Van Overstraeten, Jozef

Werd geboren als de oudste van vier kinderen in een gezin waarin beide ouders in het onderwijs stonden. Van Overstraeten volgde katholieke normaalschool in het Waalse Malonne waar hij in 1916 het diploma behaalde van regent. In 1917 deed hij zijn examens nog eens over in het Nederlands voor de Centrale Examencommissie in Brussel. Reeds als jongeman was hij zeer Vlaamsgezind. Tijdens de Eerste Wereldoorlog sloot hij aan bij een activistische kern in Sint-Truiden ( activisme Activisme Het begrip activisme verwijst naar de fractie van flaminganten die tijdens de Eerste Wereldoorlog bereid was om politiek of anderszins samen te werken met de Duitse bezetter en financiële... Lees meer ) en organiseerde er onder meer een meeting met August Borms Borms, August August Borms (1878-1946) speelde een prominente rol in de activistische collaboratie tijdens de Eerste Wereldoorlog en groeide nadien uit tot hét symbool van de amnestiebeweging, die een ... Lees meer .

Na de oorlog zat Van Overstraeten vijf dagen vast en werd hij afgezet als leraar van de rijksmiddelbare school van Sint- Truiden. Hij kon aan de slag als huisleraar voor de kinderen van Alfons van de Perre Van de Perre, Alfons De vermogende geneesheer Alfons van de Perre (1872-1925) speelde als actor in het flamingantische middenveld, als medeoprichter, beheerder en commentator van de krant De Standaard en als ... Lees meer , door wiens invloed hij twee jaar later een benoeming kreeg tot leraar Nederlands aan de rijksmiddelbare school in Aalst. In 1922 vernam hij de stichting van de Vlaamse Toeristenbond Vlaamse Toeristenbond (VTB) VTB-VAB (1922) was een cultureel-toeristische organisatie die bijdroeg aan de ontwikkeling van het toerisme en de mobiliteit in Vlaanderen. Ze was door haar financiële en culturele slagkr... Lees meer (VTB) en stuurde een telegram met de bondige boodschap: "Ik doe mee". Al snel werd hij de belangrijkste medewerker van het bondsblad Toerisme (daarvoor en daarna weer De Toerist De Toerist Lees meer ), in 1926 werd hij feitelijk hoofdredacteur, in 1929 officieel. Binnen de organisatie zelf was hij ondervoorzitter (1927), secretaris (1931) en afgevaardigd beheerder (1933) en had zonder enige twijfel de feitelijke leiding in handen. Hij lag aan de basis van tal van initiatieven: de toeristenmarsen, de sterritten voor fietsers, de periodiek de Badgast (1933-1939) met hemzelf als hoofdredacteur, de VTB-wandelpaden enzovoort. Daarnaast maakte hij deel uit van de redactie van de periodiek De Taalgrens De Taalgrens Lees meer (1929-1931). Politiek en cultureel was hij een aanhanger van de Groot-Nederland Groot-Nederland Groot-Nederland is een politiek en cultureel begrip dat respectievelijk staat voor een staatkundige vereniging van België of Vlaanderen met Nederland en de culturele en taalkundige samen... Lees meer se gedachte; hij koesterde een grote bewondering voor Jean-Marie Gantois Gantois, Jean-Marie Priester Jean-Marie Gantois (1904-1968) speelde een belangrijke rol in de Vlaamse beweging in Frans-Vlaanderen en kwam daarbij uit voor een Diets en radicaal-rechts standpunt. Na de Tweed... Lees meer . Van Overstraeten engageerde zich nooit in de politiek, maar zou steeds sympathie koesteren voor de Vlaams-nationale partijpolitiek. Zo werd hij lid van het Vlaamsch Nationaal Verbond Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) Het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) (1933-1945) was een rechts-radicale Vlaams-nationalistische partij die tijdens de Tweede Wereldoorlog collaboreerde met de Duitse nationaalsocialistis... Lees meer (VNV).

In het begin van de bezetting trachtte Van Overstraeten om met steun van het VNV een Verbond van Vlaamse Verenigingen in het leven te roepen dat het culturele leven in Vlaanderen moest overkoepelen. In het bijzonder beoogde hij een toetreding van het Davidsfonds Davidsfonds (DF) Het Davidsfonds is een katholieke Vlaamse cultuurvereniging, die werd opgericht in januari 1875. Lees meer . Het project liep evenwel al vlug spaak. Van Overstraeten gaf tijdens de bezetting verder de VTB- periodiek uit en hield het tijdschrift en de organisatie uit de actieve collaboratie Collaboratie Collaboratie verwijst naar de samenwerking met de bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog, in casu van het Vlaams-nationalisme en een deel van de Vlaamse beweging. Lees meer . Hij slaagde erin om de eenheid met de Vlaamse Automobilistenbond-VAB (sinds 1934 op eigen weg) definitief te herstellen.

