Net zoals Vlaanderen werd het land gedomineerd door zijn invloedrijke buren. Na eeuwen van Deens bestuur maakte Noorwegen zich in 1814 los van Kopenhagen, om als semi-onafhankelijke staat in een personele unie met Zweden te fungeren, waarbij de Zweedse koning het staatshoofd werd. Noorwegen beschikte over een eigen parlement en grondwet, maar het buitenlandse beleid werd door Zweden uitgetekend. Na een referendum in 1905 werd ook deze ‘personele unie’ opgeheven. In de 19de en begin 20ste eeuw was de jonge Noorse staat daarom op zoek naar een nationale identiteit en een eigen gezicht in de wereld. In dit verband was een prominente rol weggelegd voor taalkundigen en literatoren, die gebruik maakten van de volkse en landelijke tradities om een culturele identiteit te creëren. Taalkundigen zoals Ivar Aasen probeerden een nationale taal te ontwikkelen uit de dialecten in het westen van het land, weg van de hoofdstad Kristiania (het huidige Oslo), waar de elites ‘verdeenst’ waren. Het oeuvre van succesvolle schrijvers zoals Bjørnstjerne Bjørnson en Henrik Ibsen inspireerde zich op volksverhalen en op de ‘nationale’ geschiedenis. Ook de componist Edvard Grieg maakte dankbaar gebruik van oude verhalen en legenden uit de Noorse traditie. Deze aandacht voor volkstradities als fundament voor de vorming van een nationale identiteit, die in het kader van het romantisch nationalisme overal in het 19de-eeuwse Europa opdook (zie Internationaal-comparatief Vlaamse beweging in internationaal-comparatief perspectief De Vlaamse beweging heeft zich altijd internationaal georiënteerd. Niet alleen vertoonde ze opvallende gelijkenissen met andere nationale bewegingen in Europa en elders, ze maakte geregel... Lees meer ), vond ondertussen ook weerklank bij de Vlaamse beweging, vooral bij de meer volksnationalistische strekkingen. De taal, de tradities en de gewoontes van de plattelandsbevolking konden een alternatief vormen voor de verfranste culturele en politieke elites, en voor de Nederlandse cultuurtaal uit het (protestantse) Noorden. De parallellen tussen de Vlaamse en de Noorse identiteitsvorming zijn niet moeilijk te trekken. De volkse tradities (dialecten, verhalen, …) waren een wezenlijke grondstof voor de opbouw van de Noorse identiteit na de afscheiding van Denemarken (1814) en de ontbinding van de Noors-Zweedse personele unie (1905). De stedelijke elite was ‘verdeenst’, zoals ze bij ons verfranst was. De aandacht voor de volkstaal en de volkse tradities is een gegeven dat we regelmatig zien terugkeren bij Vlaamse ‘scandinavisten’ zoals Guido Gezelle Gezelle, Guido Guido Gezelle (1830-1899) was een Vlaamse priester die de Vlaamse volkstaal verdedigde binnen het algemeen Nederlands. Hij verwierf grote bekendheid als lyrisch dichter van religieuze nat... Lees meer , Jules Persyn Persyn, Jules Lees meer en Stijn Streuvels Lateur, Frank (pseudoniem Stijn Streuvels) Frank Lateur (1871-1969), beter bekend onder zijn pseudoniem Stijn Streuvels, was een toonaangevende Vlaamse schrijver, die ondanks zijn individualistische ingesteldheid geregeld Vlaamsge... Lees meer .

Het internationale literaire succes van Scandinavische auteurs als Ibsen, Hans-Christian Andersen of August Strindberg wakkerde ook het zelfvertrouwen van de Vlaamsgezinde schrijvers aan. Net zoals de Scandinavische talen moest een kleine taal als het (Vlaams) Nederlands zijn plaats kunnen vinden in een internationale context. ‘Die Noor is bezig, met zijn kleine taal, heel de wereld te veroveren’, zo citeerde de literatuurcriticus en hoogleraar Jules Persyn in 1931 zijn naar Duitsland uitgeweken oom, over het succes van de Noorse toneelschrijver Ibsen.

