Olbrechts, Frans

Persoon

Herwig De Lannoy (2023, aanvulling), Stefaan Top (1998)

Frans M. Olbrechts (1899-1958) was een Vlaams filoloog, volkskundige en etnoloog, die met zijn wetenschappelijke werk, zijn waardering voor etnische kunst en zijn vernieuwende beleid als directeur van het toenmalige Koninklijk Museum voor Belgisch-Kongo wereldwijde bekendheid verwierf.

Volledige voornaam

Frans Maria

Geboorte

Mechelen, 16 februari 1899

Overlijden

Aachen, 24 maart 1958

Suggestie

Citeren

Leestijd: 4 minuten

De Germaanse filoloog Frans M. Olbrechts (1899-1958) kwam, met een beurs die hij won voor zijn volkskundige studie, in contact met etnische groepen in de VS. Nadien ging zijn interesse vooral uit naar Afrika, meer bepaald Congo Congo Lees meer . Hij stimuleerde in Vlaanderen het onderzoek van de volkskunde Volkscultuur Lees meer met studiecentra en op congressen. Hij publiceerde wetenschappelijke studies, die de publieke belangstelling voor etnische geschiedenis en kunst aanwakkerden. Hij voerde een vernieuwend beleid als attaché bij de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis in Brussel Brussel In de geschiedenis van de Vlaamse beweging speelde Brussel een unieke rol vanwege haar hoofdstedelijke functies, economische aantrekkingskracht en als symbool van verfransing, die zich v... Lees meer in 1930-1935 en vooral als directeur van het Koninklijk Museum voor Belgisch-Kongo, thans AfricaMuseum, in Tervuren van 1947 tot zijn overlijden. Hij kon veel bijval creëren voor zijn standpunt dat de kolonisator moest helpen om het erfgoed van de kolonie als interessante cultuuruitingen te beschermen en te waarderen. De Frans M. Olbrechts-Stichting bevordert sinds 1969 het volkskundige onderzoek in Vlaanderen.

Frans Olbrechts volgde humaniorastudies aan het Sint-Romboutscollege in Mechelen. Daarna studeerde hij Germaanse filologie aan de universiteit van Leuven. In 1925 promoveerde hij met een innoverende volkskundige Volkscultuur Lees meer studie over Een oud Mechels bezweringsformulier. Met dit bekroonde werk behaalde Olbrechts een staatsprijs in de interuniversitaire wedstrijd. Zo kon hij met een reisbeurs naar de Verenigde Staten trekken. Hij studeerde er aan de Columbia University in New York bij de vermaarde antropoloog Franz Boas, toenmalig hoofdredacteur van Journal of American Folklore. Olbrechts informeerde zijn Amerikaanse milieu over België en de Vlaamse beweging. Onder zijn impuls promoveerde Shepard Clough Clough, Shepard De Amerikaanse hoogleraar geschiedenis Shepard Clough (1901-1990) publiceerde in 1930 een proefschrift over de geschiedenis van de Vlaamse Beweging. Lees meer op A History of the Flemish Movement (1930).

