Delen, Ary

Ary Delen werd in 1883 geboren in Leuven, maar werd grootgebracht door zijn grootmoeder en tante in Antwerpen. Hij liep school aan het Koninklijk Atheneum, waar hij Nederlands kreeg van de dichter en essayist Pol de Mont De Mont, Pol Pol de Mont (1857-1931) was een dichter, essayist, folklorist, journalist, kunstcriticus en redenaar. In al zijn activiteiten gaf hij de Vlaamse strijd absolute prioriteit. Decennialang w... Lees meer . Onder diens invloed richtte Delen het flamingantische, literaire studentenclubje Flandria op en raakte zo bevriend met Alfons de Ridder De Ridder, Alfons (pseudoniem Willem Elsschot) Alfons de Ridder (1882-1960) verwierf als schrijver grote bekendheid onder het pseudoniem Willem Elsschot. Tijdens zijn school- en studiejaren was hij lid van diverse Vlaamse culturele ve... Lees meer . Daarnaast was Delen eerst lid van de vereniging Elck wat wils (1894-1896) en daarna van de in 1899 opgerichte Kapel De Kapel De Kapel (1890-?) was een vergaderplaats in Antwerpen van Vlaamsgezinde jongeren. Er vonden kunstavonden, lezingen en vormingscycli plaats. Lees meer vereniging. Beide waren sterk schatplichtig aan het anarchistisch geïnspireerde en progressief Vlaamsgezinde gedachtegoed van August Vermeylen Vermeylen, August August Vermeylen (1872-1945) was een schrijver, literatuur- en kunsthistoricus, en socialistisch senator. In het tijdschrift Van Nu en Straks, waarvan hij de leiding had, publiceerde hij ... Lees meer en Van Nu en Straks Van Nu en Straks Van Nu en Straks (1893-1901) was een literair en cultureel tijdschrift, dat voor Vlaanderen vernieuwend was doordat het aansloot bij internationale eigentijdse denkrichtingen zoals het an... Lees meer . Delen werkte als criticus en dichter mee aan de Kapeltijdschriften De Alvoorder De Alvoorder Tweemaandelijks letterkundig tijdschrift (oktober 1900 – oktober 1901) waarin werk van jonge schrijvers werd gepubliceerd. Lees meer  en  Ontwaking Ontwaking Ontwaking (1896-1910) was een anarchistisch tijdschrift dat sympathiseerde met de Vlaamse beweging. Het blad kwam op voor de Vlaamse taal en de ‘in het volk gewortelde’ Vlaamse literatuur... Lees meer , maar ook aan De Arbeid, Nieuwe Arbeid, Jong Holland, Elseviers Geïllustreerd Maandschrift, Vlaamse Gids, De Gulden Passer, Helikon en Forum.

Vooroorlogse jaren

Na zijn studies aan het Hoger Handelsinstituut werkte Delen vanaf 1904 als klerk op het vierde bureel, het departement voor openbare werken van de stad Antwerpen. Buiten zijn uren volgde hij een opleiding aan het Hoger Instituut voor Kunstgeschiedenis en Oudheidkunde in Brussel. Als kunstcriticus was Delen actief bij het in 1905 opgerichte Kunst van Heden, dat uit De Kapel was gegroeid. Verder was Delen lid van het Algemeen-Nederlands Verbond Algemeen-Nederlands Verbond (ANV) Het Algemeen-Nederlands Verbond (ANV) werd in 1895 opgericht. Aanvankelijk behartigde het de belangen van de Nederlandse taal. Later en tot op de dag van vandaag ijvert het voor de brede ... Lees meer , betrokken bij de Vlaamsche Bond Vlaamsche Bond De Vlaamsche Bond was een Vlaamsgezinde en vrijzinnige scholierenvereniging, opgericht in 1901 aan het Koninklijk Atheneum in Antwerpen, met antiburgerlijke trekken. De vereniging was ond... Lees meer en in april 1914 aanwezig op de twintigste Landdag van Jong-Vlaanderen Jong-Vlaanderen (1897-1920) Lees meer .