Tal van Vlaamsgezinde auteurs bewerkten of vertaalden Scandinavische literaire teksten in de belangrijkste 19de-eeuwse tijdschriften. Willems bracht Oud-IJslandse saga's ( Belgisch Museum Belgisch Museum Het Belgisch Museum voor de Nederduitsche Tael- en Letterkunde en de Geschiedenis des Vaderlands was een filologisch en historisch tijdschrift dat in Gent verscheen tussen 1837 en 1846.... Lees meer , 1838-1840). Vertalingen uit de Edda, een verzameling van middeleeuwse IJslandse   liederen en Oudnoorse mythologie verschenen in het Kunst- en Letterblad Kunst- en Letterblad Het Kunst- en Letterblad (1840-1845) was een tijdschrift dat van 1840 tot 1843 in Gent en daarna in 1844 en 1845 in Antwerpen verscheen. Het besteedde aandacht aan de Nederlandstalige lit... Lees meer   (1842-1844) van de hand van Philip M. Blommaert Blommaert, Philip M. Jurist en letterkundige Philip M. Blommaert (1808-1871) was liberaal gemeenteraadslid en schepen in Gent en gedeputeerde van de provinciale staten van Oost-Vlaanderen. Samen met Ferdinand... Lees meer . Verder publiceerden Karel F. Stallaert Stallaert, Karel Karel Stallaert (1820-1893) was een Belgische taalkundige en auteur. Lees meer een verhaal van de Deense romanticus Adam Oehlenschläger ( Het Vaderland Het Vaderland (1848) Lees meer , 1845 en 1848), Pierre Lebrocquy Lebrocquy, Pierre Pierre Lebrocquy (1797-1864) was hoofdredacteur van verschillende orangistische kranten. In 1846 was hij korte tijd hoogleraar Germaanse taalkunde in Gent. Daarna keerde hij terug naar de... Lees meer een lied van J. Ewald ( De Broederhand De Broederhand De Broederhand (1845-1847) was een maandblad onder redactie van de Duitser Johann Wolf, die met het project de culturele en politieke banden tussen de Vlaamse beweging en de Duitstalige g... Lees meer , 1845-1846) en Jacob F. Heremans Heremans, Jacob Jacob Heremans (1825-1884) was een Gentse hoogleraar taal- en letterkunde, die als publicist en initiatiefnemer een prominente rol speelde in de liberale Vlaamse en Groot-Nederlandse bewe... Lees meer sprookjes van H.C. Andersen ( Het Taelverbond Het Taelverbond Het Taelverbond (1845-1855) was een Antwerps literair maandblad, dat gaandeweg vooral op geschiedenis en taalkunde focuste. Het tijdschrift had een sociaaleconomische inslag en cultiveerd... Lees meer , 1847-1855) - om enkele van de voornaamste auteurs te noemen.

Bij Van Nu en Straks Van Nu en Straks Van Nu en Straks (1893-1901) was een literair en cultureel tijdschrift, dat voor Vlaanderen vernieuwend was doordat het aansloot bij internationale eigentijdse denkrichtingen zoals het an... Lees meer was er een literaire belangstelling voor Scandinavië te bespeuren bij August Vermeylen Vermeylen, August August Vermeylen (1872-1945) was een schrijver, literatuur- en kunsthistoricus, en socialistisch senator. In het tijdschrift Van Nu en Straks, waarvan hij de leiding had, publiceerde hij ... Lees meer , Alfred Hegenscheidt Hegenscheidt, Alfred Lees meer , Emmanuel de Bom De Bom, Emmanuel Emmanuel de Bom (1868-1953) was een Vlaamse schrijver, redacteur, journalist en bibliothecaris. Lees meer en vooral bij Stijn Streuvels Lateur, Frank (pseudoniem Stijn Streuvels) Frank Lateur (1871-1969), beter bekend onder zijn pseudoniem Stijn Streuvels, was een toonaangevende Vlaamse schrijver, die ondanks zijn individualistische ingesteldheid geregeld Vlaamsge... Lees meer , voor wie de beste eigenschappen van het Germaanse ras in het uiterste Noorden te zoeken waren. In de kring van Dietsche Warande en Belfort Dietsche Warande en Belfort Dietsche Warande en Belfort was een Vlaams tijdschrift voor literatuur- en geestesleven. Het ontstond in 1900 door de samensmelting van de tijdschriften Dietsche Warande en Het Belfort.... Lees meer besteedden vooral Marie-Elisabeth Belpaire Belpaire, Marie-Elisabeth Marie-Elisabeth Belpaire (1853-1948) was een welgestelde Vlaamsgezinde auteur die verschillende projecten realiseerde ter promotie van de literatuur (zoals het tijdschrift Dietsche Warand... Lees meer en de hierboven al genoemde Persyn aandacht aan de Scandinavische letterkunde.

