De Kerchove d'Exaerde, Robert

Robert de Kerchove d’Exaerde was de zoon van Alfred de Kerchove d’Exaerde en Marie-Rosalie Borluut d’Hoogstraete. Hij huwde in 1902 met gravin Jeanne Le Grelle (1883-1907) en in 1913 met Antoinette van Pottelsberghe de la Potterie (1891-1918). In 1922 ontving hij de titel van baron en vanaf 1948 mochten hij en zijn nazaten Borluut aan de familienaam toevoegen. Zijn broer Henri de Kerchove d’Exaerde werd net als hij senator.

Robert de Kerchove d’Exaerde doorliep zijn middelbare studies aan het Sint-Barbaracollege in Gent en promoveerde aan de Leuvense universiteit tot doctor in de rechten en in de politieke en sociale wetenschappen. Hij vestigde zich in 1901 als advocaat in Antwerpen. Hij was de stichter, voorzitter en erevoorzitter van de Federatie der Ziekenkassen van het arrondissement Antwerpen, die later opging in de Christelijke Mutualiteiten (CM).  Vanaf 1911 zetelde hij in de gemeenteraad van Wuustwezel, vanaf 1915 was hij er schepen en van 1924 tot 1934 burgemeester, een mandaat waarin hij werd opgevolgd werd door zijn zoon Ferdinand.

Voor eentaligheid

In 1910 werd Robert de Kerchove d’Exaerde tot katholiek volksvertegenwoordiger in het arrondissement Antwerpen gekozen. Hij werd meteen secretaris en in 1931 ondervoorzitter van de Kamer tot 1946. Daarna was hij tot 1949 senator voor de Christelijke Volkspartij Christelijke Volkspartij (CVP) Lees meer (CVP).

Robert de Kerchove d'Exaerde behoorde tot de kleine groep volksgezinde en Vlaamsgezinde edellieden, die de katholieke partij Katholieke partij De katholieke partij, later CVP (vanaf 1945) en CD&V (vanaf 2001) speelde een cruciale rol in de geschiedenis van de Vlaamse beweging. De partij had een belangrijk aandeel in onder m... Lees meer en het openbare leven in Vlaanderen wilden vervlaamsen en democratiseren. In het voorjaar van 1914 steunde hij wetsvoorstellen die de arbeidsomstandigheden voor vrouwen en jongeren moesten verbeteren en kinderarbeid aan banden moesten leggen. Hij was verslaggever in de Kamer van deze wetsvoorstellen, die nog vlak voor de Eerste Wereldoorlog leidden tot de wet die kinderarbeid onder de 14 jaar verbood en de schoolplicht verhoogde van de leeftijd van 12 naar 14 jaar.

Robert de Kerchove d’Exaerde werd bij zijn verkiezing tot volksvertegenwoordiger in Antwerpen een politiek medestander, binnen de Meetingpartij Meetingpartij De Meeting (1862-1914) was een Antwerpse politieke formatie die ontstond uit een coalitie van flaminganten, progressieve liberalen en katholieken. Ze liet zich kenmerken door een uitgespr... Lees meer , van katholieke flaminganten als Adelfons Henderickx Henderickx, Adelfons Adelfons Henderickx (1867-1949) was een Antwerpse katholieke volksvertegenwoordiger. Tijdens de Eerste Wereldoorlog engageerde hij zich in het activisme en tijdens het interbellum in het ... Lees meer , Alfons van de Perre Van de Perre, Alfons De vermogende geneesheer Alfons van de Perre (1872-1925) speelde als actor in het flamingantische middenveld, als medeoprichter, beheerder en commentator van de krant De Standaard en als ... Lees meer en Frans van Cauwelaert Van Cauwelaert, Frans Frans van Cauwelaert (1880-1961) was een Vlaamsgezinde katholieke politicus, die een hoofdrol speelde in de vernederlandsing van het openbare leven in Vlaanderen. Van Cauwelaert lag in 19... Lees meer , met wie hij zich inzette voor de vernederlandsing van de Gentse universiteit en, krachtens het territorialiteitsbeginsel, voor Vlaamse regimenten in het Belgisch leger Leger De taalkwestie speelde een belangrijke rol in de geschiedenis van het Belgische leger. Als een van de weinige echt nationale instellingen was het leger een brandpunt van diverse sociaal-p... Lees meer . Aanvankelijk gebeurde dat schoorvoetend en hij  onthield zich in januari 1914 bij de stemming van een amendement van Van Cauwelaert bij de schoolwet dat in het lager onderwijs ‘in Vlaanderen Vlaams’ eiste en niet de moedertaal van het kind.

