Vlaamse Culturele Koepel (VCK)

Aanloop en oprichting

In het verzuilde Vlaanderen van de jaren 1970 kende elke levensbeschouwelijke stroming haar eigen organisaties. Het Cultuurpact Cultuurpact Lees meer waarborgde dat al deze strekkingen werden betrokken bij het cultuurbeleid. Krachtens een decreet van 2 januari 1976 kon de Vlaamse overheid zogenaamde tweede lijnorganisaties erkennen en subsidiëren, zodat die de belangenbehartiging van de zogenaamde eerste lijnorganisaties in de sectoren van het sociaal-cultureel werk konden opnemen.

In 1984 waren in het volwassenenwerk zeven koepels erkend en structureel gesubsidieerd: de twee christelijke (het Centrum voor Sociaal-Kultureel Werk en het Centrum voor Arbeidsvorming en Cultuurbeleid), de socialistische, de liberale, de pluralistische, de Vlaams-nationalistische en de humanistisch-vrijzinnige. Alle levensbeschouwelijke strekkingen waren vertegenwoordigd, maar een aantal organisaties met een pluralistische achtergrond toonden zich niettemin bezorgd over de verzuiling die door het Cultuurpact was gebetonneerd en vreesden er nadelige gevolgen van te ondervinden.

Vanuit deze bekommernis stichtten zeven cultuurorganisaties (het Algemeen-Nederlands Verbond Algemeen-Nederlands Verbond (ANV) Het Algemeen-Nederlands Verbond (ANV) werd in 1895 opgericht. Aanvankelijk behartigde het de belangen van de Nederlandse taal. Later en tot op de dag van vandaag ijvert het voor de brede ... Lees meer , het Algemeen Nederlands Zangverbond Algemeen Nederlands Zangverbond (ANZ) Het huidige Algemeen Nederlands Zangverbond werd in 1933 opgericht onder de naam Vlaamsch Nationale Zangfeesten, als organiserend actiecomité achter het Vlaams Nationaal Zangfeest, dat in... Lees meer , het Nationaal Centrum voor Culturele Animatie, Vlamingen in de Wereld Vlamingen in de Wereld (VIW) Vlamingen in de Wereld is een vereniging die zich sinds 1963 inzet om de banden tussen Vlaanderen en de Vlaamse diaspora aan te halen en voor de ontwikkeling van het Vlaamse imago in het ... Lees meer , de Vlaamse Toeristenbond Vlaamse Toeristenbond (VTB) VTB-VAB (1922) was een cultureel-toeristische organisatie die bijdroeg aan de ontwikkeling van het toerisme en de mobiliteit in Vlaanderen. Ze was door haar financiële en culturele slagkr... Lees meer , de Vlaamse Volkskunstbeweging Vlaamse Volkskunstbeweging (VVKB) De Vlaamse Volkskunstbeweging bundelde sinds 1964 zo’n 200 volkskunstgroepen. Bedoeling was de propagering en beoefening van de Vlaamse volkskunst in al zijn vormen. Lees meer en het Verbond voor Heemkunde) in 1981 de Vlaamse Culturele Koepel (VCK). De 8ste koepel ambieerde niet alleen beleidsvoorbereidend werk ten dienste van zijn ledenorganisaties, maar ook gezamenlijke activiteiten voor de sociaal-culturele ontplooiing van de Vlaamse Gemeenschap Vlaamse Gemeenschap De Vlaamse Gemeenschap (1980) is een van de drie gemeenschappen in België (naast de Franse en Duitstalige Gemeenschap) die bevoegd is voor de zogenaamde ‘persoonsgebonden aangelegenheden’... Lees meer en de vrijwaring van zijn (Vlaamse) identiteit. Toen de verhoopte erkenning uitbleef, leidde de koepel jarenlang een sluimerend bestaan.