Grotendeels literair waren de contacten van Pol de Mont De Mont, Pol Pol de Mont (1857-1931) was een dichter, essayist, folklorist, journalist, kunstcriticus en redenaar. In al zijn activiteiten gaf hij de Vlaamse strijd absolute prioriteit. Decennialang w... Lees meer met Scandinavië. Zijn belangstelling werd opgewekt door Albrecht Rodenbach Rodenbach, Albrecht Albrecht Rodenbach (1856-1880) was een West-Vlaams studentenleider en dichter, die een sleutelrol speelde in het ontstaan van de Blauwvoeterij en de katholieke Vlaamse studentenbeweging. ... Lees meer , die hem Oehlenschläger leerde kennen en die aan hem zijn gedicht Koning Freyer (1878) wilde opdragen. Ook De Mont wijdde verzen aan Koning Freier (onder andere in De Vlaamsche Vlagge De Vlaamsche Vlagge (1875-1933) De Vlaamsche Vlagge (1875-1933) was een West-Vlaams scholieren- en studententijdschrift onder wisselende redactie van seminaristen, universiteitsstudenten en priester-leraars. Het ademde ... Lees meer , 1878) en bewerkte thema's van Andersen, Bjørnson en Runeberg. Hij bracht bovendien de Deense hoogleraar en literatuurcriticus Georg Brandes ertoe Nederlands te leren. Later zou Brandes publiceren over de Vlaamse beweging en over het werk van De Mont in zijn Samlede skrifter.

Taalverwantschap en anti-Franse gezindheid

Het kan geen verrassing zijn dat de linguïstische overeenkomst tussen het Nederlands en de Scandinavische talen een centraal thema vormde in de belangstelling voor de Noord-Europese culturen. De taalkundige gelijkenissen toonden immers onomstotelijk aan dat de Vlamingen deel uitmaakten van het ‘Germanendom’. Jan Frans Willems en Pierre Lebrocquy behoorden tot de vroegste auteurs die uitgebreid aandacht besteedden aan die taalverwantschap.

Willems leerde Deens en Zweeds omdat hij getroffen werd door de gelijkenissen tussen Middelnederlandse en Scandinavische liederen. In het artikel ‘De deensche en de vlaemsche Taelkwestie’ (Kunst- en Letterblad, 1843) herhaalde hij de wens van het petitionnement Petitionnement Lees meer van 1840 om het Vlaamse volk in zijn eigen moedertaal te besturen en wees hij op de bloei van de Deense literatuur als gevolg van het herstel van de moedertaal in het openbaar bestuur.

Pierre Lebrocquy richtte zich in het Frans (Analogies linguistiques. Du Flamand dans ses rapports avec les autres idiomes d'origine teutonique) tot de Vlaamse intellectuele elite om aan te tonen dat de kennis van het Nederlands het beste hulpmiddel was om de Germaanse talen te leren. Om de waarde van het Nederlands te beklemtonen wees hij op de ouderdom en de rijkdom van het Oud-IJslands en van de Scandinavische talen. Lebrocquy was voor een korte periode hoogleraar Germaanse talen in Gent, maar was verder vooral actief in de journalistiek.

Deze fierheid weerklonk ook in het gedicht van Prudens van Duyse Van Duyse, Prudens Lees meer ‘Aen den heere Pieter Lebrocquy, schryver der Analogies linguistiques’ (Het Taelverbond, jg. 1, 1845): ‘De Vlaming (wiens taal als een eik wortelt in 't woud der noordsche talen) ryst, en weert dien helschen zegeprael (der Franse bastaards). De Vlaming, nazaet van 't oorspronkelyke Noorden, Vol zielskracht als zyn tael.’

