Alsteens, Gerard

Alsteens groeide op in de taalgrens Taalgrens Het begrip ‘taalgrens’ verwijst in het algemeen naar een grens die twee bevolkingsgroepen die een verschillende taal spreken van elkaar scheidt en in het bijzonder naar de grens tussen he... Lees meer gemeente Overijse, waar zijn ouders druiventelers waren. Hij kreeg een katholieke opvoeding en ging naar school in Brussel en in Nijvel omdat zijn ouders aan het gebruik van het Frans hechtten. Reeds vroeg toonde hij talent voor tekenen; op twaalfjarige leeftijd won hij een tekenwedstrijd van Het Nieuws van den Dag Het Nieuws van den Dag Lees meer . In 1957 startte hij een opleiding grafiek en schilderkunst aan het Sint-Lucas-Instituut te Brussel.

Carrière

In 1962, tijdens zijn laatste jaar aan Sint-Lucas, liep Alsteens stage bij het jezuïetenweekblad De Linie De Linie De Linie (1946-1963) was een van oorsprong Nederlands katholiek opinieblad, dat eerst via De Vlaamse Linie en daarna via De Linie een zusterblad kreeg in Vlaanderen. Lees meer , aanvankelijk als grafisch ontwerper en al gauw als occasioneel illustrator. In 1963 werd hij er gevraagd als vervanger van cartoonist Pil ( Joë Meulepas Meulepas, Joë Joë Meulepas (1915-2007) was een cartoonist en striptekenaar. Hij illustreerde werk van Felix Timmermans en Ernest Claes en was bijna veertig jaar lang als cartoonist verbonden aan De Sta... Lees meer ), wiens rechtse signatuur niet meer strookte met de nieuwe progressieve lijn van het blad. Op dat moment nam Alsteens het pseudoniem GAL aan.

In maart 1964 maakte de jezuïetenorde een einde aan De Linie, waarna politiek redacteur Mark Grammens Grammens, Mark Mark Grammens (1933-2017) was van het begin van de jaren 1960 tot enkele jaren vóór zijn overlijden een Vlaamsgezinde opiniemaker in Vlaanderen: aanvankelijk via het weekblad De Nieuwe, l... Lees meer De Nieuwe De Nieuwe De Nieuwe was een links flamingantisch weekblad dat werd uitgegeven van april 1964 tot augustus 1986. Mark Grammens was meestal - behalve tijdens enkele intermezzo’s in het midden van de... Lees meer oprichtte. Alsteens volgde Grammens naar De Nieuwe en bleef er twintig jaar huistekenaar en lid van de redactie (die bij hem thuis in Schaarbeek vergaderde). In 1984 werd het ‘onafhankelijk Vlaamse’ maar bijna failliete weekblad overgenomen door de Volksunie Volksunie (VU) Tussen 1954 en 2001 bepaalde de Volksunie (VU) als Vlaams-nationalistische partij mee de politieke evolutie in België, van unitaire staat tot federaal koninkrijk. Ze groeide uit tot de tw... Lees meer . Verschillende vaste werknemers, waaronder Alsteens, verlieten toen het blad omdat zij onafhankelijk wensten te blijven.

Reeds hiervoor publiceerde hij regelmatig in De Zwijger De Zwijger De Zwijger (1982-1984) was een satirisch weekblad van links-anarchistische signatuur, dat werd opgericht door journalist Johan Anthierens. Lees meer , het satirische weekblad van zijn vriend Johan Anthierens Anthierens, Johan Johan Anthierens (1937-2000) was een journalist en publicist, die bekendheid verwierf door zijn originele schrijfstijl en dwarse persoonlijkheid. Lees meer (waarvoor hij ook het logo ontwierp) en in het nieuwstijdschrift Knack (vanaf 1983). Na zijn vertrek bij De Nieuwe kreeg hij op voorspraak van Karel Anthierens – voormalig hoofdredacteur van De Nieuwe en redactiesecretaris van Knack – in dat laatste blad wekelijks een volledige pagina ter beschikking om zijn visie op de actualiteit te brengen.  

Verder verscheen zijn werk in bladen als Humo, Tijdschrift voor Diplomatie, Panorama, De Post en De Morgen De Morgen De in 1978 opgerichte krant De Morgen evolueerde van een socialistisch naar een algemeen informatief dagblad. Lees meer en in verschillende buitenlandse publicaties. Daarnaast gaf Alsteens decennialang les aan het Sint-Lucasinstituut. Ondanks een oogembolie in 2004, die zijn zicht ernstig aantastte, blijft hij tot op heden actief.  

Werk

Alsteens’ werk situeert zich binnen een spanningsveld tussen ‘het verlangen om pure kunst te maken en te beantwoorden aan de journalistieke reflex’. Hij ziet zichzelf niet zozeer als cartoonist dan wel als ‘politiek tekenaar’. Zijn tekeningen, die een breed gamma aan onderwerpen uit de Belgische en internationale actualiteit bestrijken, zijn eerder opiniërend dan humoristisch bedoeld. Het uitgangspunt is verontwaardiging en de boodschap altijd duidelijk links georiënteerd: ‘scherp voor de machthebbers, zacht voor de zwakkere’.

