Marck, Hendrik

Hendrik Marck werd geboren in Mechelen in een eenvoudig gezin, waarvan de vader onder andere bankwerker-monteur, portier en huisbewaarder van het stadhuis, kolenhandelaar en bediende was. Hendrik studeerde aan het Sint-Romboutscollege in Mechelen tot het gezin in 1897 naar Antwerpen verhuisde en hij zijn middelbare studies verder zette aan het Sint-Jan Berchmanscollege in Antwerpen. Tijdens zijn studies aan de Leuvense universiteit was hij bestuurslid van de kring Eigen Taal Eigen Zeden Eigen Taal Eigen Zeden Eigen Taal Eigen Zeden (1887-1914) was een Antwerpse katholieke scholieren- en studentengilde. Ze ontstond in het elan van de Landdagbeweging en speelde een centrale rol in de vooroorlogs... Lees meer . Hij behaalde in 1907 een doctoraat in de rechten, startte een advocatenpraktijk in Antwerpen, huwde en werd vader van drie kinderen. Naast zijn bloeiende advocatenpraktijk was hij plaatsvervangend rechter bij de Rechtbank van Eerste Aanleg (1913-1953).

Tijdens de Eerste Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog De Vlaamse beweging is fundamenteel getekend door de Eerste Wereldoorlog. De oorlog maakte een verregaande democratisering onafwendbaar, met wezenlijke gevolgen voor het politieke draagv... Lees meer was Marck vrijwilliger in het Belgisch leger Leger De taalkwestie speelde een belangrijke rol in de geschiedenis van het Belgische leger. Als een van de weinige echt nationale instellingen was het leger een brandpunt van diverse sociaal-p... Lees meer . Hij werd bij het beleg van Namen door de Duitsers gevangen genomen, kon ontsnappen en promoveerde tot reserveofficier en burgerrechter bij de krijgsraden in Noord-Frankrijk. Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog Tweede Wereldoorlog De Tweede Wereldoorlog werd in Vlaanderen getekend door de onvoorwaardelijke collaboratie van het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV). De samenwerking met de bezetter en de bestraffing erva... Lees meer was hij enkele maanden actief in de rekruterings- en opleidingscentra van het Belgische leger. Hij ontving meerdere eervolle onderscheidingen voor zijn militaire loopbaan.

Van de christelijke vakbeweging naar de politiek

Reeds als student was Marck actief in Antwerpse sociale en Vlaamsgezinde verenigingen van christendemocratische signatuur. Meteen daarna stond hij in 1906 mee aan de wieg van de christelijke vakbeweging in Antwerpen, onder andere door zijn steun aan een katholieke sprekersbond waarin advocaten en sociale werkers de werklieden tot sociale sprekers en propagandisten opleiden. In 1907 werd hij voorzitter van de pas opgerichte Federatie van Christelijke Dokwerkersbonden, want het totaal gebrek aan invloed van de grote havenstaking midden dat jaar had de syndicalisten wakker geschud, en hij onderhandelde met de minister over het arbeidstoezicht aan de dokken. Hij slaagde er toen ook in de kleine bonden van industriearbeiders te verenigen in een Federatie van Christene Fabriekswerkersbonden van Antwerpen en omstreken. Daaruit groeide een jaar later een nationale federatie, die vaste vorm gaf aan een Nationaal Verbond der Gemengde Vakken, waarvan hij tot 1914 de voorzitter was. In die leidende posities binnen de jonge christelijke vak- en arbeidersbeweging Christelijke arbeidersbeweging In de christelijke arbeidersbeweging heeft steeds een uitgesproken belangstelling voor de Vlaamse kwestie bestaan. De groeiende invloed van deze beweging, in het kielzog van de democratis... Lees meer ondertekende hij flamingantische open brieven en petities.