De doorstart in 1988

In 1988 blies voorzitter Richard Celis Celis, Richard Jurist Richard Celis (1929) ontpopte zich vanuit een culturele Groot-Nederlandse overtuiging als een spilfiguur binnen diverse Vlaamsgezinde organisaties, waaronder het Algemeen Nederland... Lees meer de VCK nieuw leven in. Door zijn netwerk en inzet zorgde de erenotaris, die het uithangbord van de organisatie werd, voor een koerswijziging in het beleid. Celis was ervan overtuigd dat de verzuiling zijn tijd had gehad. In het pluralisme zag hij een troef om met de VCK een brugfunctie op te nemen, buiten en boven de klassieke netwerken met het oog op ‘de opbouw van een leefbare, democratische en verdraagzame Vlaamse samenleving.’ Bovendien achtte hij door het staatshervorming Staatshervorming Tussen 1970 en vandaag werden zes staatshervormingen doorgevoerd die België omvormden van een unitaire in een federale staat met drie gewesten, het Vlaamse, het Waalse en het Brussels Hoo... Lees meer sproces de tijd rijp om breed te werven voor een nadrukkelijk Vlaams project. Bij monde van Celis plaatste de VCK zijn doorstart in het licht van de Europese integratie. De VCK kantte zich tegen een louter economische Economie Dit artikel gaat over de relatie tussen economie en Vlaamse beweging. Daarmee beoogt deze tekst geen economische geschiedenis te schetsen van wat we vandaag Vlaanderen noemen. Integendee... Lees meer benadering. Europa moest respect opbrengen voor zijn grote interne culturele diversiteit en die via zijn gemeenschappelijke beleid activeren. De initiatiefnemers van de doorstart vreesden dat de verdere uitbouw van Europa zou gebeuren vanuit een overwegend economisch perspectief, waardoor de kleinere culturen in de verdrukking zouden komen.

De VCK vond dat Vlaanderen en Nederland moesten samenwerken en hun onderlinge verschillen overstijgen om voor de Nederlandse cultuur een plaats in Europa te verzekeren: ‘De Nederlandse cultuur heeft éénzelfde en eigen gezicht met aparte en specifieke, maar verrijkende accenten in Noord en Zuid’, waarbij die cultuur niet statisch, maar dynamisch werd ingevuld. Met dit programma vormde de VCK een brug tussen een belangrijk segment van de Vlaamse beweging en het ‘officiële’ sociaal-culturele Vlaanderen.

Consolidatie

Einde 1989 groepeerde de VCK 15 leden. Aangesloten waren toen: het Algemeen Nederlands Congres, het Algemeen-Nederlands Verbond Algemeen-Nederlands Verbond (ANV) Het Algemeen-Nederlands Verbond (ANV) werd in 1895 opgericht. Aanvankelijk behartigde het de belangen van de Nederlandse taal. Later en tot op de dag van vandaag ijvert het voor de brede ... Lees meer , het Algemeen Nederlands Zangverbond Algemeen Nederlands Zangverbond (ANZ) Het huidige Algemeen Nederlands Zangverbond werd in 1933 opgericht onder de naam Vlaamsch Nationale Zangfeesten, als organiserend actiecomité achter het Vlaams Nationaal Zangfeest, dat in... Lees meer , de Bond van Grote en Jonge Gezinnen Bond van Grote en Jonge Gezinnen (BGJG) Gezinsbond (1921-), tot februari 2002 nog Bond van Grote en van Jonge Gezinnen (de Bond), is een sociaal-culturele vereniging ter verdediging van het gezin. Door te wegen op het beleid en... Lees meer , de Conventie van Stedelijke Schutsgilden, het IJzerbedevaartcomité IJzerbedevaartcomité Lees meer , het Komitee voor Frans-Vlaanderen Komitee voor Frans-Vlaanderen (KFV) Het Komitee voor Frans-Vlaanderen is een vereniging zonder winstoogmerk, met als doel de bevordering van de Nederlandse taal en cultuur in Frans-Vlaanderen. Lees meer , het Muziekverbond van België, het Priester Daensfonds Priester Daensfonds (PDF) Het Priester Daensfonds is een pluralisische socioculterele vereniging, die in de traditie van het daensisme rond Vlaamse en sociale thema’s werkt. Lees meer , het Nationaal Centrum Culturele Animatie, de Vlaamse Toeristenbond Vlaamse Toeristenbond (VTB) VTB-VAB (1922) was een cultureel-toeristische organisatie die bijdroeg aan de ontwikkeling van het toerisme en de mobiliteit in Vlaanderen. Ze was door haar financiële en culturele slagkr... Lees meer , de Vlaamse Volkskunstbeweging Vlaamse Volkskunstbeweging (VVKB) De Vlaamse Volkskunstbeweging bundelde sinds 1964 zo’n 200 volkskunstgroepen. Bedoeling was de propagering en beoefening van de Vlaamse volkskunst in al zijn vormen. Lees meer , het Vlaams Geneesherenverbond Vlaams Artsenverbond (VAV) Het Vlaams Geneesheren Verbond (1922) was de beroepsvereniging van de Vlaams geneesheren. Het ijverde voor de vernederlandsing van de geneeskunde in Vlaanderen. Later werd geijverd voor ... Lees meer , het Verbond der Vlaamse Academici Verbond der Vlaamse Academici (VVA) Het Verbond der Vlaamse Academici was een drukkingsgroep die de Vlaamse hooggeschoolden moest verenigen. Het was de voortzetting van het Algemeen Vlaams Oud-Hoogstudentenverbond, dat mee ... Lees meer en Vlamingen in de Wereld Vlamingen in de Wereld (VIW) Vlamingen in de Wereld is een vereniging die zich sinds 1963 inzet om de banden tussen Vlaanderen en de Vlaamse diaspora aan te halen en voor de ontwikkeling van het Vlaamse imago in het ... Lees meer .

