Vercruyssen, Felix

Opleiding en loopbaan in het onderwijs

Felix Vercruyssen, oudste van de zeven kinderen van textielfabriant en -handelaar Alfons Augustinus Vercruyssen en Maria Leonie Spaenhoven, startte zijn opleiding in Sint-Niklaas. Hij doorliep de humaniora aan het Klein Seminarie van Sint-Niklaas Klein Seminarie van Sint-Niklaas Het Klein Seminarie van Sint-Niklaas, gesticht in 1808 en sinds de fusie met het Sint-Jozefinstituut in 1950 herdoopt tot Sint-Jozef-Klein-Seminarie, had lange tijd de reputatie een broei... Lees meer , waar hij in 1911 ook zijn priesteropleiding (filosofische cyclus) aanvatte. Aansluitend behaalde hij een licentie wijsbegeerte aan de KU Leuven. Hij verbleef er aan het Leo XIII-Seminarie, waar hij samen met andere seminaristen een studiekring oprichtte, onder voorzitterschap van Edward Poppe Poppe, Edward Edward Poppe (1890-1924) was een Vlaamsgezinde priester die in 1999 zalig werd verklaard door Paus Johannes Paulus II. Lees meer . Doel was om de in het Frans gegeven colleges in het Nederlands te herhalen en te bespreken.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog De Vlaamse beweging is fundamenteel getekend door de Eerste Wereldoorlog. De oorlog maakte een verregaande democratisering onafwendbaar, met wezenlijke gevolgen voor het politieke draagv... Lees meer was Vercruyssen aanvankelijk in Sint-Niklaas actief als brancardier. In oktober 1914 reisde hij via Nederland naar het Verenigd Koninkrijk, waar hij tot augustus 1915 studeerde aan het seminarie van St Edmund’s in Ware. Vervolgens ging hij, via de brancardiersopleiding in het Franse Auvours, naar het IJzerfront. Vanaf februari 1919 vervolgde hij zijn opleiding aan het Gentse Grootseminarie en aan de KU Leuven. Op 21 mei 1921 werd hij in Gent tot priester gewijd. In 1922 promoveerde hij in Leuven tot baccalaureus in de theologie.

Vercruyssen begon zijn priesterloopbaan in het onderwijs. In 1923 werd hij aangesteld als professor wijsbegeerte aan het Klein Seminarie van Sint-Niklaas Klein Seminarie van Sint-Niklaas Het Klein Seminarie van Sint-Niklaas, gesticht in 1808 en sinds de fusie met het Sint-Jozefinstituut in 1950 herdoopt tot Sint-Jozef-Klein-Seminarie, had lange tijd de reputatie een broei... Lees meer . In 1926 werd hij er superior, een functie die hij zou vervullen tot 1936. In die periode werd hij ook benoemd tot erekanunnik van het Gentse Sint-Baafskapittel (1931).

Vader van de KSA

In de tweede helft van de jaren 1920 stond de uitbouw van de Katholieke Actie (KA) hoog op de agenda van het Belgische episcopaat. De KA streefde naar ‘de georganiseerde deelname van leken aan het kerkelijk apostolaat onder hiërarchische leiding’. Studenten vormden daarbij een belangrijke doelgroep. Door studentenorganisaties in te bedden in de KA wilden de bisschoppen niet alleen de KA versterken, maar ook de invloed van het Algemeen Katholiek Vlaamsch Studentenverbond Algemeen Katholiek Vlaamsch Studentenverbond (AKVS) Het Algemeen Katholiek Vlaams Studentenverbond (1903-1935) was de organisatorische vormgeving van de katholieke Vlaamse studentenbeweging: een jeugdbeweging met plaatselijke bonden van ka... Lees meer (AKVS) terugdringen. Die organisatie beschouwden ze als anti-Belgisch en te uitgesproken Vlaams-nationalistisch. De Gentse bisschop Honoré Coppieters Coppieters, Honoré Honoré Coppieters (1874-1947) was vanaf 1927 bisschop van Gent. Hij verzette zich tegen het activisme en 'buitensporigheden van het Vlaams-nationalisme', maar steunde de Vlaamse taaleisen... Lees meer vertrouwde de taak om binnen de KA een studentenbeweging onder diocesane leiding uit te bouwen vanaf 1927-1928 toe aan Vercruyssen, de superior van de belangrijkste bisschoppelijke onderwijsinstelling, tevens een school met een Vlaamsgezinde traditie.