In december 1918 kwam Marck als plaatsvervanger voor de katholieke partij in de Kamer, waar hij zich aansloot bij de Democratische Kamergroep, die de christendemocratische volksvertegenwoordigers als fractie verenigde. Bij de eerste naoorlogse verkiezingen in november 1919 was hij de kandidaat van de Kristene Arbeiderspartij, die hij kort voordien in Antwerpen mee opgericht had en die in dat arrondissement een kartel vormde met de katholieke partij Katholieke partij De katholieke partij, later CVP (vanaf 1945) en CD&V (vanaf 2001) speelde een cruciale rol in de geschiedenis van de Vlaamse beweging. De partij had een belangrijk aandeel in onder m... Lees meer . Daarbij kwam hij in conflict met een deel van zijn eigen achterban in de Christene Werkliedenbond, die niet akkoord ging met het burgerlijke karakter van de partij en het kartel. Marck kon de plooien gladstrijken door de omvorming van de bond tot het Christen Werkersverbond van het arrondissement Antwerpen, een echte standsorganisatie met veel autonomie binnen de democratisch hervormde katholieke standenpartij vlak na de Eerste Wereldoorlog. Dat hij in 1919 slechts de strijdplaats kreeg en niet rechtstreeks verkozen geraakte, leidde tot grote frustratie bij de christelijke vakbeweging. Om intern geruzie binnen de katholieke gelederen te vermijden, nam de al even Vlaamsgezinde Alfons van de Perre Van de Perre, Alfons De vermogende geneesheer Alfons van de Perre (1872-1925) speelde als actor in het flamingantische middenveld, als medeoprichter, beheerder en commentator van de krant De Standaard en als ... Lees meer in zijn voordeel ontslag als volksvertegenwoordiger. Daarna zetelde Marck ononderbroken in de Kamer tot zijn overlijden.

Marck werd ook voorzitter van het Christen Werkersverbond van het arrondissement Antwerpen politiek arrondissementscomité van het ACW Algemeen Christelijk Werknemersverbond (ACW) Het Algemeen Christelijk Werkersverbond werd gesticht op 17 juli 1921 en in 1991 herdoopt als ACW Koepel van Christelijke Werknemers. In 2014 werd de organisatie omgevormd tot Beweging.ne... Lees meer -Antwerpen. De syndicale actie liet hij vanaf 1919 grotendeels over aan medestanders. Hij bleef wel docent grondwettelijk recht en arbeidswetgeving in de katholieke Opleidingsschool voor Sociale Werkers in Antwerpen. Die was in 1920 opgericht als een faculteit voor sociale wetenschappen van de Katholieke Vlaamsche Volkshogeschool en werkte samen met de Katholieke Vlaamsche Hogeschooluitbreiding Katholieke Vlaamsche Hogeschooluitbreiding (KVHU) De Katholieke Vlaamse Hogeschooluitbreiding is een vormings- en nascholingsorganisatie die in 1898 werd opgericht in Antwerpen. Later werden op diverse plaatsen in Vlaanderen afdelingen o... Lees meer . Daarnaast bood hij heftig weerwerk tegen de agressieve campagne van ‘rood of geen brood’ die de socialisten vanaf 1921 voerden, aan de haven hevig was en volgens Marck en zijn medestanders neerkwam op broodroof van christelijke arbeiders. Als advocaat verdedigde hij in de rechtbank met succes christelijke arbeiders die voor de keuze gesteld waren aan te sluiten bij de socialisten of hun werk te verliezen. Hij klaagde aan dat linkse syndicalisten de fabrieksdirecties met stakingsdreiging onder druk zetten om de geviseerde arbeiders te doen ontslaan. Door de linkse syndicale haatcampagne onder de aandacht te brengen, zorgde hij er mee voor dat die tot in het parlement voor verhitte discussies zorgde en veel imagoschade aan de socialistische beweging berokkende, wat de christelijke arbeidersbeweging ten goed kwam.  

Marck was voorzitter en wellicht medestichter in 1924 van het Christen Coöperatief Verbond in Antwerpen. Dat verkocht via samenaankoop verbruiksgoederen aan gunstige prijzen aan de leden en opende mettertijd ook in Limburg en Brussel vestigingen. Daarmee realiseerde hij mee het coöperatief gedachtengoed dat toen in katholieke middens erg populair was.

