Rosseels, Maria

Het gezin van Karel Rosseels, een belastingontvanger, en Emma Vervliet telde drie kinderen, met Maria als oudste. Tijdens Maria Rosseels’ eerste levensjaren leefden ze in het Antwerpse Borgerhout in de Goedendagstraat, waar ook de radicale flamingant en toekomstige martelaar van de Vlaamse beweging Herman van den Reeck Van den Reeck, Herman Herman van den Reeck (1901-1920) was een Vlaamsgezinde links-radicale student, die zich van 1916 tot zijn overlijden in 1920 engageerde in de activistische jongerenbeweging. Toen Van den ... Lees meer woonde. In haar latere literaire werk – specifiek: in de Elisabeth-trilogie (1953-1954) en Het Oordeel (1975) – zou Rosseels diens overlijden verschillende keren memoreren.

Na de jaren in Borgerhout verhuisde het gezin achtereenvolgens naar Oostmalle, Essen en Kalmthout, het Kempens grensgebied met Nederland. Rosseels was een tiener toen ze in Kalmthout terechtkwam en ging er als vrijgezel opnieuw wonen, tot haar dood. Haar privéleven deelde ze enkel met familie en vrienden, voor wie ze Maaike heette. Een anekdote die toch de pers Pers Van bij het ontstaan van de Vlaamse beweging vervulde de Nederlandstalige pers een belangrijke rol als spreekbuis. De veelheid aan Vlaamse kranten en (week)bladen die in de 19de en 20ste ... Lees meer haalde, illustreert dat ze met het verstrijken van de jaren moeilijk kon gaan en staan: in 1984 kreeg ze als eerste vrouw (sinds 1930) de Vlaamse oeuvreprijs voor proza, die nog ‘Driejaarlijkse Staatsprijs ter bekroning van een schrijverscarrière’ heette, en besteedde ze het prijzengeld aan een omheining van haar tuin, zodat haar hond zichzelf kon uitlaten.

Katholiek en Vlaamsgezind

Rosseels leerde lezen vóór ze aan de lagere school begon, en schrijven kon en deed ze ook van jongs af aan. Voor de Grieks-Latijnse humaniora ging ze op internaat in het Heilig Graf in Turnhout, de school die sinds de jaren 1920 voorop ging in de vernederlandsing van het katholiek onderwijs Onderwijs Lees meer voor meisjes. Daarna haalde ze op aandringen van haar moeder het diploma snit en naad aan de Beroepstechnische School in Antwerpen en volgde ze algemeen vormende cursussen aan de Katholieke Vlaamse Hogeschool voor Vrouwen.

Ze gaf vier jaar les aan de Vrije Normaalschool in Gierle, werkte twee jaar op de studiedienst van het Ministerie van Arbeid en schreef bijdragen voor het katholieke dagblad De Courant De Courant De Courant was een katholieke Vlaamse krant die tussen 19 september 1937 en 10 mei 1939 in Brussel werd uitgegeven door de samenwerkende vennootschap De Beiaard. Lees meer . In 1945 belandde ze op het redactiesecretariaat van De Pijl, de uitgeverij van het Vlaams Verbond van Katholieke Scouts Vlaams Verbond van Katholieke Scouts (VVKS) Het Vlaams Verbond van Katholiek Scouts (1910) heet vandaag Scouts en Gidsen Vlaanderen. Het is de Vlaamse versie van de in 1907 door Baden Powell begonnen jeugdbeweging gericht op de zel... Lees meer , en daaraan hield ze twee voor haar belangrijke connecties over: die met VVKS-zaakvoerder Willem vanden Eynde Vanden Eynde, Willem Willem vanden Eynde (1918-2007) was een Vlaamsgezinde uitgever. Hij stond aan het hoofd van Uitgeverij Pijl en Uitgeverij Wolters en was een van de oprichters van de culturele vereniging ... Lees meer , in 1948 medeoprichter van Boekengilde De Clauwaert De Clauwaert Boekengilde en cultuurvereniging De Clauwaert startte in 1948 met het uitgeven van literair werk van Vlaamse auteurs die met de repressie te maken hadden gekregen. Nadien werd de groep va... Lees meer , die haar boeken zou uitgeven, en die met VVKS-verbondscommissaris en latere Volksunie Volksunie (VU) Tussen 1954 en 2001 bepaalde de Volksunie (VU) als Vlaams-nationalistische partij mee de politieke evolutie in België, van unitaire staat tot federaal koninkrijk. Ze groeide uit tot de tw... Lees meer -politicus Maurits van Haegendoren Van Haegendoren, Maurits Maurits van Haegendoren (1903-1994) was een Vlaamse historicus, rijksarchivaris, politicus en publicist. Hij leidde vanuit een Vlaamsgezinde overtuiging het Vlaams Verbond van Katholieke ... Lees meer , die haar binnenloodste waar ze wilde terechtkomen, de journalistiek. Dat laatste lag destijds voor een vrouw niet voor de hand (zie Gender Gender Vrouwen en mannen kregen verschillende rollen binnen de Vlaamse beweging. De heersende verwachtingen spoorden echter niet altijd met de werkelijke genderverhoudingen en evolueerden boven... Lees meer ). In 1947 werd Rosseels de eerste vrouwelijke redacteur van de na de oorlog heropgerichte krant De Standaard De Standaard (1914-) Het eerste nummer van het dagblad De Standaard verscheen op 4 december 1918. De krant was gedurende vele decennia hét blad bij uitstek van de katholieke Vlaamse beweging in al haar varian... Lees meer , die toen uitgesproken katholiek en Vlaamsgezind was.