In bepaalde kwesties evolueerde zijn inzicht over wie die zwakkere is. Zo schoof hij op van een pro-Israëlisch naar een pro-Palestijns standpunt. Ook distantieerde hij zich van bepaalde vroege tekeningen die opriepen tot de ontvoogding van de Vlaamse gemeenschap, in het bijzonder een cartoon uit 1975, waarin hij naar aanleiding van de lokettenkwestie Lokettenzaak Schaarbeek De Schaarbeekse FDF-burgemeester vulde de taalwetgeving in zijn gemeente verkeerdelijk in door geen tweetaligheid van de ambtenaar, zoals wettelijk voorzien, maar de tweetaligheid van de ... Lees meer in Schaarbeek een concentratiekampgevangene afbeeldde met een Vlaamse Leeuw Vlaamse Leeuw Het historische wapenteken van de graven van Vlaanderen dat evolueerde tot het belangrijkste symbool van de Vlaamse beweging en van de Vlaamse autonomie. Lees meer in plaats van een Jodenster. ‘Toen ik begon te tekenen, was een Vlaamse reflex nog vooruitstrevend, ingegeven door een sociale bekommernis,’ stelde hij, een uitspraak die mee ingegeven was door de minachting voor het Nederlands die hij tijdens zijn jeugd in Brussel Brussel In de geschiedenis van de Vlaamse beweging speelde Brussel een unieke rol vanwege haar hoofdstedelijke functies, economische aantrekkingskracht en als symbool van verfransing, die zich v... Lees meer ervaren had. Dit veranderde naarmate de welvaart in Vlaanderen toenam en het nationalisme –  een ideologie waar hij naar eigen zeggen ‘niet tegen kan’ – de bovenhand kreeg.

Zijn scherpe stijl leidde meermaals tot controverse, meestal aan de rechterzijde. Sommige van zijn tekeningen werden geweigerd door zijn werkgevers om het publiek of bepaalde politici niet voor het hoofd te stoten. Op 19 mei 1996 toonde hij tijdens een live-uitzending van het actualiteitenprogramma De Zevende Dag in het Vlaams Parlement Vlaams Parlement Het Vlaams Parlement is de parlementaire vergadering van de Vlaamse deelstaat in het federale België. Zijn geschiedenis kent drie grote fasen: de periode van de Cultuurraad voor de Neder... Lees meer spotprenten over het Vlaams Blok Vlaams Blok / Vlaams Belang (VB) Vlaams Belang is een radicaal-rechtse Vlaams-nationalistische partij, die in 1978 ontstond onder de naam ‘Vlaams Blok’, als verkiezingskartel van de Vlaamse Volkspartij en de Vlaams Natio... Lees meer , waarna de gehele fractie opstapte. Een cartoon waarin hij het partijlogo omvormde tot het SS-logo leidde datzelfde jaar tot een klacht.

Alsteens staat bekend om zijn artistieke en stilistische veelzijdigheid. Naast zijn perswerk is hij actief als schilder en beeldhouwer. Verder illustreerde hij tal van boeken (onder meer van Johan Anthierens Anthierens, Johan Johan Anthierens (1937-2000) was een journalist en publicist, die bekendheid verwierf door zijn originele schrijfstijl en dwarse persoonlijkheid. Lees meer , Paul Goossens Goossens, Paul Paul Goossens (1943) was de belangrijkste Leuvense studentenleider tijdens de strijd om Leuven Vlaams in 1966-1968.Vanuit zijn democratische bewogenheid verruimde hij de Vlaamsgezinde con... Lees meer , Hugo Claus Claus, Hugo Lees meer , Kristien Hemmerechts, Geert van Istendael) en platenhoezen (onder meer van Zjef Vanuytsel). Zijn maatschappelijke betrokkenheid uit zich ook in de vele illustraties voor pamfletten, manifesten en affiches van linkse verenigingen, ngo’s en mensenrechtenorganisaties zoals Broederlijk Delen, Amnesty International en Oxfam. Als één van de weinige Vlaamse cartoonisten nam hij al vroeg positie in tegen het apartheidsregime in Zuid-Afrika Zuid-Afrika Deze bijdrage belicht de relatie tussen de Vlaamse beweging en Zuid-Afrika van de 19de tot de 21ste eeuw. Lees meer . Zijn anti-apartheidsposters vonden internationaal verspreiding.

Erkenning

Alsteens won gedurende zijn carrière tal van prijzen, waaronder de Louis Paul Boonprijs (1980), de Prijs van de Vlaamse Gemeenschap voor Beeldende Kunsten (1988), de Arkprijs van het Vrije Woord (1994), de Press Cartoon Belgium (2004), de BeNe-prijs (2004), de Prijs voor de Mensenrechten (2004), de Cultuurprijs van Overijse (2016), het Bronzen Zinneke (2019) en de Grote Prijs Bephila - Edmond Struyf (2020). Hij was driemaal laureaat van het Internationaal Cartoonfestival in Knokke-Heist. In 1980 werd hij gekozen als Belgische inzending voor de Biënnale van Venetië. Meerdere tentoonstellingen werden aan zijn werk gewijd, waaronder twee in het Vlaams Parlement.

Op 2 april 2019 ontving hij een eredoctoraat van de Vrije Universiteit Brussel (VUB) om ‘zijn engagement voor vrijheid en vrije meningsuiting’. In 2022 gaf hij zijn beeldend archief in bewaring bij het Centrum voor Academische en Vrijzinnige Archieven van de VUB, waar het gedigitaliseerd wordt.