Herreman, Raymond

Raymond Arthur Herreman was de oudste van vijf kinderen uit een katholiek en arm gezin van een kantoorbediende in het West-Vlaamse Menen, dat in 1908 naar Gent verhuisde. In die stad raakte hij begeesterd door de redevoeringen van Edward Anseele Anseele, Edward Edward Anseele (1856-1938) was een Gents socialist en lag in 1885 mee aan de basis van de Belgische Werkliedenpartij. Hij was decennialang een van de tenoren van het socialisme in België.... Lees meer en andere socialisten op hun meetings in het Volkshuis. Tijdens zijn lerarenopleiding aan de Rijksnormaalschool Gent (1912-1915) publiceerde hij zijn eerste gedichten in het schoolblaadje De Witte Kaproen en in Moderne Kunst, een handgeschreven periodiek waarvan hij met zijn Gentse klasgenoten Maurice Roelants Roelants, Maurice Maurice Roelants (1895-1966) was een Vlaamse literaire auteur en cultuurpromotor. Lees meer en Achilles Mussche Mussche, Achilles Achilles Mussche (1896-1974) was een socialistisch en flamingantisch geïnspireerde leraar en dichter, die zich in zijn jonge jaren engageerde in het activisme en begin jaren 1920 mee aan ... Lees meer de redactie verzorgde. Met zijn vroegere klasgenoten Roelants, Mussche, Karel Leroux en Richard Minne Minne, Richard Lees meer , die hem als dichter sterk beïnvloed heeft, werkte hij mee aan het Zondagsblad, het wekelijkse letterkundige bijvoegsel bij het socialistische dagblad Vooruit Vooruit Lees meer . Na zijn afstuderen in augustus 1915 kreeg hij meteen een job in het stedelijke onderwijs in Gent, net als Mussche en Roelants. Herreman verhuisde vervolgens naar Sint-Jans-Molenbeek, waar hij aan de slag ging als onderwijzer na eerst korte tijd samen met Roelants en Gaston Burssens Burssens, Gaston Gaston Burssens (1896-1965) was een dichter en prozaïst. Tijdens de Eerste Wereldoorlog maakte hij zowel politiek als artistiek deel uit van het activisme. Burssens was voorzitter en best... Lees meer op het ministerie van Landbouw te hebben gewerkt. Hij huwde in 1918 met de Luikse Yvonne Ligot , met wie hij twee dochters kreeg. De oudste, Paule, werd tv-presentatrice bij de Franstalige openbare omroep (RTBF).

Herreman als journalist en poëzie-ambassadeur

Tijdens de Eerste Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog De Vlaamse beweging is fundamenteel getekend door de Eerste Wereldoorlog. De oorlog maakte een verregaande democratisering onafwendbaar, met wezenlijke gevolgen voor het politieke draagv... Lees meer begon Herreman met journalistiek werk. Hij profileerde zich als socialist, vrijzinnig humanist en overtuigd flamingant, gedreven door de liefde voor literatuur, kunst en cultuur. Hij leverde bijdragen voor Ons Vaderland Ons Vaderland (1914-1922) De krant Ons Vaderland startte eind 1914 als een algemeen Vlaams blad achter het IJzerfront. Vanaf midden 1915 was het de spreekbuis van de Frontbeweging en na de Eerste Wereldoorlog, tot... Lees meer , de krant die vanaf 1915 de spreekbuis was van de Frontbeweging Frontbeweging Aan het IJzerfront manifesteerde zich tijdens de Eerste Wereldoorlog flamingantisch verzet tegen de taaltoestanden in het leger. Naarmate het zich meer en meer organiseerde en groeide, vo... Lees meer en na de oorlog het blad van de Frontpartij Het Vlaamsche Front (Frontpartij) Het Vlaamsche Front was een Vlaams-nationalistische partij, die werd opgericht in 1919 en ook bekend stond onder de couranter gebruikte officieuze benaming Frontpartij. Gesticht als een ... Lees meer werd, en voor het Vlaams-nationalistische satirisch weekblad Pallieter Pallieter Pallieter (2 april 1922 – 17 juni 1928) was een satirisch en polemisch weekblad van radicaal Vlaams-nationalistische signatuur. Lees meer . Hij publiceerde in het geïllustreerde weekblad Vlaamsch Leven, dat in 1915-1918 verscheen, uitgesproken Vlaamsgezind was en ook activistisch geïnspireerde artikels opnam. Hij was met Minne en Mussche betrokken bij de stichting van het culturele tijdschrift Regenboog, een initiatief van de socialistische beeldhouwer Jozef Cantré Cantré, Jos Beeldend kunstenaar Jozef Cantré (1890-1957) was tijdens de Eerste Wereldoorlog betrokken bij zowel de agitatie van radicale jongeren tegen het officiële Belgische partijsocialisme als bi... Lees meer . Het blad, waarvan begin 1918 het eerste en enige nummer verscheen, huldigde het geloof dat uit de ellende van de oorlog een nieuw Europa zou ontstaan, waarin de nieuwe generatie Vlamingen de hoeksteen van een herboren Vlaanderen zou vormen.