Robert de Kerchove d”Exaerde steunde als ‘volkse edelman’ de opkomende generatie katholieke flaminganten en Vlaamsgezinde christendemocraten die vlak na de Eerste Wereldoorlog de katholieke partij Katholieke partij De katholieke partij, later CVP (vanaf 1945) en CD&V (vanaf 2001) speelde een cruciale rol in de geschiedenis van de Vlaamse beweging. De partij had een belangrijk aandeel in onder m... Lees meer ‘volks en Vlaams’ wilden maken. Op 22 mei 1919 hield hij tijdens het debat over de beroemde Interpellatie van de drie Van's Interpellatie van de drie Van's De Vlaamsgezinde katholieke parlementsleden Frans van Cauwelaert, Alfons van de Perre en Aloïs van de Vyvere interpelleerden in mei 1919 de regering van nationale unie over de taaltoestan... Lees meer een opmerkelijke tussenkomst in de Kamer. Hij betreurde dat het activisme Activisme Het begrip activisme verwijst naar de fractie van flaminganten die tijdens de Eerste Wereldoorlog bereid was om politiek of anderszins samen te werken met de Duitse bezetter en financiële... Lees meer als voorwendsel werd gebruikt om de Vlaamse beweging te treffen, terwijl volgens hem het Vlaamse volk op een schitterende wijze zijn plicht had gedaan, tachtig procent van de troepen had geleverd en het activisme had uitgeschakeld. Daarom moest recht geschieden en in het Vlaamse land het 'Vlaams' de voertaal worden in het onderwijs Onderwijs Lees meer . Hij eiste toen eentaligheid in Vlaanderen: ‘Het is nodig dat de hogere klassen in Vlaanderen, die verfranst werden, terugkeren naar de moedertaal, dat het bestuur in Vlaanderen eentalig Vlaams worde, dat de rekrutering in het leger regionaal weze en dat soldaten in hun moedertaal worden aangevoerd.’ Als de Vlamingen geen genoegdoening zouden krijgen, stevende België België Geen Vlaamse beweging zonder België. Het is ook onmogelijk om België te begrijpen zonder de geschiedenis van de Vlaamse beweging erbij te betrekken. Tussen het ontstaan van een culturele ... Lees meer af op een bestuurlijke en wellicht zelfs politieke scheiding, voorspelde hij. Na zijn interventie werd de baron niet alleen door zijn politieke vrienden op luid gejuich en gelukwensen onthaald, op 17 augustus 1919 bracht ook Ons Volk Ontwaakt Ons Volk Ons Volk Ontwaakt begon in 1911 als Vlaamsgezind weekblad en evolueerde – vooral na de naamswijziging naar Ons Volk in 1932 – tot een katholiek gezinsmagazine. Lees meer ‘hulde aan die leden van den Vlaamschen adel die, als volksvertegenwoordiger de Kerchove d'Exaerde en Mevrouw de Bergeyck, den nood van hun volk meevoelen’ (bedoeld werd gravin Jos de Brouckhoven de Bergeyck). Hetzelfde weekblad zou op 20 november 1931 de Vlaamsgezinde edelman uitvoeriger in de bloemen zetten.

