Rzoska, Björn

Björn Rzoska doorliep de middelbare school aan het Koninklijk Atheneum van Lokeren en studeerde vervolgens moderne geschiedenis aan de Gentse universiteit. Tijdens zijn studententijd woonde hij een aantal vergaderingen bij van de Jongsocialisten, maar de stap naar de sociaaldemocratie zette hij uiteindelijk niet. Tussen 1996 en 2009 werkte hij achtereenvolgens bij het Rijksarchief in Beveren, op het kabinet van Vlaams CVP Christelijke Volkspartij (CVP) Lees meer -minister van Begroting, Financiën en Gezondheidszorg Wivina Demeester, het departement geschiedenis van de toenmalige Universitaire Faculteiten Sint-Ignatius Antwerpen (UFSIA), de dienst cultuur van de gemeente Sint-Lievens-Houtem en FARO, het Vlaams Steunpunt voor Cultureel Erfgoed.

Historisch onderzoek

Zijn historisch onderzoekswerk aan de UFSIA over de volkskunde in Vlaanderen tijdens het interbellum, in combinatie met een gelijkaardig project in Nederland van de latere Groningse hoogleraar geschiedenis Barbara Henkes, leidde tot diverse publicaties over dat thema. Rzoska’s interesse voor theater resulteerde in 2005 in een boek over de Gentse acteur en regisseur Romain de Coninck (1915-1994) en in een docentschap cultuurbeschouwing aan de Toneelacademie van Maastricht tijdens de twee daaropvolgende academiejaren.

Intussen had hij op basis van zijn licentiaatsverhandeling onder de leiding van de professoren Herman Balthazar Balthazar, Herman Herman Balthazar (1938) was hoogleraar geschiedenis aan de Gentse universiteit en gouverneur van de provincie Oost-Vlaanderen. Hij is een cultuurflamingantische sociaaldemocraat en zette ... Lees meer en Bruno de Wever De Wever, Bruno Historicus Bruno de Wever (1960) is een specialist van de geschiedenis van het Vlaams-nationalisme en van de Tweede Wereldoorlog. Hij weegt sinds de jaren 1980 op het debat over het oorlo... Lees meer in 1999 het boek Zij komen allen aan de beurt, de zwarten. Het kamp van Lokeren uitgebracht. In 2018 publiceerde hij een herziene versie onder de titel Opgesloten tussen zwart, wit en grijs. Het kamp van Lokeren. Tegelijk fungeerde hij als wetenschappelijk adviseur bij een gelijknamige tentoonstelling die van december 2017 tot oktober 2018 liep in het Stadsmuseum van Lokeren.

Als stafmedewerker bij FARO specialiseerde hij zich onder meer in de methodiek en de techniek van de mondelinge geschiedschrijving, een thema waarrond hij zowel internationaal, nationaal als lokaal bedrijvig was. In Lokeren, waar hij opgroeide en woont, werkte hij actief mee aan twee publiekshistorische projecten betreffende de Tweede Wereldoorlog, waarbij onder andere getuigenissen van overlevenden werden opgetekend: Een dodelijke vergissing: het bombardement van 11 mei 1944 op Lokeren (2004) en Een bittere lente: de meidagen van 1940 in Lokeren (2006). In beide gevallen werd een boekje gepubliceerd en was er een fototentoonstelling op locatie én voor de ramen van huizen op plekken die destijds werden gebombardeerd.

Politieke carrière

Van 2009 tot 2013 was Rzoska ondervoorzitter van Groen Groen In 1982 werd onder de naam AGALEV in Vlaanderen een ecologische partij opgericht, die zich later Groen! noemde en vandaag Groen. Lees meer , de partij waarvoor hij sinds 2007 ook in de gemeenteraad van zijn woonplaats Lokeren zetelt en er optreedt als fractievoorzitter. In januari 2013 volgde hij Filip Watteeuw, die schepen was geworden in Gent, op als lid van het Vlaams parlement Vlaams Parlement Het Vlaams Parlement is de parlementaire vergadering van de Vlaamse deelstaat in het federale België. Zijn geschiedenis kent drie grote fasen: de periode van de Cultuurraad voor de Neder... Lees meer . Ook na de verkiezingen van 2014 en 2019 behield hij die zetel, evenals de functie van fractievoorzitter, die hij bekleedde sinds juni 2014. In oktober 2019 verloor hij zeer nipt de voorzittersverkiezingen van Groen van zittend voorzitter Meyrem Almaci.

