Van den Berghe, Frits

Frits van den Berghe was de zoon van Raphaël R. van den Berghe, de bibliothecaris van de Rijksuniversiteit Gent.

Artistieke ontwikkeling

Van den Berghe volgde tussen 1897 en 1903 onderwijs aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Gent. Tussen 1904 en 1913 bracht hij de zomermaanden door in Sint-Martens-Latem. Daar maakte hij deel uit van de zogenaamde 'tweede Latemse groep' (zie Beeldende kunst Beeldende kunst De beeldende kunsten en de Vlaamse beweging onderhielden van 1830 tot vandaag een complexe en gelaagde relatie, die pendelde tussen gematigde sympathie, radicaal engagement en kritische a... Lees meer ). Ondertussen aanvaardde hij in 1908 het docentschap ‘grondbeginselen van de schilderkunst’ aan de Gentse Academie. Hoewel hij voor de Eerste Wereldoorlog grotendeels vasthield aan de impressionistische methode, onderscheidde zijn kunst zich door een sterke symbolische geladenheid. Door zijn betrokkenheid bij het activisme Activisme Het begrip activisme verwijst naar de fractie van flaminganten die tijdens de Eerste Wereldoorlog bereid was om politiek of anderszins samen te werken met de Duitse bezetter en financiële... Lees meer kwam hij tijdens de Grote Oorlog in contact met het kubisme en het expressionisme.

Van 1922 tot 1925 vond Van den Berghe in de Leiestreek aansluiting bij het sereen-klassieke expressionisme dat André de Ridder De Ridder, André André de Ridder (1888-1961) was hoogleraar statistiek en financiële wetenschappen, romanschrijver en een invloedrijk kunstcriticus en -promotor. Lees meer en Paul-Gustave van Hecke Van Hecke, Paul-Gustave Paul-Gustave van Hecke (1887-1967) was een Vlaamse schrijver, couturier en galeriehouder. Tijdens de Eerste Wereldoorlog flirtte hij met het activisme. Hij is vooral bekend als promotor v... Lees meer in de markt zetten. Daarna profileerde hij zich opnieuw sterker als ‘denkend kunstenaar’ en kwam de nadruk te liggen op het filosofische en psychologische, in een kunst die bij momenten aanleunt bij het surrealisme.

Betrokkenheid bij de Vlaamse beweging

Vóór 1914 had Van den Berghe in Gent en Sint-Martens-Latem heel frequent omgang met mensen uit de culturele Vlaamse beweging: van Paul-Gustave van Hecke, René de Clercq De Clercq, René René de Clercq (1877-1932) was een Vlaamsgezinde en sociaal georiënteerde dichter, die tijdens de Eerste Wereldoorlog een sleutelrol speelde bij het ontstaan en de radicalisering van het ... Lees meer , Karel van de Woestijne Van de Woestijne, Karel Karel van de Woestijne (1878-1929) was een Gentse dichter, prozaïst, criticus en journalist. Hij engageerde zich als gematigd flamingant binnen de Vlaamse beweging en was tijdens de Eerst... Lees meer , Adolf Herckenrath Herckenrath, Adolf Adolf Herckenrath (1879-1958) was een dichter, literatuurcriticus en uitgever-boekhandelaar. Hij was de oprichter van een kleine uitgeverij in Ledeberg en de eigenaar van verschillende bo... Lees meer , André de Ridder De Ridder, André André de Ridder (1888-1961) was hoogleraar statistiek en financiële wetenschappen, romanschrijver en een invloedrijk kunstcriticus en -promotor. Lees meer , Paul Kenis Kenis, Paul Paul Kenis (1885-1934) was een romancier, dichter en essayist, die zich een leven lang bewoog tussen anarchisme, socialisme, kosmopolitisme, Belgisch patriottisme en flamingantisme. ... Lees meer tot Oscar de Gruyter De Gruyter, Oscar Theatermaker Oscar de Gruyter (1885-1929) lag aan de basis van de in flamingantische middens legendarische gezelschappen het Fronttoneel en het Vlaamsche Volkstooneel, dat hij begin jaren... Lees meer . Met veel enthousiasme volgde hij in Gent de lezingen van professor Gerardus Bolland Bolland, Gerard De Nederlandse hoogleraar filosofie Gerardus Bolland (1854-1922) maakte in 1911-1912 een opgemerkte lezingentournee in Vlaanderen, waarin hij sterk opkwam voor het Nederlands. Lees meer . Nadat hij bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog De Vlaamse beweging is fundamenteel getekend door de Eerste Wereldoorlog. De oorlog maakte een verregaande democratisering onafwendbaar, met wezenlijke gevolgen voor het politieke draagv... Lees meer naar Nederland was uitgeweken, toonde Van den Berghe zich ontvankelijk voor de activistische denkbeelden van De Clercq. Zijn artistieke benaderingen en experimenten, met name de fauvistische expressieve werken uit die periode, waren niet slechts esthetische uitingen, maar zijn intrinsiek verbonden met de daden- en vernieuwingsdrang van een jonge generatie activistische kunstenaars, schrijvers en intellectuelen, die wilden afrekenen met het zogenaamde defaitisme van de vooroorlogse jaren.

