Van de Voorde, Rik

Jeugd en studie

Rik van de Voorde werd geboren in een progressief-liberaal middenklassegezin dat behoorde tot de achterban van de Lokerse Vlaamsgezinde en sociaal voelende liberale parlementariër Jan Persoons. In zijn geboortestad doorliep hij het lager onderwijs en de toenmalige lagere cyclus van de moderne humaniora in de Rijksmiddelbare Jongensschool. Hij onderging er de inspirerende invloed van leraar Germaanse talen Hendrik (Rik) de Vos De Vos, Rik Hendrik De Vos (1902-1965) was een Vlaamsgezinde socialist, die aanvankelijk werkzaam was als leraar en later als onderwijsambtenaar. Hij engageerde zich ook in diverse sociale en culture... Lees meer , een sociaal bewogen en vrijzinnige flamingant, die zijn onderwijspraktijk opvatte als een element van een ruimere (intellectuele) volksverheffing.

Na een inhaaloperatie voor Latijn en Grieks kon Van de Voorde verder studeren aan het Gentse atheneum. Uiteindelijk behaalde hij in 1929 het einddiploma van de klassieke humaniora via de Centrale Examencommissie. Vervolgens studeerde hij farmacie aan de Gentse universiteit, waar hij ten tijde van de volledige vernederlandsing van deze academische instelling een actief lid was van het Vlaamsgezinde vrijzinnige studentengenootschap ’t Zal Wel Gaan 't Zal Wel Gaan Taalminnend Studentengenootschap't Zal Wel Gaan is een Gentse Vlaamsgezinde en vrijzinnige studentenvereniging en de oudste nog bestaande studentenvereniging van Vlaanderen. Lees meer . De combinatie van flamingantisme en antiklerikalisme (‘Klauwaert en Geus’) die ’t Zal belichaamde, zou het denken en handelen van Van de Voorde tot zijn dood inspireren. Na zijn afstuderen werd Van de Voorde een actief lid van de Bond der Oud-leden van ’t Zal, ‘de(n) Bol’ zoals de organisatie in de wandelgangen wordt genoemd, waarvan hij ook een tijdje voorzitter was.

Lokerse flamingant

Nadat hij in 1934 zijn diploma had behaald en vervolgens zijn legerdienst had vervuld, vestigde Van de Voorde zich als apotheker in Lokeren. Gezondheidsproblemen leidden ertoe dat hij eind 1969, op 60-jarige leeftijd, zijn officina van de hand deed. Ook in de Wase en de Oost-Vlaamse verenigingen van apothekers had hij al na enkele jaren kunnen afdwingen dat de voertaal van de vergaderingen uitsluitend Nederlands kon en mocht zijn.

Toen in 1934 in Lokeren de afdeling van het Willemsfonds Willemsfonds (WF) Het Willemsfonds (1851-heden) is een liberaal-vrijzinnige culturele vereniging en drukkingsgroep die het gebruik van het Nederlands promoot en ondersteunt. Lees meer werd heropgericht, werd Van de Voorde als 24-jarige voorzitter, een functie die hij zijn hele verdere leven zou behouden. Hij was daartoe aangezocht door de leider van de Lokerse liberalen, geneesheer Albert Lamborelle (1872-1953), wiens broer Paul (1871-1943), arts in Mechelen, tijdens het interbellum één van de weinige liberalen was die als parlementariër Vlaamsgezinde standpunten vertolkte. Het Lokerse Willemsfonds nam vrijwel onmiddellijk een hoge vlucht en richtte zich vooral op de brede intellectuele en menselijke vorming van volwassenen en jongeren. In augustus en september 1943 verrichtte Van de Voorde, nadat hij en een tiental andere Lokeraars waren opgepakt door de Duitse bezetter, gedurende een zestal weken gedwongen arbeid in het Noord-Franse Watten. Vooral sinds de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) was Van de Voorde een uitgesproken antifascist en een tegenstander van elke vorm van dictatuur en politieke of intellectuele dwang. Zijn betrokkenheid bij de antifascistische frontvorming over ideologische grenzen heen, die onder meer nadrukkelijk werd bepleit door ’t Zal Wel Gaan en de Bond der Oud-leden, leidde gaandeweg tot een nieuwe maatschappelijke positionering.