Terug in het land werd Olbrechts attaché bij de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis in Brussel (1930-1935). Vanaf 1932 doceerde hij etnologie en kunst van de primitieve volkeren aan de universiteit in Gent. In de jaren 1930 speelde hij samen met Paul de Keyser De Keyser, Paul Paul de Keyser (1891-1966) was een hoogleraar en volkskundige. Hij doceerde esthetica, Middelnederlands en volkskunde. Hij werd in 1959 ondervoorzitter van de net opgerichte Kultuurraad v... Lees meer en Clemens Trefois Trefois, Clemens Clemens Trefois (1894-1984) was een volkskundige en onderzoeker van de landelijke architectuur. Tijdens de Tweede Wereldoorlog belandde hij in de collaboratie. Nadien hernam hij zijn werk... Lees meer een voortrekkersrol op het domein van de volkskunde Volkscultuur Lees meer in binnen- en buitenland. Hij was nauw betrokken bij de oprichting en de werking van de Zuidnederlandse Centrale voor Folklore-Onderzoek (1932-1936), bij de organisatie van de Folkloredagen en bij de activiteiten van de Vlaamse Filologencongressen Vlaamse Filologencongressen De Vlaamse Filologencongressen werden van 1910 tot 1983 om de twee jaar gehouden in een Vlaamse stad. Doel was de stimulering van het Vlaamse wetenschappelijke leven. Lees meer . Tijdens de Tweede Wereldoorlog Tweede Wereldoorlog De Tweede Wereldoorlog werd in Vlaanderen getekend door de onvoorwaardelijke collaboratie van het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV). De samenwerking met de bezetter en de bestraffing erva... Lees meer beperkte hij zich strikt tot zijn wetenschappelijke werk. Hij publiceerde in 1942 zijn boek Vlaanderen zendt zijn zoonen uit. Hierin beschreef hij de reizen en activiteiten van markante Vlamingen en hun exotische bestemmingen: Willem van Rubroek, Joos van Ghistele, Pieter van Gent, Nicolaes Cleynaerts, Ogier Gisleen van Busbeke, Emanuel de Aranda, Ferdinand Verbiest, Joris van Geel en Pieter Fardé. Het boek wakkerde de belangstelling voor etnische geschiedenis en kunst bij het ruime publiek aan. In 1947 werd Olbrechts directeur van het Koninklijk Museum voor Belgisch-Kongo, thans AfricaMuseum, in Tervuren. Hij liet er de taalwetten Taalpolitiek en -wetgeving Situaties van taalonderdrukking vindt men wereldwijd. Daarom besteedt deze bijdrage eerst aandacht aan gehanteerde taalpolitieke strategieën. Ook in België verzette een gedomineerde taalg... Lees meer strikt toepassen en zorgde zo voor de Nederlandstalige uitstraling van de instelling.

Olbrechts was lid van verscheidene (inter)nationale geleerde genootschappen voor etnologie en antropologie. Zijn wetenschappelijke werk speelde een baanbrekende rol in de wereldwijde ontwikkeling van een kunsthistorische benadering van de Afrikaanse kunst. Als directeur liet hij in het museum in Tervuren een kunstzaal inrichten met de nadruk op de esthetische kwaliteiten van individuele objecten en de stilistische kenmerken van stijlgroepen en dat was zeer vernieuwend voor die tijd. Hoewel hij, net als zijn voorgangers, niet veel in Afrika kwam en Congo slechts eenmaal bezocht, kreeg hij steeds meer medestanders voor zijn standpunt dat de kolonisator moest helpen om het erfgoed van de kolonie als interessante cultuuruitingen te beschermen en te waarderen. Om die reden is zijn reputatie ongeschonden in het gepolariseerde debat over de verantwoordelijkheid van België in haar voormalige kolonie.

Tien jaar na zijn overlijden werd de Frans M. Olbrechts-Stichting ter bevordering van het volkskundige onderzoek door mevrouw Margriet Olbrechts-Maurissens in het leven geroepen. Tot nu toe zijn een twintigtal volkskundige studies bekroond.

Archief

– Letterenhuis: Archief van Frans M. Olbrechts [isad:lh:31310]

– Universiteitsarchief KULeuven: Archief Frans Olbrechts [BE/212934/PP/OLBRECHTSF]

Werken

– Een oud Mechels bezweringsformulier, 1925.
– Kunst van vroeg en van verre, 1929.
– Het Roode Land der Zwarte Kariatieden, 1935.
– Maskers en dansers in de Ivoorkust, 1940.
– Vlaanderen zendt zijn zonen uit, 1942.
– Plastiek van Kongo, 1946.

Literatuur

– In Memoriam F.M. Olbrechts, in: Congo-Tervuren, jg. 3-4, 1957-1958.
– E. Rombauts, In memoriam Prof. Dr. Frans Olbrechts, in: Dietsche Warande en Belfort, 1958, pp. 286-291.
– M. Jacobs, Volkskunde in het interbellum. De Zuidnederlandse Centrale voor Folklore-Onderzoek, een ontbrekende schakel?, 1989.
– J.V.H., Olbrechts-stichting bestaat 25 jaar, in: Oostvlaamse Zanten, jg. 69, 1994, nr. 3, p. 176.
– C. Petridis (red.), Frans M. Olbrechts, 1899-1958. Op zoek naar kunst in Afrika, 2001.
– S. van Beurden, Heeft de Belgische kolonisator de Congolese kunst geschapen, vernietigd of gestolen?, in: I. Goddeeris e.a., Koloniaal Congo. Een geschiedenis in vragen, 2020.