Rzoska werd al kort na zijn aantreden in het Vlaams parlement over de partijgrenzen heen gerespecteerd vanwege zijn ernst, spreekvaardigheid en dossierkennis. Als parlementariër volgt hij vooral de beleidsdomeinen financiën en begroting en mobiliteit en openbare werken op. Door de verzamelde media werd Rzoska uitgeroepen tot het meest actieve en meest bekwame Vlaamse parlementslid voor de legislatuur 2014-2019. In 2023 gaf hij te kennen te stoppen met de nationale politiek en trad hij af als fractieleider van Groen in het Vlaams parlement.

Kritische affiniteit met de Vlaamse beweging

Rzoska is een van de weinige politici van Groen die zich expliciet manifesteert als Vlaamsgezind en die een echte, zij het kritische affiniteit heeft met de Vlaamse beweging en haar geschiedenis. Daarnaast ventileerde hij meermaals publiekelijk zijn republikeinse gezindheid. Zijn positionering formuleerde hij als volgt: ‘Ik ben geen Vlaams-nationalist, maar ik heb veel bewondering voor de realisaties van de Vlaamse Beweging. Ik weiger mijn ogen daarvoor te sluiten uit een soort politieke correctheid, of omdat het niet past bij Groen’.

Die Vlaamsgezindheid heeft Rzoska vooral meegekregen van zijn Lokerse atheneumleraar geschiedenis Werner Vandenabeele Vandenabeele, Werner Historicus en leraar geschiedenis in het middelbaar onderwijs Werner Vandenabeele (1926-2000) kreeg zijn Vlaamsgezindheid van thuis mee en voegde er een marxistische overtuiging en engage... Lees meer . In het postume huldeboek voor deze historicus, Opstellen voor een inspirerende non-conformist uit 2002, publiceerde hij een biografie van deze linkse flamingant in de vorm van een dankbare maar kritische hommage. De ondertitel ervan, historicus tussen Vlaamse Leeuw en Internationale, was tegelijk veelzeggend voor Rzoska’s eigen politiekmaatschappelijke plaatsbepaling. Ook zijn politiek engagement op zich en de keuze voor geschiedenis als universitaire studie werden hem mee ingegeven door deze marxistisch geïnspireerde zoon van een dorpsgeneesheer en VNV-er die na de Tweede Wereldoorlog een tijdlang in het ‘kamp van Lokeren’ opgesloten zat. De Gentse filosoof Rudolf Boehm (1927-2019), wiens denk- en discussiegroep hij zowel tijdens als kort na zijn universiteitsstudies bijwoonde, was evenzeer belangrijk voor Rzoska’s intellectuele ontwikkeling en oriëntatie.

Rzoska is langs vaderskant de kleinzoon van een Pool die aan het eind van de Tweede Wereldoorlog Tweede Wereldoorlog De Tweede Wereldoorlog werd in Vlaanderen getekend door de onvoorwaardelijke collaboratie van het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV). De samenwerking met de bezetter en de bestraffing erva... Lees meer in België terecht kwam en langs moederskant van een Oostfrontstrijder Oostfronters Het begrip oostfronters duidt in de context van de geschiedenis van de Vlaamse beweging op Vlamingen die als vrijwilliger aan de zijde van Duitsland vochten tegen het Sovjetrussische Rod... Lees meer die lid was van de Waffen SS. In de lente van 2024 publiceert hij over deze familiegeschiedenis het boek Gedeelde grond.

‘Ik kom uit een apolitiek nest’, zo verklaarde hij in een interview, waar de repressie Repressie Lees meer niet werd afgedaan als een groot onrecht. En verder: ‘Over die zwarte geschiedenis heeft mijn familie altijd gezwegen. Het dekseltje bleef zorgvuldig op de pot. Ik heb dat eraf gehaald’. Dat deed hij met name met zijn Gentse afstudeerscriptie over het hechteniskamp van Lokeren Hechteniskamp Lokeren Het hechteniskamp van Lokeren was een voormalig Duits gevangenkamp dat tussen september 1944 en oktober 1947 diende als interneringscentrum in het kader van de repressie. Lees meer , waarvoor hij heel wat gesprekken voerde met zijn grootvader, die er tweeënhalf jaar geïnterneerd was geweest. Ook de overgrootvader van Rzoska langs moederzijde, de Wase kunstschilder Edmond Verstraeten (1870-1956), sympathiseerde met de Vlaamse beweging.