Verschueren, Jozef

Jozef Verschueren werd geboren in een Turnhouts apothekersgezin, waar het plaatselijke dialect de gewone omgangstaal was, maar waar eveneens het Franstalige dagblad Le Bien Public Le Bien Public Le Bien Public (1853-1940) was een Gents ultramontaans dagblad. Het blad had sympathie voor de volkstaal in zoverre die volkstaal kon bijdragen tot de verspreiding van de godsdienst. Het ... Lees meer werd gelezen. Tijdens zijn Latijn-Griekse humaniora aan het Sint-Jozefcollege van de jezuïetenorde in Turnhout was Verschueren vooral geboeid door het vak aardrijkskunde en door het sinds 1905 verschijnende Petit Larousse illustré, dat hij veel aantrekkelijker vond dan de louter taalkundige woordenboeken van Van Dale, Koenen en Kramers. Hij hield zich afzijdig van de bloeiende collegebond van het Algemeen Katholiek Vlaamsch Studentenverbond Algemeen Katholiek Vlaamsch Studentenverbond (AKVS) Het Algemeen Katholiek Vlaams Studentenverbond (1903-1935) was de organisatorische vormgeving van de katholieke Vlaamse studentenbeweging: een jeugdbeweging met plaatselijke bonden van ka... Lees meer .

Vlaamsgezinde jezuïet en leraar

Verschueren ervoer voor het eerst de druk van de verfransing na zijn intrede in september 1907 in het noviciaat van de jezuïetenorde in de Oude Abdij van Drongen, waar Latijn en Frans toen de voertalen waren voor Vlamingen en Walen. Als surveillant en leraar aardrijkskunde aan het Onze-Lieve-Vrouwecollege van de jezuïetenorde in Antwerpen (1914-1918) nam hij een groep vurig Vlaamsgezinde leerlingen in bescherming tegen de collegeoverheid. Op eigen verzoek ging hij drie jaar theologie studeren aan het vormingshuis van de Nederlandse jezuïeten in Maastricht (1919-1922), waar hij zich de Nederlandse cultuurtaal eigen kon maken. In februari 1921 werd hij in Maastricht tot priester gewijd.

Als aardrijkskundeleraar aan het Antwerpse Onze-Lieve-Vrouwecollege (1922-1924) stelde Verschueren een Nederlandstalige atlas voor België samen. Die bestond tot dan toe nog niet, al was aardrijkskunde een van de vakken die aan de middelbareschoolafdelingen van de Vlaamse jezuïetencolleges in het Nederlands onderwezen moesten worden. Zijn Algemeene Atlas voor België (1924) was dan ook pionierswerk. Na een laatste vormingsjaar in de Oude Abdij van Drongen (1924-1925), bleef hij slechts één jaar als leraar aardrijkskunde en Nederlands aan het Sint-Barbaracollege van de jezuïetenorde in Gent (1925-1926), omdat hij er te openlijk flamingant bevonden werd.

Lexicograaf

Daarna mocht Verschueren zijn plan uitwerken om een taalkundig, encyclopedisch en geïllustreerd Nederlandstalig woordenboek samen te stellen naar het model van het Petit Larousse. Daarvoor verhuisde hij naar het Sint-Jan Berchmanscollege van de jezuïetenorde in Brussel. Het eerste deel van zijn Modern Woordenboek (van A tot K) verscheen eind 1929, al draagt het werk het jaartal 1930 (het werd echter al in 1929 in Boekengids besproken). Het tweede deel van het woordenboek (van L tot Z) verscheen begin 1931. In dat deel bevatte de buitentekstplaat ‘Landsvlaggen’ ook de vlag van Vlaanderen (zie Vlaamse Leeuw Vlaamse Leeuw Het historische wapenteken van de graven van Vlaanderen dat evolueerde tot het belangrijkste symbool van de Vlaamse beweging en van de Vlaamse autonomie. Lees meer ). Dat veroorzaakte zoveel opschudding dat de oversten van de Belgische jezuïetenprovincie de exemplaren van het tweede deel van het woordenboek uit de handel lieten nemen. Pas nadat de buitentekstplaat eruit verwijderd was, mochten ze opnieuw verkocht worden. Later zorgde de uitgever voor een nieuwe buitentekstplaat, waarop de Vlaamse vlag vervangen was door die van Venezuela, die er eerst niet op stond.