Marck werd als parlementslid expert in sociale aangelegenheden (statuut van zeelieden, onderwijzers, bedienden) en het leger Leger De taalkwestie speelde een belangrijke rol in de geschiedenis van het Belgische leger. Als een van de weinige echt nationale instellingen was het leger een brandpunt van diverse sociaal-p... Lees meer . In januari 1919 onthield hij zich samen met zes andere katholieke Vlamingen bij de stemming over een legerlichting omwille van de taaltoestanden in het leger. Hij trad vaak op als verslaggever voor militaire aangelegenheden en was als lid van de Gemengde Militaire Commissies in 1924, 1927, 1936 en 1946 nauw betrokken bij het beleid op vlak van de landsverdediging. Als gewezen oorlogsvrijwilliger 1914-1918 had hij een antimilitaristische overtuiging die hij ook als parlementslid verdedigde. Toen hij bij de parlementaire bespreking van de begroting in de kamerzitting van 2 mei 1931 een substantiële inkrimping van het budget voor landsverdediging voorstelde, bekwam hij hiervoor het akkoord van eerste minister en partijgenoot Henri Jaspar  De liberale regeringspartner verzette zich daartegen en de regering viel. Naarmate vanaf 1935 de internationale oorlogsdreiging toenam, kon Marck zijn antimilitaristische houding niet langer volhouden en moest hij de in zijn ogen onvermijdelijke verhoging van de budgetten voor landsverdediging en de verlenging van de legerdienst verdedigen, waarvoor hij ook van pacifistische partijgenoten kritiek kreeg.

Vlaamsgezind parlementariër en schepen

Marck ontpopte zich in de politiek onmiddellijk als strijdbaar flamingant. In de Katholieke Vlaamsche Kamergroep verdedigde hij wat betreft de taalwetgeving radicale standpunten, zowel inzake inhoud (algehele eentaligheid) als strategie (desnoods een regeringscrisis als breekijzer). Zijn standpunten botsten vaak met die van een meer gematigde meerderheid. Ook in de plenaire vergaderingen viel zijn radicalisme op. Vaak klaagde hij vanop het sprekersgestoelte de taaltoestanden aan, vooral in het leger en het gerecht Gerecht Lees meer . In 1921 diende hij samen met Alfons van Hoeck Van Hoeck, Alfons Oud-strijder Alfons Van Hoeck (1890-1957) was burgemeester van Turnhout en kamerlid voor de katholieke partij. In het parlement ijverde hij voor de vernederlandsing van leger en onderwijs... Lees meer een amendement in op de legerwet om de gewestelijke rekrutering door te voeren. Zelfs de Katholieke Vlaamsche Kamergroep volgde hem toen niet.

In 1924 was hij medeondertekenaar van een wetsvoorstel waarmee wegens activisme geschorste ambtenaren door de gemeenteraden opnieuw in dienst konden worden genomen. Maar hij keerde zich in de Katholieke Vlaamsche Kamergroep in 1926 tegen amnestie Amnestie Lees meer voor August Borms Borms, August August Borms (1878-1946) speelde een prominente rol in de activistische collaboratie tijdens de Eerste Wereldoorlog en groeide nadien uit tot hét symbool van de amnestiebeweging, die een ... Lees meer , omdat verklikkers daarvoor volgens hem niet in aanmerking mochten komen.

In 1926-1928 was Marck een drijvende kracht in de totstandkoming van de taalwet Taalpolitiek en -wetgeving Situaties van taalonderdrukking vindt men wereldwijd. Daarom besteedt deze bijdrage eerst aandacht aan gehanteerde taalpolitieke strategieën. Ook in België verzette een gedomineerde taalg... Lees meer op het leger (7 november 1928). In deze jaren engageerde hij zich ook in de Berchemse gemeentepolitiek, onder meer als eerste schepen vanaf 1927, belast met onderwijs en kunsten, tot hij in 1937 minister werd. Hij steunde met wetsvoorstellen de eisen van het Christelijk Onderwijzersverbond (COV) voor betere loon- en pensioenvoorwaarden voor het onderwijzend personeel.

