Van Dievoet, Emiel

Afkomst en studies

Emiel van Dievoet werd geboren in een katholiek landbouwersgezin met zes kinderen, van wie er één priester en twee kloosterzuster werden. Hij volgde de lagere school in zijn geboortedorp in het Pajottenland en middelbaar onderwijs aan het Klein Seminarie van Mechelen Klein Seminarie van Mechelen Het Klein Seminarie van Mechelen was een belangrijke onderwijsinstelling van het aartsbisdom Mechelen met humaniora en filosofieafdeling voor priesterstudenten. Ze speelde in de 19de eeuw... Lees meer . Door het voortijdig overlijden van zijn vader moest Van Dievoet universiteitsstudies aanvankelijk uitstellen en ging hij in 1905 werken als bediende bij de afdeling verzekeringen van de Boerenbond Belgische Boerenbond (BB) De Boerenbond is een beroepsorganisatie van en voor landbouwers die tot ver in de 20ste eeuw sterke banden had met de Kerk en de katholieke partij, zich van meet af sterk engageerde in de... Lees meer in Leuven. Daar werd hij opgemerkt door de Leuvense hoogleraar Emiel Vliebergh Vliebergh, Emiel Emiel Vliebergh (1872-1925) was een centrale figuur in de katholieke Vlaamse beweging. Hij stuurde aan op taalwetgeving, culturele ontwikkeling en eenheid onder de katholieke flaminganten... Lees meer , die er juridisch adviseur was en lid van het hoofdbestuur.

Van 1907 tot 1913 studeerde Van Dievoet rechten en politieke en sociale wetenschappen aan de Leuvense universiteit, terwijl hij deeltijds bleef werken bij de Boerenbond. In tegenstelling tot de latere Nederlandse minister Laurentius Deckers (1883-1978) en zijn studiegenoot en latere collega-hoogleraar aan de Leuvense rechtsfaculteit Prosper Thuysbaert Thuysbaert, Prosper Jonkheer Prosper Paul Thuysbaert (1889 - 1965) was notaris in en burgemeester van zijn geboortestad Lokeren en hoogleraar aan de Leuvense universiteit. Wat de Vlaamse kwestie betreft spee... Lees meer , die respectievelijk in 1912 en 1913 als eerste en als eerste Vlaming in deze discipline afstudeerden met een scriptie in het Nederlands, sloot hij dat academisch parcours af met een proefschrift over pachtcontracten in het Frans. Daarna volgden nog studieverblijven in Heidelberg, Parijs en Bern.

Hoogleraar in Leuven en katholiek politicus

In 1914 vestigde Van Dievoet zich als advocaat in Leuven, waar hij in 1923 mee de Vlaamse Conferentie der Balie Vlaamse Conferenties der Balie De Vlaamse Conferenties der Balie waren vrije advocatenverenigingen die werden opgericht in de tweede helft van de 19de eeuw met het oog op de vernederlandsing van het gerecht in Vlaander... Lees meer oprichtte. Tegelijk ging hij er in het jaar dat de Eerste Wereldoorlog uitbrak opnieuw werken voor de Boerenbond, waarvan hij van 1935 tot 1940 ondervoorzitter en tot 1963 lid van het hoofdbestuur was. In 1919 werd Van Dievoet aan de Leuvense universiteit aangesteld tot docent en het volgende jaar tot gewoon hoogleraar. Hij ging met emeritaat in 1955, maar verzorgde tot 1957 nog een paar colleges. Van Dievoet doceerde zowel in het Nederlands als het Frans. Hij publiceerde onder meer over pacht- en verzekeringsrecht.

Van 1919 tot 1936 was van Dievoet Kamerlid voor de katholieke partij Katholieke partij De katholieke partij, later CVP (vanaf 1945) en CD&V (vanaf 2001) speelde een cruciale rol in de geschiedenis van de Vlaamse beweging. De partij had een belangrijk aandeel in onder m... Lees meer , waarbij hij zich vooral inzette voor de belangen van de landbouwwereld en de vernederlandsing van het rechtsleven in Vlaanderen (zie Gerecht Gerecht Lees meer ). In 1931-1932 en in 1939 was hij kortstondig minister, respectievelijk van landbouw en justitie. Als lid en een tijdlang secretaris van de Katholieke Vlaamse Kamergroep onder de leiding van Frans van Cauwelaert Van Cauwelaert, Frans Frans van Cauwelaert (1880-1961) was een Vlaamsgezinde katholieke politicus, die een hoofdrol speelde in de vernederlandsing van het openbare leven in Vlaanderen. Van Cauwelaert lag in 19... Lees meer was Van Dievoet in 1928 medeondertekenaar van een wetsvoorstel betreffende de verdere vernederlandsing van burgerlijke rechtsprocedures. Datzelfde jaar suggereerde hij in de parlementaire discussie omtrent amnestie Amnestie Lees meer voor veroordeelde activisten Activisme Het begrip activisme verwijst naar de fractie van flaminganten die tijdens de Eerste Wereldoorlog bereid was om politiek of anderszins samen te werken met de Duitse bezetter en financiële... Lees meer om die omschrijving te vervangen door het juridische begrip uitdoving, wat in 1929 leidde tot de zogeheten Uitdovingswet Uitdovingswet Lees meer , die stipuleerde dat de feiten van (activistische) collaboratie tijdens de Eerste Wereldoorlog weliswaar onherroepelijk waren, maar tegelijk vervallen. Zowel in de Kamer als daarbuiten, met name als ondervoorzitter (1930-1936) en voorzitter (1935-1964) van de Bond der Vlaamsche Rechtsgeleerden Bond der Vlaamsche Rechtsgeleerden De Bond der Vlaamsche Rechtsgeleerden (1885-…) werd opgericht als een overkoepelende vereniging van Vlaamsgezinde juristen uit alle disciplines. De vereniging zette zich in voor de verned... Lees meer , droeg Van Dievoet in belangrijke mate bij tot de nieuwe taalwet inzake rechtspleging uit 1935.