In hun anti-Franse gezindheid wilden flamingantische auteurs hun lezers een alternatief bieden voor alles wat op literair vlak uit het Zuiden kwam (zie Frankrijk-Vlaanderen). Tijdschriftartikels, vertalingen en reisverhalen werden gepubliceerd ‘om onze leesgrage menschen alhier eens tot hun aller voordeel naar elders dan naar Parijs te oriënteren’, aldus Persyn in zijn werk De Noorweegsche Letterkunde.

In Noordsche letteren bezorgde C.J. Hansen een overzicht van de Scandinavische letterkunde met een uitvoerige bloemlezing in Nederlandse vertaling. In de inleiding van dit werk karakteriseerde hij zijn eigen bijdrage als ‘een steen te meer tot opbouwing des bolwerks tegen het valsche, verderfelijke Zuiden’ of tegen wat een beetje verder ‘het verbasterende Franschdom’ genoemd werd.

Ook vanuit de pangermanistische strekking binnen de Vlaamse beweging die aan het eind van de 19de eeuw opkwam, verschenen geregeld publicaties over Scandinavië. In zijn opstel ‘Het Noorden en het Zuiden’ uit 1912 (opgenomen in het boek Taal en Kultuur uit Vlaanderen. In de Strijd voor Taal en Kultuur) brak de heimatromancier Omer Wattez Wattez, Omer Lees meer (onder het pseudoniem Joost) de Latijnse culturen van Europa af, terwijl hij de Germaanse ophemelde. In een ander artikel in hetzelfde boek schreef hij over de Duitse keizer: ‘Als hij op Belgischen grond komt, begroeten wij in hem den echten koning van zijn volk, een stamverwant broedervolk’.

In de kringen rond Guido Gezelle Gezelle, Guido Guido Gezelle (1830-1899) was een Vlaamse priester die de Vlaamse volkstaal verdedigde binnen het algemeen Nederlands. Hij verwierf grote bekendheid als lyrisch dichter van religieuze nat... Lees meer – het zogenaamde West-Vlaamse taalparticularisme – werd enerzijds wel een verbondenheid met de broedervolkeren in het Hoge Noorden gecultiveerd, maar vormde anderzijds de lutherse staatskerk van de Scandinavische landen een obstakel om aan die volkeren zomaar een voorbeeldfunctie toe te kennen. Verschillende Vlaamse missionarissen werden daarom voorbereid op bekeringswerk in Noord-Europa, bij ‘volkeren van onzen stam en van onze tale’ die ‘in de uiterste duisternissen van kettersche, ja afgodsdienstige dwalingen’ leefden, aldus Gezelle in zijn Noordsch en Vlaemsch Messeboekske (1860), waarmee de priester-dichter Priester-dichters Als verspreiders van het woord speelden priester-dichters als Guido Gezelle, Cyriel Verschaeve en Anton van Wilderode een belangrijke rol binnen de behoudend katholieke grondstroom van de... Lees meer een bijdrage wilde leveren aan dit katholieke zendingswerk. Zijn ‘messeboekske’ bevat flarden tekst van een katholieke mis, gezangen en gebeden. De teksten zijn opgesteld in het Nederlands, met daarnaast een door Gezelle gemaakte vertaling in het Noors. Het boekje is echter meer dan een instrument voor het missioneringswerk. Gezelle wilde ermee aantonen dat de Vlamingen ook ‘in name van de tale waerin wy geboren zyn’ niet bij het Zuiden, maar bij het Noorden behoren. De taalkundige en literaire interesse van Gezelle reikte overigens verder dan dit ‘messeboekske’. Hij was lid van het IJslands letterkundig gezelschap (Hið íslenska bókmenntafélag, opgericht door de Deense taalkundige Rasmus Rask), en droeg zijn belangstelling voor het Noorden over op zijn leerlingen aan het Klein Seminarie te Roeselare Klein Seminarie van Roeselaere In het Klein Seminarie van Roeselare, opgericht in 1806, liepen tal van belangrijke figuren uit de Vlaamse beweging school of gaven er les (Gezelle, Verriest, Rodenbach). In 1875 ontstond... Lees meer .  

