Van Daele, Frans

Van Daele was arts in Ieper en in die hoedanigheid de auteur van een Onderwys voor de leerlingen in de Vroedkunde (1775). Hij was prins of de geldschieter en beschermheer van de rederijkerskamer Rederijkerskamers De rederijkerskamers waren genootschappen die zich sinds de 15e eeuw toelegden op toneel en dichtkunst in de volkstaal. In de 18e en 19e eeuw speelden ze ook een belangrijke rol in de ver... Lees meer Rozieren met Melody.

Onder het pseudoniem van Vaelande gaf hij in 1805-1806 het tijdschrift Tydverdryf uit, met proza, poëzie en vooral taal- en letterkundige beschouwingen. Hij was niet alleen een taal Taal De ontwikkeling van het Nederlands vormde tot diep in de 20ste eeuw een fundamenteel aandachtspunt in de Vlaamse beweging. De wijze waarop het geschreven en gesproken Nederlands gehanteer... Lees meer purist die zich afzette tegen de toenemende ‘taalverbastering’ en verfransing, maar ook een taalparticularist die zijn West-Vlaams boven het volgens hem vreemde en bedorven Hollands en Brabants verkoos, al zong hij de lof van de bekende Noord- Nederlandse Nederland Nederland is met Vlaanderen verbonden door de economische infrastructuur, de taal en de geschiedenis. Vanaf eind 18de eeuw kreeg die verbondenheid in taal en cultuur op uiteenlopende mani... Lees meer dichters en sprak hij over ‘onze Broeders de Hollanders’.

Van Daeles spelling

Van Daele propageerde een eigen spelling met een door de spraakkunst van Jan des Roches Des Roches, Jan Jan des Roches (1735-1787) was tijdens de Oostenrijkse tijd betrokken bij de organisatie van het onderwijs. Hij is vooral bekend als auteur van een Nederduitse spraakkunst waarin hij de A... Lees meer geïnspireerd systeem van accenten en voorzag voor elke klank een onveranderlijk teken. Hij verzette zich tegen de spelling van Matthijs Siegenbeek die in 1804 in het Noorden werd ingevoerd. Hij hield vast aan de ae, ue, y in plaats van Siegenbeeks aa, uu, ij en verkoos de s boven de z. In 1807 overtuigde hij zijn rederijkerskamer De Getrouwe van Herten ervan een dichtwedstrijd uit te schrijven met zijn Tydverdryf als grammaticaal richtsnoer, waarmee hij de rivaliserende Aalsterse dichtwedstrijd over De Belgen uitlokte. De deelnemers aan laatstgenoemde wedstrijd mochten zowel een Vlaamse spelling volgens Jan des Roches als een Hollandse spelling volgens Frans Halma of O.F.W.R. Winckelman hanteren, waarmee Van Daeles spelling impliciet werd uitgesloten.

In 1810 publiceerde Van Daele zijn Niewen Leerboek, ofte Inleyding tot de eenige waere Spel- en Spraekkonst en de Digt-konst van Boileau-Despréaux, een door hem bewerkte herdruk van een vertaling van de Art Poëtique van de classicistische Franse dichter Nicolas Boileau-Despréaux van de hand van de Brugse dichter J. Labare. Hij ondernam daarmee een nieuwe poging om zijn spelling ingang te doen vinden en de toepasbaarheid ervan aan te tonen. Mogelijk wilde hij concurreren met de uitgave van de Gentse drukker Jan Frans van der Scheuren uit 1791, die eigenlijk een nadruk van A. Gobels’ Noord-Nederlandse vertaling met een vervlaamste spelling was.

Vanaf 1815 kreeg Van Daele ook interne tegenkanting binnen zijn vereniging De Getrouwe van Herten. Jacques Lambin, de secretaris van de vereniging, overtuigde de ‘hoofdman’ Albert de Codt ervan om de werkende leden samen te roepen en te laten beslissen over de spelling die de rederijkerskamer zou gebruiken. Van Daeles spelling werd weggestemd, tot tevredenheid van Lambin, die wilde dat de rederijkerskamer meewerkte aan de staatkundige eenmaking tussen de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden. In 1817 publiceerde het toonaangevende Noord-Nederlandse literaire tijdschrift Vaderlandsche Letteroefeningen een afbrekende recensie van het Niewen Leerboek, ofte Inleyding tot de eenige waere Spel- en Spraekkonst, waarin de spelling Van Daele als minderwaardig aan de Noord-Nederlandse werd beschouwd. Het boek werd wellicht door Lambin naar het tijdschrift opgestuurd.

Toen Van Daele in 1818 stierf, keerde ook zijn voormalige medestander Leo de Foere De Foere, Leo De Brugse priester Leo de Foere (1787-1851) was leraar en vanaf 1815 de drijvende kracht achter het traditionalistische opinieblad Le Spectateur Belge. Hij was lid van het Nationaal Congr... Lees meer zich af van zijn spelling. Ook later kende Van Daele geen navolging. Zo nam Jan Frans Willems Willems, Jan Frans Jan Frans Willems (1793-1846), de “vader van de Vlaamse beweging”, was dichter, polemist, filoloog, tekstediteur en initiatiefnemer of lid van tal van academies en genootschappen in binne... Lees meer in 1824 nadrukkelijk afstand van diens spelling.