Van Dijck, Tony
Tony van Dijck (1922-2009) was lid van de Waffen-SS en vanaf 1943 tot het einde van de bezetting stond hij aan het hoofd van de Germaansche-SS Vlaanderen. Hij streed aan het oostfront en was nauw betrokken bij meerdere razzia’s op Belgische bodem.
Herman Smulders (2026), Tibo Minsart (2023). Van Dijck, Tony. In: Encyclopedie van de Vlaamse beweging. 2026. https://devb.be/id/per-013017.
Tony van Dijck trok bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog
Tweede Wereldoorlog De Tweede Wereldoorlog werd in Vlaanderen getekend door de onvoorwaardelijke collaboratie van het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV). De samenwerking met de bezetter en de bestraffing erva... Lees meer , net na het beëindigen van zijn humaniorastudies, in het kader van de werfreserve voor het Belgisch leger naar Frankrijk. Na zijn terugkomst in België werd Van Dijck lid van de Algemeene-SS Vlaanderen
Algemeene-SS Vlaanderen (ASSV) De SS-Vlaanderen was een collaborerende militie tijdens de Tweede Wereldoorlog, die deel uitmaakte van de Duitse SS. Ze ijverde voor de aanhechting van Vlaanderen bij Duitsland. Lees meer . In september 1940 meldde hij zich voor de Waffen-SS, maar werd in eerste instantie afgekeurd als gevolg van een kwetsuur. Op 15 april 1941 werd hij alsnog opgeroepen.
Na zijn basisopleiding in Hamburg en inzet met het Vlaamsch Legioen
Vlaamsch Legioen Het Vlaamsch Legioen (1941-1943) was een Vlaamse eenheid aan het oostfront tijdens de Tweede Wereldoorlog, die deel uitmaakte van de Waffen-SS. Lees meer aan het oostfront (Leningrad) werd Van Dijck samen met vier andere Vlamingen (Jozef Bachot, Theo Pasques, André Stevens en Karel Verlinden) geselecteerd voor de eerste lichting niet-Duitsers om de officiersopleiding van de Waffen-SS in Bad-Tölz konden volgen. Bij het einde van deze opleiding in december 1942 werd Van Dijck toegewezen aan de Dienststelle Jungclaus
Jungclaus, Richard Richard Jungclaus (1905-1945) was een hoge SS-functionaris in het bezette België tijdens de Tweede Wereldoorlog. In 1944 werd hij door Heinrich Himmler aangesteld als Höhere SS- und Poliz... Lees meer in Brussel.
Bij zijn terugkeer kreeg hij eerst de leiding over de organisatie van de Hitlerjugend-weersportkampen. In juni 1943 werd hij benoemd tot adjudant van Jef François
François, Jef Jef François (1901-1996) was als leider van de Dinaso Militanten Orde een kopstuk van het Verdinaso. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd hij commandant van de Dietsche Militie – Zwarte Br... Lees meer van wie hij in november 1943 de leiding over de Germaansche-SS (voormalige Algemeene-SS Vlaanderen) overnam. De opdracht van Tony van Dijck bestond er hoofdzakelijk in om met de Germaansche-SS Vlaanderen te werven voor de Waffen-SS, maar ook om de werking van de Duitsch-Vlaamsche Arbeidsgemeenschap
Duitsch-Vlaamsche Arbeidsgemeenschap (DeVlag) De Duitsch-Vlaamsche Arbeidersgemeenschap (DeVlag) (1935-1945) was vóór de Tweede Wereldoorlog een organisatie van Vlaamse en Duitse studenten. Tijdens de oorlog ontpopte de DeVlag zich ... Lees meer (DeVlag) te ondersteunen door haar vergaderingen en meetings te beveiligen.