Marck verbond zijn naam vooral aan de wet op het taalgebruik in rechtszaken, de zogenaamde wet-Marck van 15 juni 1935. Hij was de voortrekker, als verslaggever in de Kamercommissie waarin hijzelf de teksten uitwerkte, en als pleitbezorger in en buiten het parlement. Op het congres van het Algemeen Christelijk Werk(nem)ersverbond te Luik in november 1935 sprak Marck zich kordaat uit tegen federalisme Federalisme Sinds het begin van de 20ste eeuw behoort federalisme tot het programma van eerst de Waalse en vervolgens ook de Vlaamse beweging. Vanaf 1970 is de transformatie van België van unitaire t... Lees meer . Wel was hij, waar mogelijk, voorstander van een administratieve scheiding in de centrale diensten en besturen Bestuur Het taalgebruik in het bestuur is een centraal aspect van de Belgische taalkwestie. Het omvat het proces van het afdwingen van taalrechten voor Vlamingen evenals de bestuurstaalwetgeving ... Lees meer . Met zijn partijgenoot Hendrik Heyman Heyman, Hendrik Hendrik Heyman (1879-1958) engageerde zich in de christelijke vakbeweging en in de katholieke partij. Hij was onder meer de voorzitter van het Algemeen Christelijk Vakverbond (ACV) en va... Lees meer legde hij in 1935 een wetsvoorstel neer voor de invoering van een ambtenarenstatuut. Het effende de weg voor het Koninklijk Besluit van 2 oktober 1937 betreffende het statuut van de rijksambtenaren, dat onder andere voorzag in de aanwerving op basis van een vergelijkend examen door een onafhankelijk wervingssecretariaat om een competent en apolitiek ambtenarenkorps in België uit te rollen. Maar inzake de administratieve scheiding van de overheidsdiensten in Vlaamse en Franse afdelingen, bureaus en secties en het afdwingen van de taalwetgeving bleef de volgende decennia nog veel te doen.

Ondervoorzitter, minister en latere carrière

Marck was van 1931 tot 1937 voorzitter van de Democratische Kamergroep. Hij werd in 1934 lid van de algemene vergadering van de Katholieke Unie, de katholieke partij van toen, als afgevaardigde van het Algemeen Christelijk Werkersverbond Algemeen Christelijk Werknemersverbond (ACW) Het Algemeen Christelijk Werkersverbond werd gesticht op 17 juli 1921 en in 1991 herdoopt als ACW Koepel van Christelijke Werknemers. In 2014 werd de organisatie omgevormd tot Beweging.ne... Lees meer (ACW), en slaagde erin de ACW-fractie in het parlement nieuw leven in te blazen. Toen Frans van Cauwelaert Van Cauwelaert, Frans Frans van Cauwelaert (1880-1961) was een Vlaamsgezinde katholieke politicus, die een hoofdrol speelde in de vernederlandsing van het openbare leven in Vlaanderen. Van Cauwelaert lag in 19... Lees meer , de leider van de Vlaamse katholieke partij, het in 1936 ook in zijn thuisbasis Antwerpen moeilijk kreeg door zijn betrokkenheid als politicus met de financiële wereld, steunde Marck hem onvoorwaardelijk, maar tevergeefs want Van Cauwelaert moest als minister ontslag nemen. Dat jaar werd Marck ondervoorzitter van de Kamer en in november 1937 minister van Verkeerswezen (vanaf mei 1938 verruimd met Post, Telegrafie en Telefonie-PTT en het Nationaal Instituut voor de Radio-omroep-NIR). In deze functies droeg hij bij tot de vernederlandsing van de Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen.

In februari 1939 werd Marck minister van Openbare Werken en in april 1939 opnieuw minister van Verkeerswezen, PTT en NIR. In december 1939 nam hij ontslag als minister na een financieel schandaal, hoewel hemzelf geen persoonlijke schuld trof.

Na de oorlog trad Marck minder op de voorgrond in de nationale politiek, maar nog vaak werd een beroep gedaan op zijn expertise. Als volksvertegenwoordiger vanaf 1946 was hij nog nauw betrokken bij de totstandkoming van de wet van 30 juli 1955 die de taalexamens in het leger versterkte. Hij was volksvertegenwoordiger, quaestor van de Kamer en voorzitter van het college van quaestoren tot zijn overlijden in 1957.