Van Blankenstein, Marcus

Marcus van Blankenstein, een agnost en progressieve liberaal van Joodse origine, studeerde Nederlandse taal- en letterkunde aan de Universiteit Leiden. Hij zette zijn studies vanaf 1906 verder in Kopenhagen, waar hij tegelijk fungeerde als correspondent van de Nieuwe Rotterdamse Courant. Vanaf 1909 deed hij hetzelfde vanuit Berlijn. Ondertussen promoveerde hij in 1911 aan zijn alma mater tot doctor in de Duitse taalkunde.

Journalist

In 1920 keerde Van Blankenstein terug naar Nederland Nederland Nederland is met Vlaanderen verbonden door de economische infrastructuur, de taal en de geschiedenis. Vanaf eind 18de eeuw kreeg die verbondenheid in taal en cultuur op uiteenlopende mani... Lees meer , van waaruit hij – zoals tijdens de Eerste Wereldoorlog – optrad als reizend redacteur en onder meer berichtte over diplomatieke conferenties. Hij bouwde een grote internationale reputatie en een uitgebreid netwerk op en signeerde zijn stukken met een ster. Op die manier lang hij aan de basis van de omschrijving sterjournalist.

Van 1931 tot 1936 was Van Blankenstein buitenlandcommentator en adjunct-hoofdredacteur bij de Nieuwe Rotterdamsche Courant. Toen hij gedwongen werd om de krant te verlaten, stapte hij over naar de krant Utrechts Nieuwsblad en schreef ook een tijdlang voor het weekblad Haagsche Post.

Zich ervan bewust dat hij als jood en opposant van het nationaalsocialisme in woord en geschrift onder de Duitse bezetting voor zijn leven moest vrezen, vluchtte Van Blankenstein in mei 1940 naar Groot-Brittannië. Vanaf augustus 1940 nam hij in Londen de hoofdredactie op zich van het nauw met de Nederlandse regering in ballingschap verbonden blad Vrij Nederland. Hij verzorgde er ook buitenlandcommentaren voor Radio Oranje. Na de Tweede Wereldoorlog Tweede Wereldoorlog De Tweede Wereldoorlog werd in Vlaanderen getekend door de onvoorwaardelijke collaboratie van het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV). De samenwerking met de bezetter en de bestraffing erva... Lees meer was Van Blankenstein buitenlandjournalist voor de Amsterdamse krant Het Parool, die was voortgekomen uit het verzet.

België

Van Blankenstein, die aan het einde van de Eerste Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog De Vlaamse beweging is fundamenteel getekend door de Eerste Wereldoorlog. De oorlog maakte een verregaande democratisering onafwendbaar, met wezenlijke gevolgen voor het politieke draagv... Lees meer het bezette België bezocht, raakte tijdens het interbellum bevriend met Julius Hoste jr. Hoste, Julius (jr.) Julius Hoste jr. (1884-1954) was een Vlaamsgezinde liberaal die actief was in de pers en de politiek. Hij behoort tot de kopstukken van de Vlaamse beweging. Lees meer , de hoofdredacteur van de krant Het Laatste Nieuws Het Laatste Nieuws Het Laatste Nieuws was een liberaal en Vlaamsgezind dagblad, waarvan het eerste nummer op 7 juni 1888 verscheen. In 2023 bestaat de krant nog steeds als een populair dagblad voor een bree... Lees meer , en werkte af en toe mee aan het literair-culturele maandblad van liberale signatuur De Vlaamse Gids De Vlaamse Gids (met) Boek & Biliotheek De Vlaamse Gids (1905-2000) was een flamingantisch en liberaal tijdschrift. Het werd gesticht door Max Rooses, met medewerking van Paul Fredericq en Jozef Vercoullie. Het blad was feiteli... Lees meer . Na de Tweede Wereldoorlog schreef hij ook overzichten over de internationale politiek voor Gazet van Antwerpen Gazet van Antwerpen De krant Gazet Van Antwerpen verschijnt sinds 1891 en betoonde van bij de start belangstelling voor de Vlaamse beweging. Aanvankelijk werd de Antwerpse Meetingpartij gesteund en later Fra... Lees meer .

Nadat hij zich in de eerste jaren na de Eerste Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog De Vlaamse beweging is fundamenteel getekend door de Eerste Wereldoorlog. De oorlog maakte een verregaande democratisering onafwendbaar, met wezenlijke gevolgen voor het politieke draagv... Lees meer fel had verzet tegen de Belgische ambities om Zeeuws-Vlaanderen te annexeren, speelde Van Blankenstein tussen 1925 en 1927 een actieve rol in de campagne tegen een Belgisch-Nederlands verdrag, waarvan de Groot-Nederlandse historicus Pieter Geyl Geyl, Pieter Pieter Geyl (1887–1966) was een Nederlandse historicus met uitgesproken Groot-Nederlandse opvattingen, die een belangrijke rol speelde in het Vlaams-nationalisme tijdens het interbellum.... Lees meer een van de leiders was. Geyl ageerde een decennium later scherp tegen het ontslag van Van Blankenstein bij de Nieuwe Rotterdamsche Courant, dat het gevolg was van een combinatie van spanningen met de hoofdredacteur en van druk vanuit nazi-Duitsland om de kritische Joodse journalist uit te rangeren.