In die functie was Van Dijck nauw betrokken bij enkele terreuracties van wat vanaf mei 1944 het Veiligheidskorps van de DeVlag ging heten, een ‘vergeldingscommando’ onder leiding van Robert Verbelen
Verbelen, Robert Robert Verbelen was tijdens de Tweede Wereldoorlog leider van het Veiligheidskorps van DeVlag. Van 1946 tot 1955 werkte hij als spion voor de Amerikanen in Oostenrijk. De vrijspraak op z... Lees meer , dat onder meer represailles uitvoerde tegen als Belgisch-patriottisch gepercipieerde figuren en het verzet
Verzet Het georganiseerde verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog in de Vlaamse provincies was doorgaans altijd Belgisch verzet: zowel op het vlak van de ideologische oriëntatie, de motieven en he... Lees meer . In de nacht van 28 februari 1944 plande Verbelen meerdere aanslagen in het Brusselse, in samenwerking met Van Dijck en leden van de Germaansche-SS Vlaanderen. Tijdens deze actie bracht Van Dijck drie agenten om het leven in een politiekantoor in Vorst. Daarnaast was Van Dijck met de Dienststelle Junclaus nauw betrokken bij een reeks razzia’s in de strijd met het verzet. Hij organiseerde en coördineerde de omsingeling van verschillende gemeenten door leden van de Germaansche-SS Vlaanderen, waarna Verbelen en zijn Veiligheidskorps, samen met de Duitse politie- en inlichtingsdienst Sipo-SD, overgingen tot arrestaties en ondervragingen. In Meensel-Kiezegem vielen bij twee razzia's (1 en 11 augustus 1944) vier doden en werden meer dan tachtig burgers gedeporteerd. Andere razzia’s waarbij Van Dijck aan meewerkte vonden plaats in Lamain (6 juni 1944) en Bree-Meeuwen-Peer-Gruitrode-Wijshaegen (13 augustus 1944).
Bij de bevrijding begin september 1944 vluchtte zowat de ganse leiding van de DeVlag, het Veiligheidskorps en de Germaansche-SS Vlaanderen naar de Lüneburger Heide in Duitsland.
Van Dijck maakte nog korte tijd deel uit van de Vlaamsche Landsleiding
Vlaamsche Landsleiding De Vlaamsche Landsleiding was een embryonale regering van gevluchte Vlaamse collaborateurs in Duitsland van september 1944 tot het voorjaar 1945. Lees meer , een exilregering onder leiding van DeVlag-leider Jef van de Wiele
Van de Wiele, Jef Jef van de Wiele (1903-1979) was een leraar, schrijver en leider van de Duitsch-Vlaamsche Arbeidsgemeenschap. Hij trad tijdens de Tweede Wereldoorlog in de culturele en politieke collabor... Lees meer in Bad Pyrmont. Vervolgens werden hij ingelijfd bij de Divisie Langemark Division Langemarck Division Langemarck was een Vlaamse Waffen-SS eenheid, met als officiële benaming 27.SS-Freiwilligen-Grenadier-Division 'Langemarck'. Lees meer en leverde strijd tegen het Russische leger aan de Oder ter hoogte van Stettin. Na de Duitse capitulatie dook Van Dijck onder en op 14 november 1946 werd hij in Hamburg gevangengenomen door de Britten. Tijdens zijn gevangenschap vernam hij dat hij ondertussen in België op 25 november 1946 door de Krijgsraad van Antwerpen bij verstek ter dood was veroordeeld. Bij zijn repatriëring naar België tekende Van Dijck daartegen beroep aan, waarna de straf werd omgezet in levenslang. Daarvan zat hij zestien jaar uit.
Archief
– Rijksarchief te Antwerpen: Strafdossier Van Dijck Tony [KR Antwerpen 1947/1057]
– Algemeen Rijksarchief 2 - Depot Joseph Cuvelier: Administratief opvolgingsdossier [AG dossier A 533/46]
Werken
— Zo stierven zij en wij, 1991.
Literatuur
— B. Crombez, De Algemene- SS Vlaanderen, in: Bijdragen tot de Geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog, 1995, nr. 17, december, pp. 165-202.
— H. Smulders, Emiel Smulders. Kroniek van het oorlogsverleden van een Vlaamse oostfronter, 2025.
Herman Smulders (2026), Tibo Minsart (2023). Van Dijck, Tony. In: Encyclopedie van de Vlaamse beweging. 2026. https://devb.be/id/per-013017.