De Morgenstar

Context en oprichting

Midden 19de eeuw werd de Brusselse toneel Toneel Het Vlaamse toneel onderhield vanaf zijn ontstaan in de 19de eeuw een complexe en gelaagde verhouding met de Vlaamse beweging. Van een belangrijk emancipatorisch instrument en voorwerp va... Lees meer wereld gedomineerd door de vooraanstaande rederijkerskamer Rederijkerskamers De rederijkerskamers waren genootschappen die zich sinds de 15e eeuw toelegden op toneel en dichtkunst in de volkstaal. In de 18e en 19e eeuw speelden ze ook een belangrijke rol in de ver... Lees meer De Wijngaerd De Wijngaerd Lees meer . Dit beperkte de kansen van heel wat nieuwe toneelspelers, en het vrij traditioneel opgevatte repertoire van De Wijngaerd ontlokte veel kritiek van een aantal sociaal-progressief-denkende toneelliefhebbers en flaminganten Flamingant Flamingantisme is een term die met verschillende betekenissen wordt toegekend aan actoren binnen de Vlaamse beweging en het Vlaams nationalisme. Lees meer . Het was één van hen, Emmanuel van Driessche Van Driessche, Emmanuel Emmanuel van Driessche (1824-1897) speelde een voorname rol in het Brusselse culturele leven: als leraar Nederlands, als schrijver, als lid van talrijke genootschappen, als politicus en v... Lees meer , die de impuls gaf tot de oprichting van De Morgenstar in oktober 1850. De nieuwe vereniging moest een toneelmaatschappij worden, ‘die met eenen vooruitgaenden volksgeest bezield is, die hare werking over de burgerij uitstrekt en laat voelen, die in het vlaemsch een politiek, een volkselement ziet’.

Vlaamsgezind en progressief

De Morgenstar had vanaf het begin een sterk progressief-Vlaams profiel, onder meer zichtbaar in het feit dat naast Van Driessche ook Domien Sleeckx Sleeckx, Domien Domien Sleeckx (1818-1901) was op meerdere vlakken een pionier in de Vlaamse emancipatiestrijd, in het bijzonder in de vernederlandsing van het onderwijs. Lees meer , Désiré Delcroix Delcroix, Désiré Désiré Delcroix (1823-1887) was ambtenaar en auteur van toneelstukken zoals het vaak opgevoerde ‘Philippine van Vlaanderen’, over de Guldensporenslag. Lees meer , Lucien Jottrand Jottrand, Lucien Lucien Jottrand (1804-1877) was een progressieve, Vlaamsgezinde democraat. Hij ijverde voor het algemeen stemrecht, waarin volgens hem de sleutel voor een complete Waalse en Vlaamse geli... Lees meer , Armand de Perceval de Perceval, Armand De progressief-liberale Armand de Perceval (1818-onbekend) steunde als volksvertegenwoordiger de eisen van de Vlaamse beweging. Ook was hij actief in het Vlaamse verenigingsleven in Bruss... Lees meer , Jacob Kats Kats, Jacob Jacob Kats (1804-1886) was een Vlaams meetingleider, journalist, satiricus en theatermaker. Geïnspireerd door een ‘vroegsocialistische’ levensvisie zette hij zich in voor het ontstaan van... Lees meer , Karel Ondereet Ondereet, Karel Karel Ondereet (1804-1868) was een Gentse acteur en toneelschrijver. Voor het theaterleven is hij vooral van belang als auteur van de eerste oorspronkelijke Nederlandstalige toneelstukken... Lees meer en Emiel Lauwers Lauwers, Emiel Emiel Lauwers (1858-1921) was actief in het Leuvense studentenleven. Hij werkte mee aan verschillende tijdschriften: onder andere De Vlaamsche Vlagge, Kwaepenninck en Onze Vlaamsche Wekke... Lees meer tot de medestichters van de vereniging behoorden. Het sociaal-progressieve karakter van de vereniging kwam tevens tot uiting in de opvoering van toneelstukken voor werklieden en de organisatie van openbare leergangen. Rond het einde van de jaren 1850 en het begin van de jaren 1860 participeerden spelers van De Morgenstar ook in volksopvoeringen die waren georganiseerd door de Générale ouvrière, een uitvloeisel van het flamingantisch-democratische Vlamingen Vooruit Vlamingen Vooruit Vlamingen Vooruit was een Vlaamse en vrijzinnige organisatie in Brussel die in 1858 onder impuls van Eugène van Bemmel in Brussel werd opgericht. Het programma eiste de gelijkberechtiging... Lees meer . Daartoe vormden ze het ad-hocgezelschap l'Espérance.