Woelig België

In 1937 publiceerde Van Blankenstein als geëngageerde buitenstaander het boek Woelig België. Daarin analyseerde hij bijzonder scherp de toestand van het land na de door Rex Rex Rex was een Belgische politieke partij (1935-1940) en een collaboratiebeweging in Franstalig België (1940-1944). Lees meer -leider Léon Degrelle Degrelle, Léon Léon Degrelle (1906-1994) was de leider van Rex, initieel een Belgische, extreemrechtse nationalistische beweging, nadien omgevormd tot partij, die na 1936 radicaliseerde in fascistische ... Lees meer uitgelokte tussentijdse parlementsverkiezingen in Brussel op 17 april van dat jaar, waarbij die zonder succes kandideerde tegen eerste minister Paul van Zeeland Van Zeeland, Paul Toen hoogleraar en bankier Paul van Zeeland (1893-1973) tussen 1935 en 1937 aan het hoofd stond van de Belgische regering, werden onder andere de taalwet in rechtszaken en een amnestiewet... Lees meer , in de hoop de regering te doen vallen. Hij besteedde in dit verhelderende en met affiniteit geschreven journalistieke tijdsdocument ruimschoots aandacht aan de (geschiedenis van de) Vlaamse beweging Geschiedenis van de Vlaamse beweging Het ontstaan en verdwijnen van gemeenschappen is het gevolg van een complex geheel van onbewuste en bewuste processen. De verdediging van het Nederlands in België en van de belangen van d... Lees meer en de communautaire verhoudingen.

Van Blankenstein wees daarbij op het ‘gebrek aan nauwkeurigheid in het kiezen van zijn vrienden’ van het Vlaams-nationalisme Vlaams-nationalisme Lees meer , dat meer en meer in fascistische richting evolueerde. Hij waarschuwde er ook heel expliciet voor dat ‘het fascisme of autoritarisme dreigt het nationale te overwoekeren’. Dat de Vlaams-nationalistische jurist en politicus Hendrik Borginon Borginon, Hendrik Hendrik Borginon (1890-1985) was lid van de leiding van de Frontbeweging en Vlaams-nationalistisch politicus in de Frontpartij en het Vlaamsch Nationaal Verbond. Tijdens de bezetting fung... Lees meer – overigens naast diverse ideologisch anders georiënteerden – een van zijn belangrijke informanten was, leverde Van Blankenstein kritiek op van zowel liberalen als christendemocraten, die in de pers respectievelijk werd verwoord door August Monet Monet, August Lees meer en Hendrik Heyman Heyman, Hendrik Hendrik Heyman (1879-1958) engageerde zich in de christelijke vakbeweging en in de katholieke partij. Hij was onder meer de voorzitter van het Algemeen Christelijk Vakverbond (ACV) en va... Lees meer .

Van Blankenstein kwam met zijn publicatie terecht in een interne partijstrijd binnen het Vlaams Nationaal Verbond (VNV) Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) Het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) (1933-1945) was een rechts-radicale Vlaams-nationalistische partij die tijdens de Tweede Wereldoorlog collaboreerde met de Duitse nationaalsocialistis... Lees meer . In de partijkrant Volk en Staat Volk en Staat Volk en staat (15 november 1936 - 3 september 1944) was een Vlaams-nationalistisch dagblad en orgaan van het Vlaamsch Nationaal Verbond. Het blad verscheen als opvolger van De Schelde (1... Lees meer , waarover hij in Woelig België kritische kanttekeningen had gemaakt, werd – in overeenstemming met het felle anticommunisme van het blad – vilein geïnsinueerd dat hij bij de Nieuwe Rotterdamsche Courant aan de kant was gezet omdat zijn bijdragen ‘begonnen te lijken op bestellingsstukken uit Moskou’ en dat hij zich vervolgens ‘met echt joods aanpassingsvermogen’ op België en Vlaanderen had gericht. Zijn contacten met Borginon, die met één been binnen en één been buiten het VNV stond, werden hem kwalijk genomen door diens tegenstanders binnen de partij. Daarop repliceerde de geviseerde Vlaams-nationalist dat ‘politieke verwildering en onfatsoen’ in ‘Vlaanderen noch’ in ‘het Vlaams-nationalisme’ op hun plaats waren. Borginon, door Van Blankenstein getypeerd als ‘ook nu nog beslist democraat’, had zich al eerder gekant tegen de redactionele koers van Volk en Staat-hoofdredacteur Herman van Puymbrouck Van Puymbrouck, Herman Herman van Puymbrouck (1884-1949) was medestichter van de Frontpartij en vervolgens hoofdredacteur van De Schelde, later Volk en Staat. Vanaf de late jaren 1930 steunde hij onverkort het ... Lees meer , die het nationaalsocialisme, het Duitse imperialisme en het antisemitisme Antisemitisme Lees meer propageerde. VNV-leider Staf de Clercq De Clercq, Staf Staf de Clercq (1884-1942) was een Vlaams-nationalistische politicus, die zijn politieke carrière begon als kamerlid voor de Frontpartij. Hij staat vooral bekend als stichter en eerste l... Lees meer , door Van Blankenstein omschreven als de intellectueel-politieke antipode van ‘den werkelijk geestelijk domineerden’ Borginon, maakte van het incident Borginon-Van Puymbroeck gebruik om zijn greep te versterken op het partijdagblad, dat financiële steun ontving vanuit nazi-Duitsland.