Bij zijn student Eugeen van Oye Van Oye, Eugeen Eugeen van Oye (1840-1926) was een arts, dichter en toneelschrijver. Hij was de leerling van Guido Gezelle en vertoefde in de kringen van Peter Benoit. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was ... Lees meer bleef de Scandinavische invloed aanvankelijk zuiver literair. Van Oye schreef gedichten geïnspireerd door de sprookjes van Andersen (In: Morgenschemer, 1874, en in: Vonken en stralen, 1889), door poëzie van de Zweed Esaias Tegnér (In: Vonken en stralen) en door de Deen Oehlenschläger (Hakon Jarl, 1886). In Balder’s dood. Dramatisch gedicht in drie bedrijven (1909) bewerkte hij een Oud-IJslands mythologisch thema. Pangermanistisch was Van Oyes engagement in 1915 in de activistische groepering Jong-Vlaanderen Jong-Vlaanderen (1914-1918) Jong-Vlaanderen (1914-1918) was een in Gent opgerichte activistische drukkingsgroep, die tijdens de Eerste Wereldoorlog een radicaal Vlaams-nationalistisch en anti-Belgisch politiek progr... Lees meer , die werd geleid door Jan D. Domela Nieuwenhuis Nyegaard Domela Nieuwenhuis Nyegaard, Jan Derk Jan Derk Domela Nieuwenhuis Nyegaard (1870-1955) was predikant en pangermanist. Tijdens beide wereldoorlogen collaboreerde hij met de Duitse bezetter met de bedoeling een zelfstandig Vlaa... Lees meer , een Gentse dominee met Deense voorouders. In Domela’s pangermanistische en sterk anti-Belgische denken en discours speelde Scandinavië een prominente rol. Hij gaf aan daarin beïnvloed te zijn door de eerder genoemde Constant-Jacob Hansen.

De verwantschap tussen de Nederlandse en de Scandinavische taalgebieden was echter niet de enige reden voor de interesse bij de hierboven vermelde, onderling sterk verschillende Vlaamsgezinde auteurs. In 1814 maakte Noorwegen zich los van Denemarken. De politieke en culturele elites gebruikten voornamelijk het Deens als omgangstaal. De taalstrijd die daarop volgde, bood interessante parallellen met de Vlaamse strijd tegen de verfransing en met de discussies rond de standaardisering van het Nederlands in Vlaanderen (zie Standaardtaal Standaardtaal De standaardtaal is het product van renaissancistische opvattingen over taal en het resultaat van een reeks concrete taalinterventies. In het Nederlandse taalgebied leidde dit naar een St... Lees meer ). Om een nationale identiteit te vormen, was een eigen Noorse standaardtaal onontbeerlijk. Waarop die gebaseerd moest zijn, zorgde voor verdeeldheid en zelfs hevige polemiek onder taalkundigen, academici, politici en auteurs. In de hoofdstad Kristiania (tegenwoordig Oslo) ontwikkelde de taalkundige Knud Knudsen via spellingshervormingen en andere aanpassingen een taal die zich moest losmaken van de Deense schrijftaal. Deze standaard kreeg de naam ‘riksmål’ (‘taal van het rijk’), de voorloper van het huidige ‘bokmål’. In het westen van het land, ver weg van het economische, politiek en culturele machtscentrum in de hoofdstad, sprak de landelijke bevolking echter dialecten die veel verder afweken van het Deens. Ivar Aasen ontwikkelde daarom een andere standaardversie van het Noors, die veel dichter stond bij het taalgebruik in het westen. Deze versie werd ‘landsmål’ genoemd (‘taal van het land’). Latere pogingen om beide te versmelten, of om één van de twee als standaard op te leggen, mislukten allemaal. Daarom heeft Noorwegen ook vandaag nog twee standaardtalen, het ‘bokmål’ en het ‘nynorsk’.