Amper opgericht verleende De Morgenstar in 1851 ook actieve steun aan de Vereenigde Tooneelliefhebbers, een initiatief van Felix vande Sande Vande Sande, Felix Felix vande Sande (1824-1890) was vooral actief binnen de Brusselse toneelwereld. Hij streefde naar Nederlandstalig theater en de uitbouw van een professionele schouwburgorganisatie. Hij ... Lees meer . Samen met vijf andere grote toneelkringen van Brussel werd De Morgenstar in 1858 lid van het Vlaemsch Tooneelverbond onder leiding van Van Driessche.

Naast haar grote rol bij het voortbestaan van het Vlaams volkstheater, fungeerde De Morgenstar eveneens als instrument bij uitstek om flamingantische acties te ondersteunen en dito ideeën te verspreiden. Dat is onder meer te zien in de steun van De Morgenstar aan een petitie van het Centraal Comiteit van 1854 voor het gebruik van het Nederlands in het landbouwonderwijs, haar deelname aan een meeting van het Vlaamsch Verbond Vlaamsch Verbond (1861-1869) Het Vlaamsch Verbond was een flamingantische politieke drukkingsgroep in Gent. Lees meer (eveneens opgericht op initiatief van Vlamingen Vooruit) naar aanleiding van de zaak- Jacob Karsman Karsman, Jacob De Antwerpse zakenman en dichter Jacob Frans Karsman (1818-1886) zette zich in voor de Vlaamse zaak. Zijn proces wegens een persdelict groeide uit tot een symbooldossier in de strijd tege... Lees meer in 1864, en de participatie van haar leden in politiek-flamingantische organisaties.

Status en naamswijziging

De Morgenstar evolueerde al vrij snel tot een toneelkring van aanzien, getuige de toestemming die ze reeds in 1863 verwierf om het predicaat 'Koninklijk' te voeren, het erevoorzitterschap dat de graaf van Vlaanderen aanvaardde en de succesvolle wedstrijden die ze van 1865 af organiseerde. De toneelkring bleef dit aanzien ook in de 20ste eeuw behouden. Koning Albert I van Saksen-Coburg, Albert I Koning Albert I (1875-1934) werd aan de vooravond van en tijdens de Eerste Wereldoorlog geconfronteerd met een radicaliserende Vlaamse beweging. De communautaire kwestie groeide daardoor ... Lees meer was bijvoorbeeld haar hoge beschermheer. Ter gelegenheid van haar 75ste verjaardag, die ze vierde onder het voorzitterschap van Hendrik Colassin – een man die de vereniging gedurende 35 jaar leidde – schreef De Morgenstar niet alleen verscheidene wedstrijden uit, maar publiceerde ze ook het werk Het Vlaamsch Tooneel, samengesteld door Maurits Sabbe Sabbe, Maurits Maurits Sabbe (1873-1938), zoon van Julius Sabbe, was een Germaans filoloog, een Vlaamsgezinde liberaal en een vrijzinnige letterkundige, hoogleraar en conservator van het museum Plantin-... Lees meer , Lode Monteyne Monteyne, Lode Lode Monteyne (1886-1959) schreef naast toneelrecensies en essays een standaardwerk over het Vlaamse toneel. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij directeur van de Koninklijke Nederlands... Lees meer en Hendrik Coopman.

In 1945 werd De Morgenstar gemachtigd als opvolgster op te treden van de Brusselse rederijkerskamer De Corenbloem, die in de loop der eeuwen verdwenen was. Onder deze naam is de vereniging nog steeds actief. Naast het brengen van theaterstukken is De Morgenstar ook een vaste aanwezige bij de Brusselse Ommegang.