Vlak na de oorlog verloor Herreman zijn baan als onderwijzer wegens activisme, hoewel hij enkel bijdragen over literatuur en cultuur gepubliceerd had en geen pro-Duitse idee had verwoord. Hij behoorde met Mussche, Minne en Burssens tot de 27 jonge intellectuelen die in het voorjaar van 1919 uit de Belgische Werkliedenpartij Belgische Werkliedenpartij (BWP) Lees meer (BWP) gezet werden omdat ze in Ons Vaderland gepubliceerd hadden. Wellicht tilde hij er niet zwaar aan dat hij zijn job als onderwijzer niet meer mocht opnemen, want voortaan kon hij zich volledig toeleggen op de journalistiek en het literaire werk. Hij bleef meewerken aan Pallieter en aan Ons Vaderland tot laatstgenoemd blad in 1922 stopgezet werd. Daarnaast leverde hij bijdragen voor het liberale dagblad Het Laatste Nieuws Het Laatste Nieuws Het Laatste Nieuws was een liberaal en Vlaamsgezind dagblad, waarvan het eerste nummer op 7 juni 1888 verscheen. In 2023 bestaat de krant nog steeds als een populair dagblad voor een bree... Lees meer . In 1920 lag Herreman met Maurice Roelants en andere Vlaamsgezinde jonge schrijvers aan de basis van een petitieactie tegen de veroordeling van Wies Moens Moens, Wies Lees meer wegens activisme, die door honderddertig intellectuelen getekend werd.

Toonaangevend dichter en literair criticus

In 1921 behoorde Herreman met Roelants, Minne en Leroux tot de stichters en redacteurs van het literair blad ’t Fonteintje, dat de traditie van Van Nu en Straks Van Nu en Straks Van Nu en Straks (1893-1901) was een literair en cultureel tijdschrift, dat voor Vlaanderen vernieuwend was doordat het aansloot bij internationale eigentijdse denkrichtingen zoals het an... Lees meer wilde voortzetten, wantrouwig stond tegenover de avant-garde en een tegengewicht wou vormen voor het humanitair expressionistische tijdschrift Ruimte Ruimte Ruimte (1920-1921) was een literair en artistiek maandblad, dat het humanitair expressionisme uitdroeg in Vlaanderen. Lees meer (zie Literatuur Literatuur De literatuur heeft een cruciale rol gespeeld in het ontstaan van de Vlaamse ontvoogdingsstrijd en ook in de daaropvolgende fasen van de Vlaamse natiewording zijn schrijvers vaak richting... Lees meer ). Niet de boodschap, maar de literatuur zelf stond centraal, al verschenen vanaf de tweede jaargang kritische stukken over de humanitair expressionisten. ’t Fonteintje werd al in 1924 opgeheven, maar leverde de redacteurs naambekendheid op in Nederland Nederland Nederland is met Vlaanderen verbonden door de economische infrastructuur, de taal en de geschiedenis. Vanaf eind 18de eeuw kreeg die verbondenheid in taal en cultuur op uiteenlopende mani... Lees meer . Herreman zetelde samen met Roelants, Gerard Walschap Walschap, Gerard Gerard Walschap (1898-1989) was een Vlaamse auteur. Lees meer en Marnix Gijsen Goris, Jan-Albert Jan-Albert Goris (1899-1984) was een veelzijdig schrijver, ambtenaar en diplomaat. Als literator maakte hij naam onder het pseudoniem Marnix Gijsen. Hij debuteerde als expressionistisch d... Lees meer in de Vlaamse redactie van het Nederlandse literaire tijdschrift Forum, dat in 1932 van start ging en uitgroeide tot een toonaangevend blad in de Nederlandse letteren. Herreman publiceerde in Forum essays en poëzie. Zijn gedichten op spreektoon, met een soms cynische, soms melancholische teneur, droegen bij aan de populariteit van deze ‘parlando’-stijl.

