Antheunis, Jacob J.

Jakob Jan Antheunis, oorspronkelijk afkomstig uit Waasmunster, volgde universitaire studies te Dowaai. Samen met onder anderen Jan Frans vander Schueren (1751-1804), de uitgever van Den Vlaemschen Indicateur (1779-1787), was hij lid van de Gentse rederijkerskamer Rederijkerskamers De rederijkerskamers waren genootschappen die zich sinds de 15e eeuw toelegden op toneel en dichtkunst in de volkstaal. In de 18e en 19e eeuw speelden ze ook een belangrijke rol in de ver... Lees meer De Fonteine De Fonteine De Fonteine is een rederijkerskamer, de volledige aanduiding luidt: Koninklijke Soevereine Hoofdkamer van Retorica De Fonteine, gevestigd te Gent. Lees meer . Net als collega-toneelschrijver en preromanticus Pieter Joost de Borchgrave De Borchgrave, Pieter Pieter de Borchgrave (1758-1819) was als auteur van Nederlandstalige toneelstukken een belangrijke voorloper van de romantische Vlaamse beweging. Lees meer speelde Antheunis een belangrijke rol bij de promotie van de Nederlandstalige letterkunde Literatuur De literatuur heeft een cruciale rol gespeeld in het ontstaan van de Vlaamse ontvoogdingsstrijd en ook in de daaropvolgende fasen van de Vlaamse natiewording zijn schrijvers vaak richting... Lees meer in de regio. Van zijn hand was bijvoorbeeld De Dood van Julius Cesar (1803), een vertaling naar Voltaire, die reeds in 1785 als feuilleton in Den Vlaemschen Indicateur was verschenen. Door de jaren heen werkte Antheunis geregeld samen met de redactie van dit Gentse tijdschrift. Hij bracht zo ook de vertaling van enkele politieke traktaten aan, waaronder Verdere Overwegingen op de Opening en vrye Scheepvaerd der Schelde van de Franse advocaat en journalist Simon-Nicolas Simon-Nicolas Henri Linguet.

 In de jaren 1780 schreef en vertaalde Antheunis een reeks treur- en blijspelen, waaronder Den deugdzaamen uytwykeling (eind 18de eeuw?), De onverwagte bruiloft (1789) en Trazimus en Timagenus (1788), naar het Frans van P.U. Dubuisson. Niet veel later zou Antheunis als Vonckist verwikkeld raken in het conflict van de Brabantse Revolutie (zie Geschiedenis van Vlaanderen Geschiedenis van Vlaanderen Vlaanderen heeft in de geschiedenis minstens drie verschillende betekenissen gehad: een middeleeuws graafschap, een pars pro toto voor de Lage Landen en het Nederlandstalige gedeelte van ... Lees meer ). Na de tweede Oostenrijkse restauratie in 1793 vluchtte hij naar Parijs, Maubeuge en Rijssel – een reis die hij later in zijn Protocole Jakobs zou navertellen – totdat hij twee jaar later naar de Zuidelijke Nederlanden terugkeerde. Daar hervatte hij zijn literaire activiteiten en zette zich opnieuw in voor de bevordering van het Nederlands als cultuurtaal, dat het na de Franse annexatie harder te verduren kreeg.

Bij zijn terugkeer naar Gent in 1795 betuigde Antheunis zijn steun voor de annexatie van de Zuidelijke Nederlanden bij Frankrijk. Hij zou zelfs een officiële overheidskrant uitgeven in 1798: de Vlaemsche Gazette. Oorspronkelijk koos hij ervoor om dit blad de Gazette van Belgis te noemen. Het beeld dat de term ‘Belgis’ opriep, viel echter niet in goede aarde bij de Franse overheid, die de titel verbood op grond van het argument dat deze ‘ongrondwettelijk’ was en dat ‘benamingen die de Fransen aan barbaarsheid herinnerden strikt verboden zouden moeten worden in alle kranten en tijdschriften’. Uiteindelijk nam Antheunis genoegen met de wettelijk aanvaardbare titel Vlaemsche Gazette (zie Pers Pers Van bij het ontstaan van de Vlaamse beweging vervulde de Nederlandstalige pers een belangrijke rol als spreekbuis. De veelheid aan Vlaamse kranten en (week)bladen die in de 19de en 20ste ... Lees meer ).

Niet veel later wist Antheunis een plek op de literaire markt te veroveren met zijn Protocole Jakobs (1799-1800). Na het succes van de Gentse publicist Karel Broeckaert Broeckaert, Karel Gents dichter en publicist Karel Broeckaert (1767-1826) schreef met Jellen en Mietje (1816) de eerste Vlaamse volksroman in de Zuidelijke Nederlanden. Daarnaast werd hij bekend om zijn Sy... Lees meer , wiens Sysse-Panne (1795-1798) een waar begrip in het Gentse cultuurlandschap geworden was, volgden andere schrijvers al snel met hun eigen tijdschriften. Zo brachten Antheunis en concurrent Jozef Bernard Cannaert Cannaert, Jozef Bernard Jozef Bernard Cannaert (1768-1848) was politicus, magistraat en auteur over taalkundige en historische onderwerpen. Lees meer nieuwe titels uit, waaronder de eerder vermelde Protcole en Cannaerts Briefwisseling tusschen Vader Gys en verscheyde andere geleerde persoonen van zynen tyd (1799). Cannaert en Antheunis botsten vaak met elkaar en zetten beiden hun tijdschrift in als een middel om elkaars misstappen aan het licht te brengen. Vermoedelijk werd de controverse bewust aangewakkerd om de verkoop van hun werk te promoten, aangezien Cannaert en Antheunis als ideologisch verwante auteurs op min of meer hetzelfde doelpubliek mikten. Hoewel hij een overtuigd republikein was, gebruikte Antheunis zijn Protocole Jakobs om het machtsmisbruik van enkele lokale overheidsfunctionarissen in het Scheldedepartement aan de kaak te stellen. Hij richtte zijn pijlen op ‘alle Roffiaenen ende Stroopers, die den Lande van Belgis deerlyk geplaegt hebben’, om zo de wandaden van overheidsfunctionarissen, collega-publicisten en alle ‘Belgische wanschepsels’ aan het licht te brengen. Hoewel zijn toon buitengewoon aanvallend en strijdlustig was, heeft de Gentse literatuurwetenschapper Kornee van der Haven erop gewezen dat Antheunis vooral kritiek uitte op gemakkelijke doelwitten, waaronder functionarissen die recent afgezet werden of in kleinere steden actief waren, zoals Lochristi en Nazareth.