Docent, organisator en wetenschapper

Bij de uitbouw van Nederlandstalige leergangen aan de Leuvense rechtsfaculteit, die werd versneld nadat de Gentse universiteit in 1930 was vernederlandst, toonde Van Dievoet zich een van de voortrekkers, zowel in de rechtsfaculteit als in de School voor Politieke en Sociale Wetenschappen. Voor heel wat vakken was hij de eerste titularis die in het Nederlands doceerde. Van 1919 tot 1939 was hij voorzitter van het Vlaamsch Rechtsgenootschap Vlaamsch Rechtsgenootschap Lees meer (VRG), dat als een soort oefenschool onder meer pleitoefeningen in het Nederlands voor rechtenstudenten organiseerde. In 1924 stichtte Van Dievoet mee de Vlaamse Leergangen Vlaamse Leergangen te Leuven Vlaamse Leergangen was een vereniging die gesticht werd in 1924 en een historische rol speelde in de vernederlandsing van het onderwijs en onderzoek aan de Leuvense universiteit. Lees meer , die als particuliere vereniging en (in theorie) los van de universiteit, fondsen verzamelden om de vernederlandsing van de colleges mogelijk te maken. Hij stelde de statuten op en was van bij de oprichting tot 1940 de eerste secretaris. Zijn poging, samen met Gaston Eyskens Eyskens, Gaston Gaston Eyskens (1905-1988) was een Vlaamsgezinde katholieke econoom en politicus, die onder andere eerste minister was ten tijde van de Koningskwestie en aan de basis lag van de eerste st... Lees meer , om in 1936 aan de Leuvense universiteit een Vlaams Instituut voor Staatswetenschap en Sociologie op te richten, werd afgewezen door de academische overheid.

Van Dievoet publiceerde als wetenschapper veelal maar niet uitsluitend in het Nederlands. De oprichting van de Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht in België en Nederland in 1947, samen met de Leidse hoogleraar Eduard Maurits Meijers (1880-1954), was ingegeven door Van Dievoets overtuiging dat het rechtsleven in Vlaanderen gebaat was bij die grensoverschrijdende samenwerking, onder meer inzake (de uniformisering van) het juridisch taalgebruik. In 1936 verleende de Rijksuniversiteit Utrecht hem een eredoctoraat en in 1949 deed de Katholieke Universiteit Nijmegen hetzelfde. Zijn lijvige publicatie over Het burgerlijk recht in België en in Nederland van 1800 tot 1940 uit 1943 werd door vakgenoten bestempeld als een meesterwerk.

Vertaling van de Belgische wetgeving naar het Nederlands

Van Dievoet leverde baanbrekend werk bij de vertaling Vertaling De Vlaamse beweging onderhield in de lange 19de eeuw een complexe relatie tot vertaling door overheidsinstanties. Terwijl vertalingen bijdroegen tot het voortbestaan en de ontwikkeling va... Lees meer in het Nederlands van de Belgische wetgeving. Van bij de oprichting in 1923 was hij lid en vanaf 1932 voorzitter van de ‘Commissie voor de vertaling in het Vlaamsch van de bepalingen der Grondwet, der wetboeken en der voornaamste geldende wetten en besluiten waarvan geen officiële Vlaamsche tekst werd bekendgemaakt’, die actief was tot 1941 en die de Nederlandse vertaling bezorgde van de grondwet en tal van wetten en wetboeken, weliswaar zonder dat die officiële kracht van wet kregen. Als voortzetting daarvan kwam in 1954 onder zijn impuls - naast een commissie voor een Nederlandstalige rechts- en bestuurstaal - een Commissie, belast met de voorbereiding van de Nederlandse tekst van de Grondwet, de Wetboeken en de voornaamste wetten en besluiten tot stand (ook wel bekend als de Commissie Van Dievoet Commissie-Van Dievoet De Commissie-Van Dievoet was de commissie die de Nederlandse tekst voorbereidde van de Grondwet en de belangrijkste wetten, waarna deze, na goedkeuring door het parlement, dezelfde rechts... Lees meer ). Onder zijn voorzitterschap werd de Nederlandse vertaling uitgewerkt van een hele reeks wetboeken, die werden goedgekeurd door het parlement en bijgevolg wel volledige rechtskracht kregen: het Burgerlijk Wetboek in 1961, het Strafwetboek in 1964 en de Grondwet en het Wetboek van Strafvordering in 1967, het jaar van zijn overlijden. Zijn zoon Guido van Dievoet (1924-2008), eveneens hoogleraar aan de Leuvense rechtsfaculteit en vooral een specialist inzake rechtsgeschiedenis, volgde hem op aan het hoofd van deze commissie, die instond voor de door het parlement geofficialiseerde vertalingen van het Boswetboek (1969), het Kieswetboek (1970) en de Gemeente- en de Provinciewet (1975).

Zijn motivatie voor deze verschillende initiatieven verwoordde Van Dievoet in de vorm van twee aanbevelingen tijdens een lezing op een officiële herdenking van De Gelijkheidswet van 18 april 1898 en de vernederlandsing van onze wetgeving in Brussel op 17 oktober 1959: ‘Onze rechtswetenschap en onze rechtspraktijk eisen een spoedige en grondige verbetering van de toestand van minderwaardigheid, waarin wij ons tot op de huidige dag nog bevinden’ en ‘De Vlaamse juristen en het Vlaamse volk verlangen een correcte, in keurig Nederlands gestelde wetgeving, met inbegrip van de wetgeving in het verleden’.