Hoewel hij vlak na de oorlog uit de socialistische partij Socialistische partij De socialistische partij werd in België in 1885 opgericht als de Belgische Werkliedenpartij (BWP), veranderde in 1945 haar naam in Belgische Socialistische Partij (BSP) en viel in 1978 u... Lees meer gezet was, werd Herreman medewerker van het maandblad Ontwikkeling, dat van 1919 tot 1932 uitgegeven werd door de socialistische Centrale voor Arbeidersopvoeding en vanaf 1928, onder de directie van Camille Huysmans Huysmans, Camille Camille Huysmans (1871-1968) was een Vlaamsgezinde socialistische politicus, die van 1933 tot 1940 burgemeester van Antwerpen was, tweemaal een ministerpositie bekleedde en een jaar lang ... Lees meer , door de Belgische Werkliedenpartij (BWP). Het besteedde naast politieke en ideologische vraagstellingen ook veel aandacht aan literatuur. Een gelijkaardig engagement nam Herreman op bij het vanaf 1925 verschijnende Het Volksblad, dat uitgegeven werd door de Brusselse Sociaal-Demokratische Vereeniging van Vlamingen, propaganda maakte voor voordrachten van de Vlaamse socialisten in Brussel en Vlaanderen, en zich als de Vlaamse pendant van Le Peuple trachtte te profileren. Toen het blad na korte tijd ophield te verschijnen, stapte Herreman over naar de redactie van Le Peuple en in 1927 werd hij redacteur van de socialistische krant Vooruit. Daarin verzorgde hij zijn bekende rubriek Boekuil over het letterkundige leven in Vlaanderen. Een oproep in Boekuil tot het inzenden van literaire stukken door lezers in 1931 resulteerde in Vlaamsche arbeiderspoëzie, een bloemlezing waarvoor hij tevens een inleidend essay schreef. Tegen het rechtse en extreemrechtse ideeëngoed in, dat in deze periode een doorbraak kende, ging Herreman steeds meer geloven in een ‘proletarische’ literatuur, die zich kenmerkte door ‘een klank, die onmiddellijk uit het leven opsloeg, poëzie die meer uit het dagdagelijksche leven dan, uit hart en geest was gegroeid’.

Herreman bezorgde de Vlaamse literatuur bekendheid in Franstalig België met essays in het Frans, onder andere naar aanleiding van de Wereldtentoonstelling in Brussel in 1935. Vanaf 1930 combineerde hij zijn literaire activiteiten met de functie van redacteur en van 1945 tot zijn oppensioenstelling in 1964 als directeur van het Beknopt Verslag van de Senaat.

Herreman won tweemaal de driejaarlijkse Belgische Staatsprijs voor Poëzie, in 1931 voor De roos van Jericho en in 1938 voor Het helder gelaat.