Voor democratie en hervorming

Naast de steun voor de vervlaamsing bekommerde Robert de Kerchove d”Exaerde zich om de belangen van de land- en tuinbouwers. Hij was voorzitter van de Provinciale Landbouwkamer van Antwerpen en van de Hogere Landbouwraad.  De Belgische Boerenbond Belgische Boerenbond (BB) De Boerenbond is een beroepsorganisatie van en voor landbouwers die tot ver in de 20ste eeuw sterke banden had met de Kerk en de katholieke partij, zich van meet af sterk engageerde in de... Lees meer rekende hem tot zijn politieke vrienden, al nam hij geen bestuursfuncties in deze katholieke koepelorganisatie op. Wel was hij een actief lid van de katholieke ‘landbouwfractie’ in het parlement. Hij ondertekende mee het landbouwprogramma dat de Boerenbond voor de parlementsverkiezingen van 1919 opgesteld had en mooi oogde maar opvallend vaag was. Enkel inzake de pandwetgeving was er een duidelijke stellingname van de Boerenbond. In de lijn van dat landbouwprogramma steunde de Kerchove d’Exaerde het wetsvoorstel-Van Dievoet in 1921 voor een minimale pachtduur van drie jaar met vooropzeg van één jaar, waarvan de parlementaire behandeling tot eind 1926 op de lange baan geschoven werd. De volgende jaren was de Kerchove d’Exaerde de mede-indiener van meerdere andere wetsvoorstellen rond landbouwthema’s. Hij was ook commissaris-generaal van de land- en tuinbouwafdelingen bij de Wereldtentoonstellingen in Antwerpen (1930) en in Brussel (1935).

De Kerchove d”Exaerde was bezorgd over het gebrek aan eenheid bij de katholieken in het algemeen en de katholieke Vlamingen in het bijzonder. Van 24 maart 1931 tot 24 mei 1933 was hij voorzitter en tot juli 1936 ondervoorzitter van het Katholiek Verbond van België / Union catholique Belge, bekend als de Katholieke Unie, die de politieke standsorganisaties van de katholieke partij trachtte te bundelen. Vanuit die positie probeerde hij de standenvertegenwoordiging in de katholieke partij, die hij net als vele andere partijprominenten te strak vond, te doorbreken om de partij slagvaardiger te maken en een politieke concentratie van alle katholieke krachten te faciliteren. Verschillende initiatieven mislukten echter door het verzet van de katholieke sociale werken, de arrondissementele partijafdelingen en de standsorganisaties. Er kwam niet veel terecht van de coördinatie van de katholieke sociale werken die hij in maart 1931 mee opstartte, de partijhervorming die hij begin 1932 mee voorbereidde en de financiering van de Katholieke Unie die hij vanaf 1934 voorzag. De Kerchove d”Exaerde miste gezag, draagvlak en middelen voor zulke hervormingen.

Pas na de verkiezingsnederlaag op 24 mei 1936 bleek de tijd rijp voor de omvorming van de aloude katholieke partij tot het Blok der Katholieken van België Blok der Katholieken van België (BKB) Lees meer . Robert de Kerchove d’Exaerde werd opnieuw ad interim voorzitter van de Katholieke Unie van 14 juli tot 11 oktober 1936 tijdens de cruciale periode van de partijhervorming. Andermaal miste hij de daadkracht en het gezag dat toen nodig was, zodat Hubert Pierlot als voorzitter van de hervormingscommissie de leiding echt in handen had en veel zwaarder woog bij het uitdenken  van de nieuwe partijstructuur en het nieuwe politieke programma. Nadien moest hij het voorzitterschap van de Vlaamse vleugel, de Katholieke Vlaamsche Volkspartij Katholieke Vlaamsche Volkspartij (KVV) De Katholieke Vlaamsche Volkspartij was de Vlaamse vleugel van het Blok der Katholieken van België, opgericht op 11 oktober 1936 met als Franstalige tegenhanger de Parti catholique social... Lees meer (KVV), laten aan de senator van ACW Algemeen Christelijk Werknemersverbond (ACW) Het Algemeen Christelijk Werkersverbond werd gesticht op 17 juli 1921 en in 1991 herdoopt als ACW Koepel van Christelijke Werknemers. In 2014 werd de organisatie omgevormd tot Beweging.ne... Lees meer -strekking Alfons Verbist Verbist, Alfons (1888-1974) Alfons Verbist (1888-1974) was een katholiek politicus, die als voorzitter van de KVV fungeerde en mee aan de basis lag van het beginselakkoord KVV-VNV. Na de oorlog was hij minister van ... Lees meer . Robert de Kerchove d”Exaerde zetelde niet in het Directorium, de nieuwe opperste leiding van de partij. De volgende jaren bleef hij een loyaal Vlaamsgezind katholiek partijganger. Pas in 1949, op zijn drieënzeventigste, verliet hij om gezondheidsredenen de politiek.