Deze discussie is taalparticularisten als Gezelle en Wattez niet ontgaan. In Gezelles archieven vinden we een grammatica van de Noorse particularist Ivar Aasen. Wattez schrijft in ‘Noorsch en Vlaemsch’ dan weer dat de overeenkomst tussen de Vlaamse dialecten en de Scandinavische talen een extra argument is om een Zuid-Nederlandse standaardtaal Standaardtaal De standaardtaal is het product van renaissancistische opvattingen over taal en het resultaat van een reeks concrete taalinterventies. In het Nederlandse taalgebied leidde dit naar een St... Lees meer te creëren. Diverse Vlaamse (dialect)woorden zouden immers meer op Scandinavische woorden lijken, dan op het Standaard-Nederlandse vocabularium: ‘En als wij die woorden in de letterkundige taal gebruiken, zegt men ons dat wij provincialismen invoeren, die men in Noord-Nederland niet verstaat.’

Contacten met Scandinavië

De aandacht van Vlaanderen voor Scandinavie was echter niet wederzijds. In Scandinavië zijn weinig sporen terug te vinden van belangstelling voor de Vlaamse emancipatiestrijd. Enkele uitzonderingen zijn de al genoemde Deen Georg Brandes, die een artikel schreef over de rol van Pol de Mont in de Vlaamse beweging. Daarin stelde Brandes de Vlaamse beweging voor als een antiklerikale strekking, die werd geleid door vrijdenkers.

Zijn landgenoot, de schrijver Holger Drachmann, koos voor een ander perspectief in zijn reisverhaal ‘Ostende – Brügge’, oorspronkelijk opgenomen in Skyggebilleder fra Rejser i Indland og Udland. Naar het voorbeeld van het dominante anti-Franse discours binnen de Vlaamse beweging verzette hij zich tegen Franse cultuurinvloed (zie Frankrijk-Vlaanderen Frankrijk & Vlaanderen De verhouding tussen Vlaanderen en Frankrijk werd altijd gekenmerkt door een aanzienlijke dubbelzinnigheid. Hoewel er lange tijd een grote affiniteit met de Franse cultuur bestond, werd d... Lees meer ), en plaatste hij ‘het warme hart tegen de koude twijfel, Vlaams tegenover Frans, onze huiselijke haard tegenover de boulevards van Parijs’.

Een diepgaande interesse voor de Vlaamse taalstrijd zien we wel bij de Noorse schrijver en journalist Arne Garborg. In de Noorse taalstrijd toonde Garborg zich een hevig voorvechter van het landsmål (tegenwoordig nynorsk) als taal van de jonge staat. Samen met zijn vrouw Hulda spande Garborg zich in om de zaak van het landsmål ook in het buitenland te bepleiten. De Garborgs hadden contacten in Vlaanderen, onder andere met Hendrik Logeman, een van de grondleggers van de Scandinavistiek aan de universiteit van Gent. Logeman gaf samen met de Nederlanse scandinaviste Margaretha Meijboom het tijdschrift Scandia uit, waarin Garborg in 1904 zijn essay ‘Nieuw Noorsch’ publiceerde. Garborg schreef in eigen land verschillende essays waarin hij aandacht besteedde aan de taalsituatie in België, met name Den Ny-Norske Sprog- og Nationalitetsbevœgelse (1877). Zijn inspiratie hiervoor haalde hij gedeeltelijk uit het essay Om Nationalitet og Sprogkamp in Belgien, dat in 1843 door de Deense historicus Frederik Schiern gepubliceerd werd.

Vermeldenswaardig is tot slot ook nog de interesse voor het werk van Hendrik Conscience Conscience, Hendrik Hendrik Conscience (1812-1883) was de eerste auteur die het in België aandurfde een roman in het Nederlands te schrijven en te publiceren. Zijn oeuvre van zo’n 65 romans, dat ook een bred... Lees meer in Noord-Europa. De vroegste vertalingen van Conscience verschenen al in 1846 in het Deens. De jaren daarop zien verschillende vertalingen in het Zweeds, Fins, Noors en zelf in het IJslands (1891) het levenslicht. Het is echter moeilijk om uit te maken of deze interesse voor Conscience gevoed werd door de literaire aantrekkingskracht van het oeuvre, of door de romantisch nationalistische strekking ervan. Volgens de Noorse neerlandicus Kåre Langvik-Johannesen is het in elk geval in Noorwegen niet toevallig dat Conscience de eerste Nederlandstalige auteur was die in het Noors vertaald werd, omdat historische romans als De Leeuw van Vlaenderen aansloten bij de Noorse nationale romantiek.

