Doel 2020

Doel 2020 werd opgericht door de Sint-Niklase oud-senator voor de Christelijke Volkspartij Christelijke Volkspartij (CVP) Lees meer (CVP) Ferdinand de Bondt De Bondt, Ferdinand Ferdinand de Bondt (1923-2014) was een Vlaamsgezind christendemocratisch politicus. Hij was senator en staatssecretaris voor de CVP, medeoprichter van de Vlaamse Volksbeweging en van het ... Lees meer , al sinds de jaren 1960 een van de boegbeelden van het verzet vanuit het Waasland tegen de Antwerpse havenuitbreiding. Historicus, geschiedenisleraar en activist Jan Creve, die in het betrokken gebied woont, is sinds de oprichting de officiële woordvoerder en de drijvende kracht. Zowel De Bondt en Creve als een groot deel van de kernleden van Doel 2020 waren op de een of andere manier actief in de Vlaamse beweging.

Oprichting

Vanaf het midden van de jaren 1990 plande de Antwerpse haven een containerterminal ter hoogte van Doel. Daartegen ontstond oppositie, in het bijzonder van de plaatselijke actiegroep De Boze Doelenaars. Nadat de groep in 1997 uiteenviel, richtten De Bondt en Creve aan het eind van dat jaar het actiecomité Doel 2020 op. In een open brief aan de Vlaamse regering Vlaamse Regering De Vlaamse regering is de uitvoerende macht van de Vlaamse Gemeenschap en het Vlaamse Gewest, geïnstalleerd na de staatshervorming van 1980 en aanvankelijk aangeduid met de term 'executie... Lees meer eisten ze dat Doel en het omliggende poldergebied onverkort behouden zouden blijven. Op 20 januari 1998 besliste de Vlaamse regering evenwel tot de aanleg van het Deurganckdok en de verdwijning van Doel, aangezien het dorp volgens de overheid onleefbaar zou worden ten gevolge van de toenemende haventrafiek. Voor het kersverse actiecomité Doel 2020 vormde dat besluit een trigger. Niet alleen plaatselijke bewoners schaarden zich achter het verzet, dat deden ook de Bond Beter Leefmilieu (BBL), toenmalig CVP-senator Paul Staes en Agalev Groen In 1982 werd onder de naam AGALEV in Vlaanderen een ecologische partij opgericht, die zich later Groen! noemde en vandaag Groen. Lees meer -oprichter Luc Versteylen (1927-2021). Pas geruime tijd later schaarden ook de meeste, aanvankelijk weifelende polderboeren zich achter Doel 2020. Het gemeentebestuur van Beveren, waartoe Doel behoort, steunde de Antwerpse havenplannen.

Het actiecomité kon rekenen op de medewerking van een groep advocaten die tientallen procedures voerden voor verschillende rechtbanken. De juridische actie werd aanvankelijk gecoördineerd door professor Matthias Storme Storme, Matthias Matthias Storme (1959) is een advocaat, academicus en conservatief politicus. Hij was voorzitter van het Overlegcentrum van Vlaamse Verenigingen van 1997 tot 2000 en speelde een grote rol... Lees meer (KU Leuven/Universiteit Antwerpen) en later door zijn voormalige stagiair Igor Rogiers, respectievelijk lid van de N-VA Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA) De N-VA is op electoraal vlak de meest succesvolle Vlaams-nationalistische partij ooit en slaagde er ook in om de grootste Belgische partij te worden. Ze zit bijna 20 jaar in de Vlaamse R... Lees meer en van Open VLD Vlaamse Liberalen en Democraten (Open Vld) Lees meer .

Het Deurganckdok

Doel 2020 slaagde er in 2000 in om de bouwvergunning voor het Deurganckdok te laten schorsen door de Raad van State. Desondanks sloot de pas aangetreden nieuwe Vlaamse regering toen een ‘Doelakkoord’ dat in de praktijk de doodsteek betekende voor Doel. Agalev en de Volksunie Volksunie (VU) Tussen 1954 en 2001 bepaalde de Volksunie (VU) als Vlaams-nationalistische partij mee de politieke evolutie in België, van unitaire staat tot federaal koninkrijk. Ze groeide uit tot de tw... Lees meer , die voordien voorstander waren geweest van het voortbestaan van het dorp, steunden als regeringspartijen deze beslissing. Het akkoord garandeerde een tijdelijk woonrecht in Doel tot 2007, wanneer een bouwvergunning voor een tweede getijdendok zou worden afgeleverd. De Antwerpse haven kreeg de garantie dat - als de economische Economie Dit artikel gaat over de relatie tussen economie en Vlaamse beweging. Daarmee beoogt deze tekst geen economische geschiedenis te schetsen van wat we vandaag Vlaanderen noemen. Integendee... Lees meer noodzaak kon worden aangetoond - het Saeftinghedok, dat over het dorp heen zou komen te liggen, effectief zou worden aangelegd. 

