Spirit

Ontstaan

In de woelige zomer van 2001 viel het doek over de Volksunie Volksunie (VU) Tussen 1954 en 2001 bepaalde de Volksunie (VU) als Vlaams-nationalistische partij mee de politieke evolutie in België, van unitaire staat tot federaal koninkrijk. Ze groeide uit tot de tw... Lees meer (VU). De Vlaams-nationalistische partij Vlaams-nationalistische partijen Het partijpolitieke Vlaams-nationalisme brak door in de nasleep van de Eerste Wereldoorlog en streefde een verregaande of volledige staatkundige verzelfstandiging van Vlaanderen na. De b... Lees meer kampte al jaren met spanningen tussen de linkse en rechtse vleugel. De ruzie over het Lambermontakkoord, de vijfde staatshervorming Staatshervorming Tussen 1970 en vandaag werden zes staatshervormingen doorgevoerd die België omvormden van een unitaire in een federale staat met drie gewesten, het Vlaamse, het Waalse en het Brussels Hoo... Lees meer , was de ruzie te veel. De partij viel uiteen in verschillende strekkingen. De meest progressieve was de Toekomstgroep van toenmalig Vlaams minister Bert Anciaux Anciaux, Bert Bert Anciaux (1959) is advocaat en doctor in de Pedagogie. Hij stapte al vroeg in de politiek. Voor de Volksunie was hij zes jaar voorzitter en twee jaar voor VU&ID. Hij was schepen i... Lees meer . Deze was het ideologisch verlengstuk van ID21, de politieke beweging die Anciaux drie jaar eerder oprichtte. Bekende medestanders waren Patrik Vankrunkelsven, Sven Gatz Gatz, Sven De jurist en Brusselse Vlaming Sven Gatz (1967) bekleedde verkozen mandaten op lokaal, Brussels en Vlaams niveau voor de Volksunie (VU) en VU-ID21. In 2002 stapte hij over naar Open Vld e... Lees meer , Annemie van de Casteele Van de Casteele, Annemie Annemie van de Casteele (1954) was achtereenvolgens Kamerlid voor de Volksunie, voorzitter van Spirit en Senator voor de Vlaamse Liberalen en Demokraten. Lees meer en Paul van Grembergen Van Grembergen, Paul Paul van Grembergen (1937-2016) was een politicus die zijn politieke carrière startte bij de Volksunie (VU). Voor die partij werd hij gemeente- en provincieraadslid, alsook kamerlid, sena... Lees meer . Bij het ledenreferendum over de toekomst van de VU behaalde deze groep ruim 22% van de stemmen. Dat was weliswaar een pak minder dan de 47% voor Geert Bourgeois Bourgeois, Geert Geert Bourgeois (1951) is een Vlaams-nationalistisch politicus voor de N-VA. Hij was van 2014 tot 2019 minister-president van Vlaanderen. Lees meer en zijn strekking Vlaams-Nationaal. Omdat geen enkele strekking de meerderheid behaalde, werd de VU opgeheven.

Op zaterdag 10 november van datzelfde jaar organiseerde de Toekomstgroep een congres in Antwerpen, waar een nieuwe politieke formatie werd voorgesteld. De naam van de partij bleef tot op het laatste moment geheim. Eerst werd Annemie van de Casteele, toenmalig federaal parlementslid, aangesteld als partijvoorzitter. Vervolgens werd de naam Spirit gelanceerd. ‘Deze naam staat voor kracht, geest en pit’, zei Van de Casteele. Maar Spirit was tegelijk een letterwoord: sociaal, progressief, internationaal, regionalistisch, integraal democratisch en toekomstgericht. Andere prominente leden van het eerste uur waren Nelly Maes Maes, Nelly Nelly Maes (1941) was een Belgische politica voor de Volksunie en na 2001 voor het links-liberale Spirit. Haar uitgesproken politiek activisme manifesteerde zich vooral op het vlak van vr... Lees meer , Vincent van Quickenborne en Margriet Hermans. Ook Hugo Schiltz Schiltz, Hugo Hugo Schiltz (1927-2006) was een advocaat en politicus voor de Volksunie. Hij zetelde in de Antwerpse gemeenteraad, de Kamer en maakte deel uit van een Vlaamse Regering. Hij zetelde in he... Lees meer sloot aan. Geert Lambert en Els van Weert werden de eerste ondervoorzitters van de nieuwbakken partij.

Spirit wou een vooruitstrevende en regionalistische partij zijn zonder daarom de focus te leggen op Vlaamse onafhankelijkheid. De partij was voorstander van een confederaal land met twee grote deelstaten: Vlaanderen en Wallonië. Spirit profileerde zich ook als een aantrekkelijke partij voor de jongeren. Zo wou de partij onder meer de monarchie Monarchie In deze bijdrage over de Belgische vorsten, van Leopold I tot en met Albert II (1831-2013), wordt gepeild naar hun oordeel over en aandeel in de ontwikkeling van de Belgische taalstrijd e... Lees meer en de adel afschaffen, stemplicht vervangen door stemrecht en de leeftijd voor een rijbewijsopleiding verlagen naar 16 jaar. In de media werd vaak de vergelijking gemaakt met de Nederlandse links-liberale partij D66.