Herreman tijdens en na de Tweede Wereldoorlog

Tijdens de Tweede Wereldoorlog Tweede Wereldoorlog De Tweede Wereldoorlog werd in Vlaanderen getekend door de onvoorwaardelijke collaboratie van het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV). De samenwerking met de bezetter en de bestraffing erva... Lees meer , toen de uitgave van de ‘echte’ Vooruit gestaakt was, schreef  Herreman voor socialistische clandestiene bladen, zoals het verzetsblad Morgenrood. Verder gaf hij enkele dichtbundels en literaire essays uit. Hij zetelde samen met Willem Elsschot De Ridder, Alfons (pseudoniem Willem Elsschot) Alfons de Ridder (1882-1960) verwierf als schrijver grote bekendheid onder het pseudoniem Willem Elsschot. Tijdens zijn school- en studiejaren was hij lid van diverse Vlaamse culturele ve... Lees meer en Maurice Roelants in de jury die in 1942 de roman De voorstad groeit van Louis Paul Boon Boon, Louis Paul In zijn streven naar zelfontwikkeling omarmde Louis Paul Boon (1912-1979) begin jaren 1930 de radicaal-linkse strekking binnen de Vlaamse beweging. Zijn ideaal – een republiek van vrije V... Lees meer bekroonde met de Leo Kryn Kryn, Leo Leo Kryn (1878-1940) was een Antwerps-Brusselse uitgever en boekhandelaar. Hij was onder meer de oprichter van De Vlaamsche Boekhandel in Brussel en was medeoprichter en voorzitter van de... Lees meer prijs. Tijdens de laatste maanden van de bezetting kwam hij met August Vermeylen Vermeylen, August August Vermeylen (1872-1945) was een schrijver, literatuur- en kunsthistoricus, en socialistisch senator. In het tijdschrift Van Nu en Straks, waarvan hij de leiding had, publiceerde hij ... Lees meer , Maurice Roelants, Hubert Lampo, Gaston Eyskens Eyskens, Gaston Gaston Eyskens (1905-1988) was een Vlaamsgezinde katholieke econoom en politicus, die onder andere eerste minister was ten tijde van de Koningskwestie en aan de basis lag van de eerste st... Lees meer en Edgar de Bruyne De Bruyne, Edgar Edgar de Bruyne (1898-1959) was een professor filosofie, die zich tevens in de politiek engageerde. De Bruyne was senator voor de katholieke partij en bekleedde na de oorlog een ministerp... Lees meer samen om een pluralistisch tijdschrift op te starten dat onder de naam Diogenes zou verschijnen. Maar in de plaats daarvan kwam het Nieuw Vlaams Tijdschrift Nieuw Vlaams Tijdschrift (NVT) Het Nieuw Vlaams Tijdschrift (NVT) (1946-1983) was een vrijzinnig georiënteerd literair tijdschrift. Het werd op initiatief van August Vermeylen opgericht door Herman Teirlinck. Het blad... Lees meer , waarvan hij samen met Herman Teirlinck Teirlinck, Herman Herman Teirlinck (1879-1967) was een Vlaamse prozaschrijver en toneelvernieuwer, die onder andere als raadsheer van de koning en directeur van de Nationale Hogere School voor Bouw- en Sie... Lees meer in 1946 medestichter was en dat overwegend links georiënteerd was.

Herreman kantte zich tijdens de Tweede Wereldoorlog scherp tegen de collaboratie Collaboratie Collaboratie verwijst naar de samenwerking met de bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog, in casu van het Vlaams-nationalisme en een deel van de Vlaamse beweging. Lees meer en ontving na de oorlog een onderscheiding als verzet Verzet Het georganiseerde verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog in de Vlaamse provincies was doorgaans altijd Belgisch verzet: zowel op het vlak van de ideologische oriëntatie, de motieven en he... Lees meer sman. Zijn opvattingen over de Vlaamse beweging zette hij in augustus 1945 uiteen in de brochure Vlaanderen, let op uw zaak. Een gemoedelijke aanbeveling tot redelijk civisme. Voor hem was er een fundamenteel verschil tussen het activisme van de Eerste en de collaboratie van de Tweede Wereldoorlog door de correlatie in de jaren 1930 tot 1944 tussen de Vlaamse beweging en de Nieuwe Orde. In zijn ogen was de Vlaamse beweging door eng nationalisme vervallen in inertie. Maar Herreman meende ook dat België België Geen Vlaamse beweging zonder België. Het is ook onmogelijk om België te begrijpen zonder de geschiedenis van de Vlaamse beweging erbij te betrekken. Tussen het ontstaan van een culturele ... Lees meer tegenover Vlaanderen een kans had verkeken en pleitte voor een epuratie die ‘eerder op dienst aan de democratie dan op wraakneming moet gericht zijn’. Naar zijn mening is het ‘voor België zowel als voor Vlaanderen noodlottig geweest dat de socialistische partij niet van bij haar ontstaan de Vlaamse beweging heeft weten in te schakelen’, omdat ze er slechts een culturele strijd in herkende. ‘Zij zag al te zeer de geestelijke bloei in een nog verre toekomst, een bloei die het noodzakelijke gevolg zou zijn van de stoffelijke veroveringen.’ Het was echter nog niet te laat om de Vlaamse beweging te integreren ‘in een bredere stroom’. Herreman toonde zich daarbij een pleitbezorger van een culturele renaissance. De Vlamingen moesten, nu hun rechten theoretisch erkend waren, in de praktijk aan hun persoonlijke ontplooiing gaan werken, en België moest zo verstandig zijn om daartoe de voorwaarden te scheppen, daarbij onderzoekend ‘of een zekere vorm van federalisme Federalisme Sinds het begin van de 20ste eeuw behoort federalisme tot het programma van eerst de Waalse en vervolgens ook de Vlaamse beweging. Vanaf 1970 is de transformatie van België van unitaire t... Lees meer niet voor de inwoners van België nuttig zou zijn’.