In 1941 richtte hij het Verbond voor Heemkunde op en in 1942 werd hij hoofdredacteur van de periodiek ervan, Heemkundige Bladen (1942-1944). In 1943 riep hij Volk en Wetenschap Volk en Wetenschap Lees meer in het leven: een federatie van de VTB-VAB, het Verbond voor Heemkunde, Het Vlaamse Kruis Het Vlaamse Kruis (HVK) Lees meer en de Vereniging voor Beschaafde Omgangstaal Vereniging Algemeen Nederlands (VAN) De Vereniging Algemeen Nederlands (VAN) ontstond in 1978 als opvolger van de Vereniging voor Beschaafde Omgangstaal (VBO-1947). In 2002 ging de organisatie op in het Algemeen-Nederlands V... Lees meer .

In december 1944 moest Van Overstraeten ontslag geven uit zijn functies in de VTB-VAB om wille van de repressie Repressie na de Tweede Wereldoorlog De repressie na de Tweede Wereldoorlog omvat alle maatregelen en acties tegen personen die na de oorlog verantwoordelijk werden gehouden voor samenwerking met de nationaalsocialistische b... Lees meer : hij werd 11 maanden geïnterneerd, maar uiteindelijk volledig vrijgesproken en behield zijn burgerrechten. Het feit dat hij tijdens de bezetting brieven had geschreven met waarschuwingen tegen een mogelijke verduitsing van Vlaanderen en tegen de opbodpolitiek in de collaboratie, speelde daarbij allicht een doorslaggevende rol.

Na zijn vrijlating trachtte Van Overstraeten zijn functies in de VTB-VAB weer op te nemen, wat leidde tot heel wat conflicten. Volgens hem hadden "zogenaamde Witten getracht om zich van de VTB-VAB meester te maken". Hij won het pleit en werd in mei 1948 opnieuw secretaris en hoofdredacteur. Hij kreeg weer de feitelijke leiding in handen wat werd bevestigd met het verwerven van het voorzitterschap in 1962. Ook na de oorlog lag Van Overstraeten aan de basis van talloze initiatieven, onder meer de stichting van de periodiek De Autotoerist (1948), de Vrijwillige Hulp op de Weg (1953), de VAB- Kongo Congo Lees meer (1953), De Vlaamse Toeristische Bibliotheek (1962), de Wacht op de Weg (1968) enzovoort. Hij schreef een heel aantal reisgidsen, trad honderden keren op als redenaar en zorgde voor de inhuldiging van ontelbare gedenkplaten, wandelwegen, rustbanken en dergelijke meer. Van Overstraeten leidde de VTB-VAB met strakke hand en duldde nauwelijks tegenspraak. Het leverde hem bijnamen op als "de dictator" en "de bisschop" (in de periode van ' Leuven Vlaams Leuven Vlaams Lees meer '). Zijn eigenzinnigheid was spreekwoordelijk. Binnen de brede V.B. voer hij zijn eigen koers: zo werd hij geen lid van het Vijf November Komitee Nationaal Komitee 5 november Het Nationaal Komitee 5 november organiseerde op 5 november 1967 een nationale betoging in Brussel rond actuele thema’s uit de Vlaamse beweging, zoals de kwestie Leuven, de splitsing van ... Lees meer (1967) en sloot de VTB-VAB niet aan bij Koördinatiekomitee Taalregeling Hoger Onderwijs Koördinatiekomitee Taalregeling Hoger Onderwijs (KKTHO) Lees meer . Hij volgde wel het eisenprogramma van de V.B., maar geloofde niet in de effectiviteit van eendagsmanifestaties en trachtte nooit om de leden van de VTB-VAB daarvoor te mobiliseren. In de periode 1977-1978 was hij zeer fel gekant tegen het Egmontpact Gemeenschapspact Het Egmontpact of Egmontakkoord maakt samen met de Stuyvenbergakkoorden deel uit van het zogenaamde Gemeenschapspact, dat de definitieve pacificatie van de communautaire problemen tot doe... Lees meer ; hij wijdde er talloze artikelen in de bondsbladen aan. Buiten de VTB-VAB maakte Van Overstraeten nog deel uit van onder andere de Hoge Raad voor Toerisme, de Hoge Raad der Wegen, de Kultuurraad voor Vlaanderen Kultuurraad voor Vlaanderen (KRV) De Kultuurraad voor Vlaanderen was een vereniging zonder winstoogmerk opgericht op 21 april 1959, omgevormd tot Interprovinciale Cultuurraad voor Vlaanderen vzw (ICV) op 31 januari 1976 e... Lees meer en het Vlaams Comité voor Federalisme Vlaams Comité voor Federalisme Het Vlaams Comité voor Federalisme (1950-1955?) bestond uit academici die nadachten over oplossingen voor de Belgische communautaire problemen. Het comité produceerde een federalistisch m... Lees meer .

Begin 1980 nam Van Overstaeten totaal onverwachts ontslag uit al zijn functies bij de VTB-VAB. Allicht voelde hij aan dat de economische conjunctuur het bedrijf VTB-VAB dwong tot het aannemen van een modern management. Op 17 februari 1980 kreeg hij de titel van erevoorzitter. Hij zette wel nog zijn medewerking aan de bondsbladen verder. Zo schreef hij respectievelijk tot in 1981 en tot in 1985 onder meer zijn overbekende rubrieken "Wat betekent mijn familienaam" (sinds 1953) en "Zon en Schaduw over Vlaanderen" (sinds 1960).