De Vrije Stem (1915-1918)

Uitgave en redactie

Onder de leuze ‘Noch Vlaming, noch Waal maar Belg’ en ‘Eeuwig trouw aan het Vorstenhuis’ verscheen in 1915 (geen verdere datum) het eerste nummer van De Vrije Stem. Het laatste nummer verscheen, als nr. 94 van de 4de jaargang, op 19 december 1918. Het blad had als ondertitel ‘Belgisch orgaan voor de provincie Antwerpen’ en was door de Duitse censuur illegaal. Wie betrapt werd op het bezit ervan, kon bestraft worden met een celstraf van een jaar.

Na de bevrijding in november 1918 werd bekendgemaakt dat het blad bij de drukkerij van Jozef Buerbaum Buerbaum, Jozef Zelfstandig drukker en volksschrijver Jozef Buerbaum (1860-1936) verzette zich tijdens de Eerste Wereldoorlog onder het pseudoniem Janus Droogstoppel met clandestiene publicaties tegen de... Lees meer te Antwerpen gedrukt was en dat voor de verspreiding L. Riflaert en E.G. Lava verantwoordelijk waren. Nadat Buerbaum op 4 augustus 1916 was gearresteerd, hadden zijn zoon Ernest, Gustaaf Lava en Richard van Hemeldonck de publicatie van het blad voortgezet.

Inhoud en politiek-ideologisch profiel

De Vrije Stem was een Vlaamsgezind en Belgisch-patriottisch sluikblad, dat een fel anti-Duitse toon aansloeg. Buerbaum wilde met dit loyaal-flamingantische blad niet alleen een tegengewicht bieden voor de Antwerpse activistische Activistische sluikpers De activistische sluikpers waren pamfletten die na 11 november 1918 werden verspreid door in België achtergebleven activisten. Na enkele maanden hielden ze op te verschijnen. Lees meer bladen Het Vlaamsche Nieuws Het Vlaamsche Nieuws Het Vlaamsche Nieuws was een Antwerps Duits-activistisch persorgaan, dat eerst onder de naam Vlaamsche Gazet – Het Laatste Nieuws verscheen. Het werd het belangrijkste activistische perso... Lees meer en De Antwerpsche Courant De Antwerpsche Courant De Antwerpsche Courant (1915-1918) was een activistisch dagblad, dat uit strategische overwegingen een eerder gematigde anti-Belgische en pro-Duitse toon aansloeg. Belangrijke medewerkers... Lees meer , maar ook voor het patriottische La Libre Belgique La Libre Belgique La Libre Belgique ontstond in 1884 als een strijdbaar katholiek dagblad en verscheen tot 18 november 1918 onder de titel Le Patriote. Tijdens beide wereldoorlogen gold het blad als de bel... Lees meer , dat hij niet op maat vond van de bredere Antwerpse bevolking.

De Vrije Stem nam op scherpe toon stelling in tegen het activisme en stelde zich, zoals La libre Belgique, tot doel om – in de woorden van Ludo Stynen – ‘verraders bij naam te noemen’. Zo publiceerde het blad een lijst met de namen van meer dan zestig verklikkers. Als antidotum voor de activistische propaganda wilde Buerbaum bovendien betrouwbare informatie aanbieden over het verloop van de oorlog, waarover hij zich informeerde op basis van Franse, Engelse, Italiaanse en Nederlandse kranten.

Het blad was van mening dat collaboratie met de bezetter de Vlaamse zaak in diskrediet zou brengen en schaarde zich achter de zogenaamd ‘ passivistische Passivisme Het begrip ‘passivisme’ verwijst naar de Vlaamsgezinden die tijdens de Eerste Wereldoorlog verdere pogingen om de Vlaamse eisen te realiseren tot na het einde van het politiek-militair co... Lees meer ’ strekking binnen de Vlaamse beweging. Het sympathiseerde met de openlijk anti-activistische Vlaamsgezinde intellectueel Paul Fredericq Fredericq, Paul Paul Fredericq (1850-1920) was een vooraanstaande Gentse historicus, die als de officieuze ideoloog van het liberaal flamingantisme kan worden  omschreven. Als rector van de Gentse u... Lees meer en steunde de loyaal-flamingantische leiders Frans van Cauwelaert Van Cauwelaert, Frans Frans van Cauwelaert (1880-1961) was een Vlaamsgezinde katholieke politicus, die een hoofdrol speelde in de vernederlandsing van het openbare leven in Vlaanderen. Van Cauwelaert lag in 19... Lees meer , Camille Huysmans Huysmans, Camille Camille Huysmans (1871-1968) was een Vlaamsgezinde socialistische politicus, die van 1933 tot 1940 burgemeester van Antwerpen was, tweemaal een ministerpositie bekleedde en een jaar lang ... Lees meer en Louis Franck Franck, Louis De inzet van Louis Franck (1868-1937) voor de vernederlandsing van het middelbaar onderwijs en de Gentse universiteit bracht hem rond 1910 op het hoogtepunt van zijn Vlaams-liberale roem.... Lees meer . In 1916 publiceerde het de integrale tekst van de door Franck opgestelde protestbrief van vooraanstaande Vlamingen tegen de vernederlandsing van de Gentse universiteit. De afwijzing van de zogenaamde ‘ Von Bissing Von Bissinguniversiteit Lees meer ’-universiteit vormde een rode draad in De Vrije Stem.