Een scherpe pen

Met een verslag van het Brussels Filmfestival 1947 kwam ze terecht in de filmrubriek van De Standaard en maakte ze binnen de kortste keren naam als film Film Sinds het ontstaan van film eind 19de eeuw evolueerde het filmbedrijf in Vlaanderen van een Belgische, overwegend Franstalige sector naar een steeds meer onderscheidende Vlaamse filmsect... Lees meer recensente. Haar opvolger Raf Butstraen getuigde later: ‘De grote verdienste van Maria Rosseels is dat ze de filmkritiek serieus en gerespecteerd heeft gemaakt. Vóór haar tijd werd er neergekeken op filmkritiek, misschien niet helemaal onterecht. Veel krantenjournalisten schreven de documentatie van de verdeler over en daarmee was de kous af. Maar Maaike zag film als een volwaardige kunstvorm. Ze had een opinie, die het begin van een debat kon zijn. Daarin was ze haar tijd vooruit.'

Dat laatste gold ook voor haar artikelen op de jeugd- en vrouwenpagina’s van de krant, waarin ze zich een feministe betoonde. In 1960 hekelde ze in de reeks ‘Moderne nonnen gevraagd’ de verstarring in vrouwencongregaties, waarop aartsbisschop Ernest-Joseph van Roey Van Roey, Ernest-Joseph Ernest-Joseph van Roey (1926-1961) was Kardinaal-Aartsbisschop van Mechelen. Hij aanvaardde geleidelijk de onvermijdelijkheid van een eentalig Vlaanderen en bestreed het Vlaams-nationalis... Lees meer reageerde met een brief als een banbliksem. Hij klaagde de ‘aanmatigende lichtzinnigheid’ van de journaliste aan en kapittelde de krant dat zulke artikelen niet pasten ‘in een uitgesproken katholiek blad als het uwe’. Maar ook na die controverse bleef Rosseels, in de woorden van schrijver Patrick Lateur, ‘een kritische intellectuele die de maatschappelijke en culturele veranderingen uitstekend wist in te schatten en zich met haar scherpe pen engageerde binnen maatschappij en Kerk Kerk De verhouding tussen Kerk en Vlaamse beweging vertoont historisch een tweevoudig beeld. Enerzijds waren de godsdienstige en de Vlaamsgezinde overtuiging innig verstrengeld en vormde de cl... Lees meer ’.

Het kritische katholieke denken

Rosseels’ artikelen werden gebundeld in boeken als Gesprekken met gelovigen en ongelovigen (1967), de reportages van haar reis met Willy Vandersteen Vandersteen, Willy Willy Vandersteen (1913-1990) was de populairste Vlaamse stripauteur van de tweede helft van de twintigste eeuw. In zijn persoonlijke en professionele leven (inbegrepen in sommige van zij... Lees meer naar Aziatische landen en het Midden-Oosten in Oosterse cocktail (1960). De titel van haar essay over vrouwenhaat, Het woord te voeren past den man (1961), ontleende ze aan Homeros, maar werd als boutade voortaan met haar geassocieerd. Ze bouwde ook een literair oeuvre op dat onder de noemer ‘katholieke probleemroman’ valt, met boeken als de Elisabeth-trilogie (1953-1954), de historische roman Ik was een kristen (1957), het verfilmde Dood van een non (1961). Haar hoofdpersonages zijn twijfelende, denkende gelovige mensen die een antwoord zoeken op vragen die de naar diepgang peilende, intellectuele schrijfster zichzelf stelde.

Ook op latere leeftijd bleef Rosseels sympathiseren met de ‘Vlaamse zaak’. Zo behoorde ze tot de groep prominente schrijvers en intellectuelen die in 1976, naar aanleiding van het tienjarige bestaan van het Overlegcentrum van Vlaamse Verenigingen Overlegcentrum van Vlaamse Verenigingen (OVV) Het Overlegcentrum van Vlaamse Verenigingen (OVV) werd officieel opgericht op 13 mei 1966 en overkoepelt een hele reeks Vlaamsgezinde organisaties en verenigingen van uiteenlopende (ideol... Lees meer , de zogenoemde ‘Verklaring van de Acht’ ondertekende: een pleidooi om de taalgrens en de afbakening van Brussel Brussel In de geschiedenis van de Vlaamse beweging speelde Brussel een unieke rol vanwege haar hoofdstedelijke functies, economische aantrekkingskracht en als symbool van verfransing, die zich v... Lees meer als definitief te beschouwen.

Op het haar in 1981 toegekende eredoctoraat van de KU Leuven was Rosseels trots, de haar in 1988 toegekende titel van barones gebruikte ze niet. In het nawoord bij de heruitgave in 2002 van Dood van een non wordt ze geëerd ‘als het Vlaamse boegbeeld van de tweede golf van de vrouwenemancipatie, van het kritische katholieke denken, van de moderne filmkritiek’.