In 1913 werd Delen correspondent voor de Amsterdamse liberale krant Algemeen Handelsblad. Met zijn artikels probeerde hij in Nederland sympathie te wekken voor de Vlaamse strijd. Terwijl zijn flamingantisme zich in zijn jeugdjaren veelal beperkte tot intellectuele kringen, liet Delen zich aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog steeds meer in met politiek. Hij trad toe tot de Belgische Werkliedenpartij Belgische Werkliedenpartij (BWP) Lees meer , waarbinnen hij tot de marxistische flaminganten behoorde. In 1914 was hij een van de eerste medewerkers van de  Volksgazet Volksgazet Volksgazet (1914-1978) was een Antwerps socialistisch dagblad, gesticht door Camille Huysmans en Willem Eekelers, dat regelmatig Vlaamsgezinde standpunten innam. Lees meer , wekelijks actief onder het pseudoniem M.V.S (een allusie op zijn bijnaam 'Mus'). Daarbij liet hij zich onder meer kritisch uit over de Belgische overheid die zich volgens hem onvoldoende bekommerde om de noden van de arbeidersklasse en de achterstelling van het Nederlands in de publieke ruimte.

Eerste Wereldoorlog: anti-activisme

In het najaar van 1914 was Delen een belangrijke medewerker van Het Vlaamsche Nieuws Het Vlaamsche Nieuws Het Vlaamsche Nieuws was een Antwerps Duits-activistisch persorgaan, dat eerst onder de naam Vlaamsche Gazet – Het Laatste Nieuws verscheen. Het werd het belangrijkste activistische perso... Lees meer , maar op 31 januari 1915 nam hij ontslag uit onvrede met het toenemend anti-Belgische profiel van de krant. Ook in het Algemeen Handelsblad, waarin hij tijdens de oorlog neutraal probeerde te rapporteren over de ontwikkelingen binnen de Vlaamse beweging, begon hij zich uit te spreken tegen het activisme Activisme Het begrip activisme verwijst naar de fractie van flaminganten die tijdens de Eerste Wereldoorlog bereid was om politiek of anderszins samen te werken met de Duitse bezetter en financiële... Lees meer . Midden 1915 was hij intussen verhuisd van het stadhuis naar het Museum Plantin-Moretus, waar hij werkte als klerk. Delens wrok jegens het activisme bereikte een hoogtepunt toen de  Raad van Vlaanderen Raad van Vlaanderen (1917-1918) De Raad van Vlaanderen (1917-1918) was een activistisch marionettenparlement tijdens de Eerste Wereldoorlog, dat onderdeel was van de Duitse plannen om in Vlaanderen een blijvende invloed... Lees meer begin 1918 de zelfstandigheid van Vlaanderen verkondigde. Delen schreef daarop een Vlaamsgezind maar loyaal-Belgisch protestpamflet dat ondertekend werd door 161 schrijvers en kunstenaars, onder wie Victor de Meyere De Meyere, Victor Victor de Meyere (1873-1938) was een symbolistisch geïnspireerde dichter en volkse romancier in de traditie van Hendrik Conscience, die meewerkte aan diverse moderne literaire tijdschrift... Lees meer , Alfons de Ridder, Jakob Smits en Maurits Sabbe Sabbe, Maurits Maurits Sabbe (1873-1938), zoon van Julius Sabbe, was een Germaans filoloog, een Vlaamsgezinde liberaal en een vrijzinnige letterkundige, hoogleraar en conservator van het museum Plantin-... Lees meer .

Op 3 februari was Delen aanwezig op de volksraadpleging van de Raad in de Beurs op de Meir, die gepaard ging met een grote opkomst van tegenbetogers. Delen spuugde er in het gezicht van activistisch kopstuk August Borms Borms, August August Borms (1878-1946) speelde een prominente rol in de activistische collaboratie tijdens de Eerste Wereldoorlog en groeide nadien uit tot hét symbool van de amnestiebeweging, die een ... Lees meer en werd bij de Duitse bezetter verklikt als tegenbetoger door Jef van Extergem Van Extergem, Jef Jef van Extergem (1898-1945) was een Vlaamsgezinde, eerst socialistische en later communistische politicus. Lees meer en Robert van Genechten Van Genechten, Bob Robert van Genechten (1895-1945) was een advocaat, docent en publicist. Hij was actief in het Vlaamsgezinde studentenleven en trad toe tot het activisme. Hij week uit naar Utrecht en groe... Lees meer , die Paul van Ostaijen Van Ostaijen, Paul Paul van Ostaijen (1896-1928) was een schrijver die met zijn poëzie, proza en kritische werk grote invloed heeft uitgeoefend op de Nederlandstalige literatuur. Zijn zoektocht naar een nie... Lees meer opgaven als ooggetuige. In 1933 wees Delen Van Ostaijen en Raf Verhulst Verhulst, Raf Raf Verhulst (1866-1941) was een Vlaamsgezinde schrijver, journalist en docent, die tijdens de Eerste Wereldoorlog een prominente rol opeiste in het activisme. Lees meer aan als zijn verklikkers.  