Na de Bevrijding in september 1944 werd Van de Voorde de aan- en woordvoerder van een groep dertigers en twintigers uit het Lokerse (Jong-)Willemsfonds die eind 1944 de overstap maakte van de liberale zuil, waar een groep oudere en veelal Franstalige Lokeraars de dienst uitmaakten en de toon zetten, naar de socialistische. Eén van zijn vrienden, de latere radio- en televisiejournalist Hubert van de Vijver (1916-1960), alias ‘Reporter 17’, richtte het plaatselijke weekblad Vrij Durmeland op, waaraan Van de Voorde onder pseudoniem meewerkte met vooral wetenschappelijk georiënteerde bijdragen.

Als voorzitter van het plaatselijke Willemsfonds maakte Van de Voorde als enige Lokereraar deel uit van het comité dat in 1947 in Brugge een grootse viering opzette voor de sinds 1930 in Lokeren woonachtige publicist Julius Pée Pée, Julius De vrijzinnige cultuurflamingant Julius Pée (1871-1951) was een breed geïnteresseerde intellectuele emancipator, via zijn functies in het middelbaar onderwijs maar ook als publicist. Hij ... Lees meer , die als prominente vrijzinnige flamingant en antiklerikale humanist voor Van de Voorde en de groep rond hem een inspirerend voorbeeld was.

Het Willemsfonds ontwikkelde in Lokeren al snel een grote bedrijvigheid, die twee decennia zou aanhouden en die vooral op initiatief van Van de Voorde een serie vrijzinnige intellectuele coryfeeën naar Lokeren bracht. Uitzonderlijk voor deze liberale vereniging was dat zij onder impuls van Van de Voorde ook open stond voor leden van socialistische signatuur en dat het bestuur ervan lange tijd werd gedomineerd door ex-liberale socialisten zoals hij. In de eerste algemene vergadering na de oorlog positioneerde Van de Voorde zich als voorzitter in de nieuwe constellatie meteen heel expliciet als flamingant: ‘Vlaamschgezindheid, dit is vanzelfsprekend, daarom kom ik er verder niet op terug’.

Tal van jongeren uit vrijzinnige Lokerse families werden door ‘het Willemsfonds van Rik Van de Voorde’, inclusief de bijzonder actieve jongerenafdeling, blijvend gevormd. Zo ook de toenmalige liberale fractieleider in de Lokerse gemeenteraad, die tijdens een huldebetoon aan Van de Voorde kort na diens overlijden zijn tussenkomst als volgt afsloot: ‘Het Vlaamse vrijzinnig humanisme verliest in hem een groot figuur van formaat’.

Socialistisch flamingantisme

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1946 was Van de Voorde een van de ‘mannen met plastrons’, die zorgden voor een (sociologische) verruiming van de tot dan vrijwel uitsluitend uit arbeiders en lagere bedienden bestaande kandidatenlijst van de lokale afdeling van de Belgische Socialistische Partij Belgische Socialistische Partij (BSP) Lees meer (BSP). Hij werd verkozen en zou gemeenteraadslid blijven tot zijn overlijden. Van de Voorde bekleedde van 1961 tot zijn dood het voorzitterschap van de Lokerse BSP, maar trad nooit op als fractieleider in de gemeenteraad, waar de socialisten tot 1982 in de oppositie zaten.

Voor de parlements- en provincieraadsverkiezingen kandideerde Van de Voorde meermaals, maar nooit vanop een verkiesbare plaats. Hij fungeerde van het eind van de Tweede Wereldoorlog tot zijn overlijden via diverse bestuursmandaten en dank zij zijn intellectuele statuur en diplomatie wel als het boegbeeld bij uitstek van de Lokerse vrijzinnigheid, waarvan de eenheid in een door het katholicisme gedomineerde omgeving voor hem een erg belangrijk aandachtspunt vormde. Hij was ook een grote pleitbezorger van het rijksonderwijs, waarvan hij de uitbouw en groei in Lokeren sterk mee bevorderde.