Ondanks de schorsing door de Raad van State keurde de Vlaamse regering een nieuwe bouwvergunning en een wijziging van het gewestplan goed, waardoor de werken voor het Deurganckdok startten. Nadat deze vergunning en de gewestplanwijziging in 2001 opnieuw geschorst werden op vraag van Doel 2020, hanteerde de Vlaamse regering een noodprocedure om het Deurganckdok toch aan te leggen. Via een nooddecreet van het Vlaams parlement werd de aanleg van het bewuste dok onttrokken aan de Vlaamse regelgeving en leverde het parlement zelf rechtstreeks de bouwvergunning af. Een beroep van Doel 2020 bij het Grondwettelijk Hof werd afgewezen.

Een spookdorp

Ondertussen richtte Doel 2020 zijn acties op de sociaal-bemiddelaar, die in opdracht van de Maatschappij Linkerscheldeoever (MLSO) eigendommen in Doel diende te verwerven. In de praktijk werden de bewoners van Doel onder druk gezet om hun huis te verkopen en kwam er van het oorspronkelijk gegarandeerde woonrecht tot 2007 niets terecht. Het dorp liep letterlijk leeg. Als reactie daarop bezetten Doel 2020 en de jongerengroep De Vrijbuiter De Vrijbuiter Lees meer de leegstaande gemeenteschool.

Leegstaande woningen werden ondertussen gekraakt om verval tegen te gaan. Aanvragen om die te kunnen betrekken, werden immers systematisch geweigerd door de nieuwe eigenaar, MLSO. Vanaf 2003 werden sloopvergunningen en ‘afbraken op bevel van de burgemeester’ afgeleverd voor huizen en hoeves. Met de steun van de kersverse, (extraparlementaire) minister voor het havenbeleid Kris Peeters Peeters, Kris Kris Peeters (1962) is jurist. Hij is cd&v-politicus en voormalig UNIZO-topman. Peeters werd Vlaams minister in 2004 en was minister-president van 2007 tot 2014. Van 2014 tot 2019 was... Lees meer (CD&V) ging vanaf 2004 de ontmanteling van Doel voort, zowel door MLSO als door het gemeentebestuur van Beveren. Er ontspon zich een kat- en muisspel tussen afbrekers en politie enerzijds en actievoerders van Doel 2020 anderzijds, die met blokkades en bezettingen probeerden het slopen tegen te houden.

Steun vanuit de culturele sector

Ondertussen kwam het tot een kortsluiting tussen Doel 2020 en de natuurverenigingen BBL en Natuurpunt, die bereid bleken om natuurcompensaties te aanvaarden, waarbij poldergebied werd omgevormd tot getijdennatuur. In het kader van de Vlaams-Nederlandse waterverdragen werd de Hedwigepolder, een onderdeel van het natuurgebied Verdronken Land van Saeftinghe op de Belgisch-Nederlandse grens, vanaf 2018 ontpolderd en onder water gezet.

Doel 2020 stond ook op de bres voor het behoud van bedreigd agrarisch erfgoed in het poldergebied rond Doel. Daar voerde de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) ten aanzien van de bewoners een uitzettingsbeleid, waarna de leegstaande hoeves het slachtoffer werden van verval en ten slotte sloop.

Omdat tegen afbraak en vandalisme nauwelijks werd opgetreden en het sociaal weefsel compleet ontrafelde, evolueerde Doel tot een spookdorp. Desondanks probeerde Doel 2020 de plaatselijke gemeenschap en haar medestanders te enthousiasmeren met culturele initiatieven. De Doelse Feesten en de Scheldewijding werden nieuw leven ingeblazen en er werden kunsthappenings en muziekfestivals georganiseerd. Onder anderen de acteurs Jan Decleir en Gène Bervoets, de beeldende kunstenaars Luc Tuymans, Michelangelo Pistoletto en Guillaume Bijl en de muzikanten Guido Belcanto, Roland en Laïs betuigden hun steun.