Het kartel met s.pa

Vanaf het stichtingscongres was er één gevoelig debat dat alle andere overschaduwde: zou Spirit in 2003 als onafhankelijke partij naar de federale verkiezingen trekken of zou het een alliantie aangaan met andere partijen? Een samenwerking met de Vlaamse Liberalen en Democraten Vlaamse Liberalen en Democraten (Open Vld) Lees meer (VLD) van Karel de Gucht werd meteen van de hand gewezen door voorzitter Van de Casteele. ‘Spirit zal de VLD niet helpen om de CVP van de toekomst te worden’, zei zij. Toch werden er op het stichtingscongres nog geen deuren gesloten. Een amendement dat ervoor pleitte als onafhankelijke partij naar de kiezer te trekken, werd verworpen, onder meer na een tussenkomst van Bert Anciaux.

De discussie bleef maandenlang woeden, ook al omdat de peilingen slecht waren en de kiesdrempel dreigde. In mei 2002 toonde Anciaux zich in een interview met Het Laatste Nieuws Het Laatste Nieuws Het Laatste Nieuws was een liberaal en Vlaamsgezind dagblad, waarvan het eerste nummer op 7 juni 1888 verscheen. In 2023 bestaat de krant nog steeds als een populair dagblad voor een bree... Lees meer voorstander van een alliantie met sp.a Vooruit Lees meer . Dat werd enkele dagen later van tafel geveegd door het partijbestuur. Eind juni werd echter een bocht genomen: eerst door het partijbestuur, daarna door de Algemene Raad. Met een ruime meerderheid van 82% van de aanwezigen stemde de Algemene Raad dan toch voor een kartel met de Vlaamse socialisten. Amper 7% stemde tegen. Het kartel hield in dat beide partijen onafhankelijk zouden blijven, maar gezamenlijke lijsten zouden indienen voor de verkiezingen van 2003 en 2004. Er werden tien gemeenschappelijke principes opgesteld als ideologische onderbouw van de samenwerking.

Spirit kwam echter niet zonder kleerscheuren uit deze woelige episode. Kopstukken zoals Fons Borginon Borginon, Fons Fons Borginon (1966) is een jurist en was volksvertegenwoordiger en laatste voorzitter van de Volksunie en kabinetsmedewerker voor de Vlaamse Liberalen en Democraten. Lees meer , Patrik Vankrunkelsven, Vincent van Quickenborne en Sven Gatz vertrokken naar de VLD, Europees parlementslid Bart Staes naar Agalev Groen In 1982 werd onder de naam AGALEV in Vlaanderen een ecologische partij opgericht, die zich later Groen! noemde en vandaag Groen. Lees meer . Voorzitter Van de Casteele, die niet akkoord ging met de gang van zaken, nam ontslag. Geert Lambert en Els van Weert namen de fakkel tijdelijk over. Als klap op de vuurpijl nam ook Bert Anciaux ontslag als minister uit de Vlaamse regering Vlaamse Regering De Vlaamse regering is de uitvoerende macht van de Vlaamse Gemeenschap en het Vlaamse Gewest, geïnstalleerd na de staatshervorming van 1980 en aanvankelijk aangeduid met de term 'executie... Lees meer . Hij was de politieke spelletjes beu, zei hij in de media.

Op zaterdag 26 oktober 2002 werd het kartel definitief bekrachtigd door de leden op een congres in Ninove. 322 van de 350 aanwezigen keurden het voorstel goed om de komende jaren hand in hand met de socialisten naar de kiezer te stappen. Tegelijk werd Van Weert, de enige kandidate, verkozen tot nieuwe voorzitter met 97% van de stemmen.

Verkiezingen

Bij de federale verkiezingen Verkiezingen Lees meer van 2003 bleek het kartel sp.a-Spirit een schot in de roos. Onder aanvoering van Steve Stevaert en Bert Anciaux werd het zelfs de tweede grootste formatie van Vlaanderen - na de VLD van premier Guy Verhofstadt Verhofstadt, Guy Guy Verhofstadt (1953) is een liberaal politicus die actief was en is op het nationale en internationale niveau. Onder zijn voorzitterschap vond er een verruiming plaats van de liberale p... Lees meer . Met bijna 23,5% van de Vlaamse stemmen werden de verwachtingen ruimschoots overtroffen. Twee maanden later werd de regering-Verhofstadt II in de steigers gezet, een paarse regering met liberalen en socialisten. Anciaux werd federaal minister van Mobiliteit en Sociale Economie.