Vercruyssen, in zijn studententijd zelf actief binnen het AKVS, werd diocesaan proost van de katholieke studentenbonden. Zijn aanpak bestond erin om bestaande bonden los te weken van het AKVS en te doen aansluiten bij het Jeugdverbond voor Katholieke Actie Jeugdverbond voor Katholieke Actie (JVKA) Het Jeugdverbond voor Katholieke Actie (JVKA) was een koepelstructuur van de Vlaamse katholieke jeugdbewegingen voor jongens, die in 1928 werd opgericht door de bisschoppen in het kader v... Lees meer (JVKA), de in 1928 mee door hem opgerichte koepelorganisatie van alle Vlaamse KA-jeugdbewegingen. Waar nodig werden ook nieuwe studentenbonden gesticht. Door de acties van Vercruyssen en zijn collega’s in de andere bisdommen groeide in de schoot van het JVKA de Katholieke Studentenactie Katholieke StudentenActie (KSA) De Katholieke Studentenactie (KSA) was een (jeugd)beweging rond Katholieke Actie. Ze was gericht op scholieren en beschouwde zichzelf als een erfgenaam van de Katholieke Vlaamse Studenten... Lees meer (KSA; deze naam werd wel pas vanaf 1935 courant gebruikt). De Oost-Vlaamse KSA-gouwbond kreeg vanaf 1931-1932 vorm.

Studentenbonden in het bisdom Gent die het JVKA vervoegden, konden hun katholieke karakter combineren met een apolitieke, culturele Vlaamsvoelendheid, passend bij de Rodenbach Rodenbach, Albrecht Albrecht Rodenbach (1856-1880) was een West-Vlaams studentenleider en dichter, die een sleutelrol speelde in het ontstaan van de Blauwvoeterij en de katholieke Vlaamse studentenbeweging. ... Lees meer traditie en de AVV-VVK Alles voor Vlaanderen, Vlaanderen voor Kristus (AVV-VVK) Deze leuze werd in 1881 gelanceerd door Frans Drijvers in het scholierentijdschrift De Student. Ze verwoordde de dubbele motivatie van Vlaamsgezindheid en ultramontaanse geloofsijver die ... Lees meer -gedachte. Die strategie van Vercruyssen sloot aan bij de aanpak in Limburg Limburg Lees meer , maar verschilde van het West-Vlaamse model. Het bisdom Brugge koos namelijk voor de oprichting van KA-kernen naast de bestaande AKVS-bonden, die er (voorlopig) de Vlaamsgezinde pijler van de studentenbeweging Studentenbeweging Lees meer bleven.

Vercruyssen pakte de lokale, gewestelijke en diocesane uitbouw van de KSA in het bisdom Gent systematisch aan. Het algemene bewegingsblad vulde hij aan met een Gents bijblad. Geïnspireerd door de Duitse katholieke jeugdbeweging Bund Neudeutschland trachtte hij elementen van de jeugdbewegingsmethodiek te introduceren, bijvoorbeeld via het opstellen van een ‘Wet der Vlaamsche Knapenschap’ (1935). Voorlopig bleef de impact daarvan wel beperkt.

In april 1935 beëindigde Vercruyssen – bekend gebleven als een van de ‘vaders van de KSA’ – zijn mandaat als diocesaan KSA-proost. Niettemin bleef hij de verdere uitbouw van de beweging met interesse volgen.

Deken en vicaris-generaal

In 1936 stapte Vercruyssen over van het onderwijs naar de parochiepastoraal: hij werd deken van Sint-Niklaas en pastoor van de Sint-Niklaasparochie. In mei 1940, bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog Tweede Wereldoorlog De Tweede Wereldoorlog werd in Vlaanderen getekend door de onvoorwaardelijke collaboratie van het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV). De samenwerking met de bezetter en de bestraffing erva... Lees meer , werd zijn dekenij verwoest door een bombardement. Tijdens de oorlog verzette Vercruyssen zich in een aantal brieven tegen de ‘nieuwe ideologie’ die ‘volksverbondenheid’ boven ‘Godsverbondenheid’ plaatste. De mogelijke impact daarvan op het katholiek onderwijs baarde hem grote zorgen. In de periode die volgde op de bevrijding waarschuwde hij in een zondagspreek voor de excessen van de repressie Repressie Lees meer .

In 1946 verhuisde Vercruyssen naar Gent, waar hij pastoor werd in de Sint-Baafskathedraal. Hij werd tevens benoemd tot bisschoppelijk boekkeurder, kerkelijk rechter en lid van de Bisschoppelijke Raad. Nog in 1946 werd hij promotor van het zaligverklaringsproces van zijn oud-studiegenoot Edward Poppe. In oktober 1947 werd hij vicaris-generaal van het bisdom Gent en algemeen directeur van de Gentse zwartzusters augustinessen. Eind jaren 1940 nam hij ook het voorzitterschap van het Oost-Vlaams comité van Vlaamse Leergangen op. In 1951, ten slotte, werd hij – bovenop zijn functie als vicaris-generaal – aangesteld als deken van Gent en aartspriester van het Sint-Baafskapittel. Felix Vercruyssen overleed in 1952 als gevolg van een hartaanval.