De nieuwe gooi naar erkenning wierp in 1990 vruchten af. Minister van Cultuur Patrick Dewael (PVV) erkende de VCK als koepelorganisatie met ingang van 1991. De VCK kon zich nu volop toeleggen op de ondersteuning van zijn ledenorganisaties en startte de publicatie van zijn tijdschrift Kanaal 8. Hij zocht ook het inhoudelijke debat op en kaartte onder andere de doorbreking van de verzuiling aan. In oktober 1990 organiseerde hij een conferentie over 25 jaar Vlaams cultuurbeleid met deelname van vijf van de zes Vlaamse cultuurministers tot dan.

Ook in de daaropvolgende jaren bleef de VCK studiedagen en conferenties organiseren. In 1993 focuste hij bijvoorbeeld een jaar lang op het belang van culturele identiteit met onder meer aandacht voor de culturele paragraaf in het Verdrag van Maastricht en de toekomst van het Nederlands in de instellingen van de Europese Gemeenschap. De organisatie voedde het debat over een hele andere reeks thema’s zoals de invulling van het pluralisme, de buitenlandse Vlaamse cultuurpolitiek, ontwikkelingen in de media en interactie met andere culturen.

Vlaanderen-Europa 2002

Bij haar lancering van het tienjarenproject Vlaanderen-Europa 2002 in 1992 zocht de Vlaamse regering onder leiding van minister-president Luc van den Brande Van den Brande, Luc Luc van den Brande (°1945) was een christendemocratisch federaal minister van Tewerkstelling en Arbeid (1988-1991) en leidde van eind 1992 tot 1999 de Vlaamse executieve/Vlaamse Regering.... Lees meer naar partners in het middenveld om het grote publiek te mobiliseren. Het was de bedoeling toe te leven naar het Vlaamse en Europese scharnierjaar 2002, 700 jaar na de Guldensporenslag Guldensporenslag De Guldensporenslag was een veldslag op de Groeningekouter nabij Kortrijk op 11 juli 1302. Hierbij werd het Franse ridderleger verslagen. De slag kreeg in de Vlaamse beweging een symbolis... Lees meer en tevens het jaar van de invoering van de euro. De koepel ging in op de oproep en werd zo het creatieve en logistieke steunpunt voor de organisatie van een brede waaier van Vlaams-internationale activiteiten met als voorziene hoogtepunt een Vlaams-internationaal evenementenjaar in 2002.

De VCK zette bovendien de schouders onder de organisatie van een jaarlijkse campagne die -- met het herdenkingsjaar 700 jaar Guldensporenslag in het vooruitzicht – het beperkt aantal bestaande Guldensporenvieringen wilde uitbreiden met eigentijdse activiteiten, in de hoop meer Vlamingen te betrekken bij het Feest van de Vlaamse Gemeenschap. Door het succes van deze campagne richtte de VCK binnen zijn schoot een afzonderlijke vzw “11-daagse Vlaanderen-Europa” op die – eveneens onder het voorzitterschap van Celis – de beleving van de Vlaamse Feestdag wilde activeren, verbreden en actualiseren.

Opheffing

Tegen het einde van de jaren 1990 groepeerde de VCK ruim 65 pluralistische organisaties in een vijftal clusters met een groot aantal organisaties uit de amateurkunstensector. Ondanks zijn succes zou de VCK net als de andere koepels 2002 niet halen. In 2001 besloot minister van Cultuur Bert Anciaux Anciaux, Bert Bert Anciaux (1959) is advocaat en doctor in de Pedagogie. Hij stapte al vroeg in de politiek. Voor de Volksunie was hij zes jaar voorzitter en twee jaar voor VU&ID. Hij was schepen i... Lees meer de koepels af te schaffen en te vervangen door de Federatie van Organisaties voor Volksontwikkelingswerk (FOV) als enige gesprekspartner namens de zowat 150 sociaal-culturele organisaties bij de Vlaamse overheid. Kabinetsadviseur Bart Caron verdedigde de beslissing: de afschaffing van de koepels zou de sector dynamiseren, niet dynamiteren. Hoewel de afschaffing daarmee in zekere zin een logisch gevolg was van het project van de VCK en het succes ervan aantoonde, reageerde de organisatie met gemengde gevoelens op haar opheffing.