Belangstelling voor Scandinavië in de 20ste eeuw

In de eerste helft van de 20ste eeuw nam de opkomende nationalistische stroming binnen de Vlaamse beweging de 19de-eeuwse romantische flamingantische belangstelling voor het Hoge Noorden over en gaf er een nieuwe, radicalere invulling aan. Wies Moens Moens, Wies Lees meer , wiens interesse voor de Scandinavische talen en letteren aan de vernederlandste Gentse universiteit gewekt was door André Jolles en Antoon Jacob Jacob, Antoon Antoon Jacob (1889-1947) was een atheneumleraar en later hoogleraar in Hamburg en Gent. Hij was actief bij activistische tijdschriften, nadien in de amnestiebeweging en later de culturele... Lees meer , schreef op aanraden van deze laatste in 1921 vanuit de gevangenis een brief aan Georg Brandes (12de brief in Celbrieven) om zijn activisme Activisme Het begrip activisme verwijst naar de fractie van flaminganten die tijdens de Eerste Wereldoorlog bereid was om politiek of anderszins samen te werken met de Duitse bezetter en financiële... Lees meer te rechtvaardigen en te pleiten voor amnestie Amnestie Lees meer . In Celbrieven verwees Moens ook naar de Noorse schrijver Knut Hamsun, van wie hij, net zoals Stijn Streuvels, een grote bewonderaar was.

Antoon Thiry Thiry, Antoon Antoon Thiry (1888-1954) schreef pittoresk-folkloristische verhalen en was de oprichter van de uitgeverij en boekengilde Die Poorte. Tijdens de Eerste Wereldoorlog engageerde hij zich in ... Lees meer , die zich in 1914 achter Domela Nieuwenhuis Nyegaard en Jong-Vlaanderen geschaard had, richtte in 1933 Die Poorte Die Poorte Die Poorte was een Vlaamse uitgeverij en boekengilde die werd opgericht door de auteur Antoon Thiry. Die Poorte publiceerde een groot aantal volksboeken, waaronder ook heel wat vertalinge... Lees meer op, die veel Scandinavische auteurs zou uitgeven. Uit het feit dat de ongeveer tegelijk gestarte reeks ‘De Feniks’ ook veel Scandinavische romans op de Vlaamse markt bracht, blijkt dat er nog steeds interesse bestond in Vlaanderen voor de Scandinavische literatuur. Thiry zag hierin een middel ‘om onze eigen, innerlijke geaardheid te verduidelijken’ en daardoor ook onze letterkunde op een hoger peil te brengen, zoals hij het in het begin van zijn essaybundel Vikingers (1933) stelt.

In de tweede helft van de 20ste eeuw nam de aandacht voor Scandinavië in flamingantische kringen af. Naarmate het Nederlands een volwaardige plaats verwierf binnen de Belgische samenleving, verminderde de voorbeeldfunctie van Scandinavië als een taalgebied waar Germaanse talen met een beperkt aantal sprekers een volwaardige maatschappelijke, politieke en culturele rol vervullen. Volksnationalisme en pangermanisme kwamen door de Tweede Wereldoorlog Tweede Wereldoorlog De Tweede Wereldoorlog werd in Vlaanderen getekend door de onvoorwaardelijke collaboratie van het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV). De samenwerking met de bezetter en de bestraffing erva... Lees meer in een kwaad daglicht te staan, al bleef een fascinatie voor oude runnen en oud-Germaanse mythologie wel doorleven in de radicaal-rechtse Rechts-radicalisme De rechts-radicale traditie begon toen het Vlaams-nationalisme in het interbellum koos voor Nieuwe Orde en collaboratie. Na de oorlog evolueerde radicaal-rechts in Vlaanderen van nostalgi... Lees meer tak van de Vlaamse beweging (zie onder andere Odal-groep Odal-groep De Odalgroep (1983-1987) was een Vlaams-nationalistische en rechts-radicale militantengroep die opgericht werd na de ontbinding van de Vlaamse Militanten Orde (VMO). Lees meer ). Bij het brede publiek in Vlaanderen blijven de Scandinavische landen vandaag inspireren door hun levensstijl, hun imago en hun economische successen, maar amper nog om nationalistische redenen.