Onder invloed van De Clercq radicaliseerde de schilder in de richting van politiek engagement in het activisme. Hij maakte niet alleen illustraties voor het vanaf mei-juni 1915 in activistische zin geëvolueerde De Vlaamsche Stem De Vlaamsche Stem (1915-1916) De Vlaamsche Stem (1915-1916) was een Vlaamsgezind dagblad dat in Nederland verscheen en na een tijd in Duitse handen overging. De koerswijziging die het dagblad als gevolg daarvan onderg... Lees meer , maar keerde in augustus 1917 ook samen met De Clercq terug naar België, waar hij op verzoek van de Raad van Vlaanderen Raad van Vlaanderen (1917-1918) De Raad van Vlaanderen (1917-1918) was een activistisch marionettenparlement tijdens de Eerste Wereldoorlog, dat onderdeel was van de Duitse plannen om in Vlaanderen een blijvende invloed... Lees meer naar Brussel trok om er actief bij te dragen aan de activistische zaak. Zo bekwam hij een betrekking als bureauchef aan het ministerie van kunsten en wetenschappen. Tevens was hij secretaris van het Algemeen Kunstverbond, een door hem en De Clercq opgerichte organisatie waarmee ze een front wilden vormen tussen ‘ passivisten Passivisme Het begrip ‘passivisme’ verwijst naar de Vlaamsgezinden die tijdens de Eerste Wereldoorlog verdere pogingen om de Vlaamse eisen te realiseren tot na het einde van het politiek-militair co... Lees meer ’ en ‘ activisten Activisme Het begrip activisme verwijst naar de fractie van flaminganten die tijdens de Eerste Wereldoorlog bereid was om politiek of anderszins samen te werken met de Duitse bezetter en financiële... Lees meer ’. Dit initiatief, dat door de Raad van Vlaanderen werd gesteund, vond echter geen gehoor buiten Brussel. Zijn activistische engagement dwong Van den Berghe begin 1919 tot een tweede vlucht naar Nederland. Bovendien werd hij in oktober van dat jaar door het gemeentebestuur van Gent uit zijn ambt van leraar aan de Academie gezet.

Na de Eerste Wereldoorlog bleef Van den Berghe betrokken bij de Vlaamse beweging. Dat bleek onder meer uit zijn tekenwerk voor het satirisch en radicaal nationalistisch tijdschrift Reinaert Reinaert Reinaert (1930-1940) was een veertiendaags satirisch tijdschrift onder leiding van Firmin Parasie. Het hekelde zowat alle strekkingen binnen de Vlaamse beweging, maar in het bijzonder de ... Lees meer . Naast illustraties en spotprenten leverde Van den Berghe verschillende covers met portretten van Vlaams voormannen zoals August Borms Borms, August August Borms (1878-1946) speelde een prominente rol in de activistische collaboratie tijdens de Eerste Wereldoorlog en groeide nadien uit tot hét symbool van de amnestiebeweging, die een ... Lees meer , Lodewijk Dosfel Dosfel, Lodewijk Lodewijk Dosfel (1881–1925) was een jurist die in de Vlaamse beweging bekendheid verwierf door zijn engagement in de Vlaamse katholieke studentenbeweging en in de campagne voor Vlaamse ta... Lees meer en Albrecht Rodenbach Rodenbach, Albrecht Albrecht Rodenbach (1856-1880) was een West-Vlaams studentenleider en dichter, die een sleutelrol speelde in het ontstaan van de Blauwvoeterij en de katholieke Vlaamse studentenbeweging. ... Lees meer . In 1931 stapte Van den Berghe over naar het socialistisch satirisch weekblad Koekoek Koekoek Koekoek (1931-1935) was een socialistisch satirisch tijdschrift, uitgegeven als bijblad van de Gentse krant Vooruit. Lees meer , waarna hij vanaf 1935 huistekenaar werd van de krant Vooruit Vooruit (1869) Lees meer . In vele spotprenten bekritiseerde hij de fascistische oriëntering van het Vlaamsch Nationaal Verbond Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) Het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) (1933-1945) was een rechts-radicale Vlaams-nationalistische partij die tijdens de Tweede Wereldoorlog collaboreerde met de Duitse nationaalsocialistis... Lees meer (VNV) en het Verbond van Dietsche Nationaal Solidaristen Verbond van Dietsche Nationaal Solidaristen (Verdinaso) Het Verbond van Dietsche Nationaal Solidaristen (Verdinaso) (1931-1941) was een fascistisch geïnspireerde beweging onder leiding van Joris van Severen, die een staats- en maatschappijherv... Lees meer (Verdinaso). Ook in zijn tekeningen bij 'De Brieven van Pierken', een vervolgverhaal van Richard Minne Minne, Richard Lees meer dat tussen 1930 en 1935 in Koekoek te lezen viel, knipoogde Van den Berghe af en toe naar de Vlaamse beweging.