Zulk gedurfd standpunt van een invloedrijk socialist, vrijzinnig humanist en onderscheiden verzetsman werd vol lof onthaald door de flaminganten die door de repressie Repressie Lees meer getroffen waren. Bovendien sprong Herreman tijdens de repressie in de bres voor journalisten zoals Guido Eeckels Eeckels, Guido Guido Eeckels (1912-1986) was een conservatieve dichter en journalist. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij een van de oprichters van de collaborerende uitgeverij De Lage Landen. ... Lees meer en politici zoals Edmond van Dieren Van Dieren, Edmond Edmond van Dieren (1879-1961) was een advocaat en een gematigd Vlaams-nationaal en onafhankelijk politicus. Hij was een pleitbezorger van de hereniging van Vlaamse katholieken en Vlaams-n... Lees meer , die van collaboratie Collaboratie Collaboratie verwijst naar de samenwerking met de bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog, in casu van het Vlaams-nationalisme en een deel van de Vlaamse beweging. Lees meer beschuldigd werden, ook al was zijn rechtstreekse invloed vaak beperkt en bleef zijn voorspraak meermaals zonder succes. De collaborateurs hadden volgens Herreman weliswaar dom en verkeerd gehandeld, maar hij toonde begrip omdat velen geenszins Duitse propaganda gevoerd hadden. Herreman haalde enkele van deze ‘verbrande’ auteurs binnen bij een bevriende uitgeverij, zoals Manteau. In het weekblad Zondagspost, waarvan hij in het najaar van 1945 in feite de waarnemend hoofdredacteur was, pleitte hij op 8 april 1945 voor het herstel van de redelijkheid in plaats van de blinde haat en woede, waarbij hij afstand nam van zijn socialistische kameraden die een strenge zuivering eisten. Hij werkte enkele maanden later het thema van de veroordeling van echte of vermeende, zware of ‘kleine’ collaborateurs verder uit in zijn brochure Een kans verkeken. Of de hobbelige kronkelweg naar het civisme, dat hij in juni 1945 publiceerde.

Meteen na de bevrijding hervatte Herman zijn rubriek in Vooruit en die bleef hij verzorgen tot kort voor zijn overlijden in 1971. In 1946 werd hij medewerker van Zondagspost en lid van de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde (KANTL) De Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde (KANTL, 1886) is een instelling die zich in de loop van haar geschiedenis heeft ingezet zowel voor taalculturele, -wetenschappeli... Lees meer . Toen de felle pennenstrijd tussen de ‘traditionele’ dichters waartoe hij behoorde, en de vernieuwers van expressionisme, dadaïsme en experimentele poëzie eind de jaren 1940 en in de jaren 1950 opnieuw opleefde, verdedigde hij zijn standpunt zonder fanatisme in bladen, tijdschriften, op de radio en televisie Televisie Als geen ander massamedium heeft de televisie bijgedragen aan de vorming van de Vlaamse ‘verbeelde gemeenschap’. Terwijl de staatshervormingen zich voltrokken, werd de Vlaamse natie dagel... Lees meer . Zijn omvangrijke archief wordt bewaard in het AMVC- Letterenhuis Letterenhuis Het Letterenhuis in Antwerpen werd in 1933 opgericht en is verantwoordelijk voor het conserveren en ontsluiten van het literaire erfgoed in Vlaanderen. Het archiveert literaire nalatensch... Lees meer .