Van de Voorde was in 1961 een van de medestichters van de Lokerse afdeling van de Vlaamse Volksbeweging Vlaamse Volksbeweging (VVB) De Vlaamse Volksbeweging (VVB) was een Vlaams-nationalistische drukkingsgroep, die werd opgericht in 1956 en tot het begin van de jaren 1970 een breder publiek mobiliseerde voor Vlaamsge... Lees meer (VVB), die zich - in tegenstelling tot tal van afdelingen in andere steden en dorpen - mede onder zijn impuls nadrukkelijk zou manifesteren als pluralistisch en tolerant. Hij nam ook de functie van ondervoorzitter voor het Land van Waas van deze flamingantische vereniging op zich, net zoals hij dat in deze regio deed voor de Stichting Lodewijk de Raet Stichting Lodewijk De Raet De Stichting Lodewijk de Raet is een vormingsinstelling die in 1952 werd opgericht vanuit een Vlaamse, democratische, emancipatorische en pluralistische maatschappijopvatting en die – zij... Lees meer .

Van de Voorde evolueerde, in de lijn van de VVB, in de jaren 1960 tot een uitgesproken federalist Federalisme Sinds het begin van de 20ste eeuw behoort federalisme tot het programma van eerst de Waalse en vervolgens ook de Vlaamse beweging. Vanaf 1970 is de transformatie van België van unitaire t... Lees meer , een minderheidsstandpunt in de Vlaamse vleugel van de nog unitaire BSP. Toen de partij in 1962 deelname van haar mandatarissen aan de Tweede Mars op Brussel Marsen op Brussel De Mars(en) op Brussel waren twee flamingantische massabetogingen die in Brussel op 22 oktober 1961 en 14 oktober 1962 werden georganiseerd. Lees meer uitdrukkelijk ontraadde, had hij een laconiek antwoord klaar: ‘Als ik dan niet mag deelnemen, dan zal men mij toch niet kunnen beletten om met mijn familie als toerist naar Brussel te gaan en de betogers toe te juichen’, wat hij ook deed. ‘Een rechtgeaard socialist is bij ons ook Vlaamsgezind, strijdt voor de ontvoogding van het Vlaamse volk, wil voor Vlamingen de plaats veroveren waar ze recht op hebben’, zo formuleerde hij zijn visie in november 1965. Naar aanleiding van het congres van de Vlaamse socialistische arrondissementsfederaties in Klemskerke in 1967 wist hij zijn eigen federatie Sint-Niklaas ervan te overtuigen om te stellen dat ‘de conflictsituaties op taalkundig gebied onmogelijk in unitair verband konden opgelost worden’ en dat ‘een formule van een federalisme met twee’ het einddoel behoorde te zijn. Van de Voorde volgde de lijn van het weekblad Links Links Het blad Links (1958-1987) verdedigde binnen het Belgische partijsocialisme zowel de Vlaamsgezinde als de antikapitalistische en radicale tendens. Lees meer , socialistisch en Vlaams. Hij toonde zich ook een openlijke sympathisant van de zogeheten Rode Leeuwen Rode Leeuwen De Rode Leeuwen waren Vlaamse socialisten in Brussel die vanaf 1968 opkwamen met een eigen verkiezingslijst en erkend werden als de 'Vlaamse BSP-federatie van Brussel'. Lees meer . Van de Voorde ondertekende met twee Lokerse partijgenoten het in dat verband gepubliceerde Manifest van de Vlaamse socialisten van Brussel. Daarnaast stuurde hij op geregelde tijdstippen scherpe lezersbrieven aan de Gentse socialistische krant Vooruit Vooruit (1884-1991) Vooruit (1884-1991) was een Gents socialistisch dagblad waarin heel wat bijdragen verschenen van Vlaamse intellectuelen. In 1978 werd het blad een regionale editie van De Morgen, om in 19... Lees meer , waarin hij de Vlaamse politici van de nog unitaire BSP aanmaande om zich consequent Vlaams voelend op te stellen.

Anders dan veel van zijn partijgenoten zag Van de Voorde de contestatiebeweging van Mei ’68 niet als een bedreiging, maar eerder als een opportuniteit voor een meer linkse en progressieve koers. Het stemde hem dan ook erg gelukkig dat hij er als plaatselijk partijvoorzitter in slaagde om enkele jongeren van die generatie aan te trekken om te kandideren op de BSP-lijst bij de Lokerse gemeenteraadsverkiezingen van 1970. Vlaamsgezindheid, democratisering en individuele en collectieve emancipatie gingen voor hem hand in hand, wat hem vanwege de uit Lokeren afkomstige priester en socialistische senator Staf Nimmegeers het predicaat ‘de Vlaamsgezinde rode apotheker’ opleverde.