Acties voor vernederlandsing en standaardtaal

Verschueren zette zich ook in voor de vernederlandsing van het Sint-Jan Berchmanscollege. Onderhandelingen met Vlaamse ministers en andere prominenten in 1935 – de Belgische jezuïetenprovincie was net gesplitst in een Noord-Belgische en een Zuid-Belgische provincie – bleven zonder resultaat. In 1937 zei de nieuwe provinciale overste van de Vlaamse jezuïeten, Maurits Schurmans, dat de onmisbare medewerking op het college zelf ontbrak. De toenmalige rector van het college, Paul Dutry, hield het been stijf. Met een enquête toonde Verschueren toen aan dat heel wat ouders in Brussel Brussel In de geschiedenis van de Vlaamse beweging speelde Brussel een unieke rol vanwege haar hoofdstedelijke functies, economische aantrekkingskracht en als symbool van verfransing, die zich v... Lees meer en omgeving Nederlandstalig onderwijs Onderwijs Lees meer verlangden voor hun kinderen. Onder Dutry’s opvolger als rector, Albert Kruyfhooft, startten in september 1938 twee Nederlandstalige klassen, en kwam in de daaropvolgende jaren een volledige Nederlandstalige afdeling tot stand. In 1949 besloot de generale overste van de jezuïetenorde, de Vlaming John Janssens, tot de geleidelijke opheffing van de Franstalige afdeling, zodat het Sint-Jan Berchmanscollege vanaf 1954 eentalig Nederlands was. Het was een persoonlijke triomf voor Verschueren toen daar voor het eerst de leeuwenvlag werd gehesen.

Verschueren vond dat de Vlamingen zich voor hun taalgebruik volledig naar de norm van Nederland Nederland Nederland is met Vlaanderen verbonden door de economische infrastructuur, de taal en de geschiedenis. Vanaf eind 18de eeuw kreeg die verbondenheid in taal en cultuur op uiteenlopende mani... Lees meer moesten richten (zie Taal Taal De ontwikkeling van het Nederlands vormde tot diep in de 20ste eeuw een fundamenteel aandachtspunt in de Vlaamse beweging. De wijze waarop het geschreven en gesproken Nederlands gehanteer... Lees meer ; Standaardtaal Standaardtaal De standaardtaal is het product van renaissancistische opvattingen over taal en het resultaat van een reeks concrete taalinterventies. In het Nederlandse taalgebied leidde dit naar een St... Lees meer ). In 1956 nam hij in zijn woordenboek 43 zogenaamde ‘ZN-bladen’ op, waarin ZN volgens hem niet alleen ‘Zuid-Nederlands’, maar ook ‘zeg niet’ betekende. Een stokpaardje van hem was de vereenvoudiging van de Nederlandse spelling. In tegenstelling tot zijn medebroeder Jozef van Mierlo Van Mierlo, Jozef De jezuïet Jozef van Mierlo (1878-1958) verwierf bekendheid als eminent literatuurhistoricus en als publicist die het Vlaams-nationalisme theoretisch trachtte te onderbouwen. Lees meer , wilde hij een spelling die zo gemakkelijk mogelijk was, zoals hij in de uitgave van 1955-1956 van zijn woordenboek schreef: ‘Want correct schrijven is thans niet meer het voorrecht van een bepaalde stand, maar noodzaak voor geheel het volk, dat de algemene ontwikkeling der mensheid deelachtig wordt.’