Eind april kwam Delen in conflict met twee Duitse officiëren, Hugo Kehrer (1876-1967) en Friedrich Nagel (1876-1959), die in Plantin-Moretus aanwezig waren in het kader van de Kunstschutz, een Duits project voor documentatie van Belgisch erfgoed. Nagel beschuldigde Delen ervan hem geduwd te hebben in de bibliotheek. Na getuigenis van hoofdconservator Jan Denucé Denucé, Jan Jan Denucé (1878-1944) was een Vlaamsgezinde historicus en aardrijkskundige, die als conservator van het Plantin-Moretus Museum en stadsarchivaris een rol speelde in het Antwerpse cultuur... Lees meer werd Delen op 27 april 1918 opgepakt wegens ‘Deutschfeindlichkeit’. Op 8 mei 1918 werd hij veroordeeld tot drie maanden gevangenisstraf gevolgd door deportatie naar Duitsland. Door tussenkomst van zijn vrienden (onder meer de eerdergenoemde Alfons de Ridder) en betaling van een borgsom door de stad Antwerpen werd deportatie voorkomen en kwam hij op 8 augustus 1918 vrij.

Carrière als conservator

Na zijn vrijlating verliet Delen het Plantin-Moretusmuseum en ging hij opnieuw aan de slag op het vierde bureel van het stadhuis. Nauwelijks een jaar later keerde hij al terug naar Plantin-Moretus als adjunct-conservator onder Maurits Sabbe Sabbe, Maurits Maurits Sabbe (1873-1938), zoon van Julius Sabbe, was een Germaans filoloog, een Vlaamsgezinde liberaal en een vrijzinnige letterkundige, hoogleraar en conservator van het museum Plantin-... Lees meer . Tussen 1935 en 1944 was hij conservator van het Stedelijk Prentenkabinet en van het Rubenshuis. Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog vluchtte Delen naar Frankrijk en bij zijn terugkomst eind juli werd hij als ‘postverlater’ vervangen door Frank van Wijngaert. Tijdens de Duitse bezetting kreeg Delen daarenboven een beroepsverbod opgelegd door de Militärverwaltung. In 1944 werd hij ter vervanging van Arthur Cornette Cornette, Arthur Arthur Cornette (1852-1907) was een Vlaamsgezinde liberaal. Hij lag aan de basis van de loge Marnix van Sint-Aldegonde, waar het Nederlands vanaf het begin de voertaal was. Lees meer benoemd tot ‘tijdelijk conservator’ van het Museum voor Schone Kunsten in het door bommen geteisterde Antwerpen. Delen woonde gedurende die periode in het museum, terwijl hij probeerde de beschadigde collectie en de kunstschatten die zich elders bevonden te overzien. Na de oorlog bleef Delen in het museum als hoofdconservator tot het einde van zijn professionele carrière in 1948.

Tussen 1920 en 1948 gaf Delen les kunstgeschiedenis aan de Antwerpse Koninklijke Academie voor Schone Kunsten. Daarnaast nam hij vanaf 1924 de leiding van Onze Kunst over na het overlijden van Paul Buschmann, tot het faillissement van het tijdschrift in 1929. Delen was gedurende zijn hele carrière actief als auteur van kunsthistorische studies en romans. Hij publiceerde onder meer een biografie van zijn overleden vriend Rik Wouters en een studie over Peter Paul Rubens. Aan het eind van zijn leven schreef hij twee autobiografisch geïnspireerde romans, Het donkere huis (1952) en Niemand ontsnapt aan zijn noodlot (1953). In 1956 voltooide hij zijn memoires, waarvan het ongepubliceerde typoscript Herinneringen uit de jungle van kunst, letteren en politiek, 1894-1955 in het Letterenhuis bewaard wordt.