Het Saeftinghedok

In 2012 werd het gewestplan, dat Doel tot zeehavengebied transformeerde, definitief vernietigd. De Vlaamse regering lanceerde vervolgens een nieuw plan. In dezelfde periode bevestigde een vonnis van het Antwerpse Hof van Beroep dat de jarenlange uitzettingen en het slopen van woningen illegaal waren.

Het Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan (GRUP) voor de afbakening van het zeehavengebied Antwerpen, dat voorzag in een meer dan 4 kilometer lang Saeftinghedok en bijgevolg de verdwijning van Doel en een aantal historische poldergehuchten, werd in 2013 door de Vlaamse regering goedgekeurd, maar twee jaar later geschorst door de Raad van State. Een reparatie-GRUP van de Vlaamse regering werd in 2016 eveneens afgewezen door dit rechtscollege. Doel werd opnieuw tot woongebied verklaard. Daar bovenop maakte het Europees Hof van Justitie datzelfde jaar brandhout van de natuurcompensatieplannen van de Vlaamse regering. Dat belette niet dat MLSO nog regelmatig pogingen ondernam om waardevolle huizen te slopen.

Doel blijft behouden

In 2016 kwam het een eerste keer tot een begin van dialoog tussen de Antwerpse haven en de Vlaamse overheid aan de ene en de Doelenaars en de actievoerders aan de andere kant. Kort nadien startte de Vlaamse regering onder de leiding van mobiliteitsminister Ben Weyts Weyts, Ben Ben Weyts (1970) is politicus en voormalig Kamerlid voor de N-VA. Sinds 2014 is hij minister in de Vlaamse regering. In 2019 werd hij viceminister-president. Lees meer (N-VA) een zogeheten ‘complex project’ op voor extra containercapaciteit en werd het decennialange conflictmodel ingeruild voor een op consensus gerichte aanpak, waarbij Doel 2020 mee mocht onderhandelen. In 2018 werd een principeakkoord bereikt om een verkort Saeftinghedok, een ‘appendix-dok’ aan het bestaande Deurganckdok, aan te leggen. Die piste zou Doel en de omliggende gehuchten vrijwaren. Er werd voorzien in de aanleg van een leefbaarheidsbuffer en er werden concrete maatregelen afgesproken met betrekking tot de terbeschikkingstelling voor bewoning van panden in en buiten het dorp en de afwikkeling van de natuurcompensaties. Net voor de parlementsverkiezingen van mei 2019 bevestigde de Vlaamse regering de principiële beslissing dat er extra containercapaciteit voor de haven zou komen, maar tegelijk dat Doel zou behouden blijven. Daarmee leek de politieke discussie over het voortbestaan van het dorp in de Wase Scheldepolders definitief beslecht.

Eind 2019 nam de nieuwe Vlaamse regering een ‘voorkeursbesluit’ betreffende extra containercapaciteit in de Antwerpse haven. Een aantal studiebureaus kreeg de opdracht om een toekomstperspectief voor Doel uit te tekenen.  Van de concrete beloften uit het akkoord van juni 2018 over de leefbaarheid van Doel en de afwikkeling van natuurcompensaties kwam echter niets terecht. Een aantal belanghebbenden (de Polder Land van Waas, de Erfgoedgemeenschap Doel & Polder, de Onafhankelijke Landbouwgemeenschap Wase Polder en de kerkfabriek van Doel) stapten opnieuw naar de Raad van State. Als reactie werd de toekomststudie in opdracht van de Vlaamse regering in juni 2020 opgeschort.

In de lente van 2021 kreeg Minister van Wonen en Onroerend Erfgoed Matthias Diependaele (N-VA) de opdracht van de Vlaamse regering om de plooien opnieuw glad te strijken. Begin 2022 werd via de bemiddeling van een inmiddels gepensioneerde ambtenaar van het ministerie van Openbare Werken een akkoord bereikt over het behoud van het Dorp doel. Het blijft in en rond het dorp een moeilijke evenwichtsoefening om economie, ecologie, erfgoed en leefbaarheid te verzoenen.