Lang zou de euforie niet duren. Eén jaar later, bij de Vlaamse verkiezingen van 2004, zakte sp.a-Spirit onder de 20% (19,7%). Het nieuwbakken kartel CD&V Christen Democratisch & Vlaams (CD&V) Lees meer - N-VA Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA) De N-VA is op electoraal vlak de meest succesvolle Vlaams-nationalistische partij ooit en slaagde er ook in om de grootste Belgische partij te worden. Ze zit bijna 20 jaar in de Vlaamse R... Lees meer was deze keer de grote winnaar, gevolgd door Vlaams Blok Vlaams Blok / Vlaams Belang (VB) Vlaams Belang is een radicaal-rechtse Vlaams-nationalistische partij, die in 1978 ontstond onder de naam ‘Vlaams Blok’, als verkiezingskartel van de Vlaamse Volkspartij en de Vlaams Natio... Lees meer . CD&V-kopman Yves Leterme Leterme, Yves Yves Leterme (1960) was christendemocratisch minister-president (2004-2007) van de Vlaamse Regering en eerste minister (2008-2011) van de federale regering. Hij ijverde voor confederalism... Lees meer kwam aan zet en vormde een regering met VLD en SP.A-Spirit. Anciaux maakte de overstap van de federale naar de Vlaamse regering, waar hij bevoegd werd voor Cultuur, Sport, Jeugd en Brussel. Els van Weert werd staatssecretaris in de federale regering, bevoegd voor Duurzame Ontwikkeling en Sociale Economie. Als partijvoorzitter werd zij, zoals verwacht, opgevolgd door Geert Lambert. Deze Oostendse advocaat genoot de steun van 88% van de leden die een stem uitbrachten.

Nieuwe koers

Onder leiding van Lambert werd de inhoudelijke koers van Spirit scherp gesteld. De Vlaamse links-liberalen, zo klonk de nieuwe baseline. De nieuwe voorzitter schoof drie kernwaarden naar voren: vrijheid, verantwoordelijkheid en gelijke kansen. Het vertrouwen in het kartel bleef wel overeind, ook al was het verkiezingsresultaat eerder teleurstellend.

Ook op communautair vlak liet Lambert zich gelden. In het voorjaar van 2005 zette hij de hakken in het zand bij een poging van de regering om de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde te splitsen. Lambert vond de compensaties voor de Franstaligen te ver gaan. ‘Het zou neerkomen op de invoering van een soort apartheidsregime’, zei hij over de voorziene uitbreiding van de bevoegdheden voor Franstaligen in de zes faciliteitengemeenten Faciliteiten Al sinds de eerste taalwet (1873) voorzag de wetgever in faciliteiten. Deze tegemoetkomingen gaven aanleiding tot tegengestelde interpretaties door Nederlandstaligen en Franstaligen, zo ... Lees meer rond Brussel. Volgens wat op tafel lag, zou de Franse Gemeenschap zeggenschap krijgen over onderwijs, welzijn en cultuur. Dat was een brug te ver voor Lambert die zijn partij terugtrok uit de onderhandelingen, waardoor een akkoord onmogelijk werd en het dossier doorschoof naar de volgende regering. Spirit bleef wel deel uitmaken van de regering, ook al had ze ermee gedreigd deze te verlaten.

Op het einde van 2005 profileerde Lambert zich ook nadrukkelijk als antipool van Vlaams Belang. Hij legde zelfs een eigen 70-puntenplan op tafel: een pleidooi voor een hechte, interculturele samenleving.

Het einde

Ondanks de poging om Spirit meer op de kaart te zetten, bleven nieuwe electorale successen uit. Bij de federale verkiezingen van 2007 behaalde het kartel sp.a-Spirit nog amper 16% van de Vlaamse stemmen. Spirit verloor zelfs al zijn verkozenen in de Kamer. In de Senaat bleef alleen Geert Lambert over. Ook Bert Anciaux behaalde een zetel, maar hij verkoos Vlaams minister te blijven. De interne evaluatie was scherp: te weinig boegbeelden, het programma slecht verkocht en verzopen in het kartel. Er rezen meer en meer twijfels over de samenwerking met sp.a – al werden er geen overhaaste conclusies getrokken.

Lambert zag zich wel genoodzaakt te stoppen als voorzitter. In oktober werd hij opgevolgd door Bettina Geysen, voormalig VRT-topvrouw en de enige kandidate. Geysen benadrukte dat ze de Vlaamse en links-liberale koers niet zou aanpassen. Ze wou wel de verpakking opfrissen en nieuwe boegbeelden lanceren. Geysen stelde ook openlijk het kartel in vraag. Ze vond dat Spirit bij de laatste verkiezingen te weinig goede plekken had gekregen. Haar belangrijkste wapenfeit werd het congres in Mortsel op zaterdag 19 april 2008, waar de naam veranderde naar VlaamsProgressieven (Vl.Pro) – wat het einde betekende van Spirit als politieke partij.

Een lang leven was Vl.Pro niet beschoren. Op 19 november van hetzelfde jaar nam Bettina Geysen ontslag als voorzitter, nadat ze in opspraak was gekomen door gelekte onkostennota’s in Knack, die dateerden van haar periode bij de VRT. Enkele dagen later besliste de partij, onder impuls van Geert Lambert, om onafhankelijk verder te gaan. Dat betekende de facto het einde van het kartel met sp.a. Een ontgoochelde Anciaux verliet de partij. Op 13 december werd Lambert opnieuw verkozen tot voorzitter. Begin 2009 werd Vl.Pro omgedoopt tot Sociaal-Liberale Partij (SLP). Eind 2009 werd SLP opgeslorpt door Groen.