Langohr, Jozef

Jozef Langohr was het vierde van de veertien kinderen van de katholieke onderwijzer en  schoolinspecteur Edouard Langhor (1828-1888) en zijn oud-leerlinge Anna Fayen (1843-1925). Geboren als Pruisisch onderdaan, liet Edouard zich eerst naturaliseren tot Nederlander en later tot Belg. De moeder van Langohr was afkomstig uit Hendrik-Kapelle, een deelgemeente van Welckenraedt.

Studietijd

Jozef Langohr doorliep de klassieke humaniora in het Saint-Rochcollege in Ferrières in de provincie Luik, op de grens met de provincie Luxemburg. Na een jaar priesteropleiding in Sint-Truiden, stapte hij over naar de Luikse rijksuniversiteit. Daar studeerde hij in 1897 af in de Germaanse talen met een eindverhandeling over het Platdietse Platdietse streek De Platdietse streek ligt in het noordoostelijke deel van de provincie Luik. De streek onderging achtereenvolgens een verhoogduitsings- en verfransingsproces. Lees meer dialect van zijn geboortedorp Montzen. Deze ongepubliceerde scriptie werd door de Leuvense hoogleraar Nederlandse taalkunde en dialectologie Ludovic Grootaers (1885-1956) en twee coauteurs in 1933 verwerkt in hun boek over de dialecten in het noordoosten van de provincie Luik, Die Niederfraenkischen Mundarten im Nordosten der Provinz Luettich.  

Langohr was achtereenvolgens huisleraar in Leuven, studiemeester in Le Roeulx en leraar in Ath. In 1903 werd hij aangesteld tot leraar aan het atheneum van Tongeren, een functie die hij vervulde tot zijn pensionering in 1933. Tot 1942, toen hij naar Antwerpen verhuisde, woonde Langohr in Tongeren.

Overmaas

Kort vóór de Eerste Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog De Vlaamse beweging is fundamenteel getekend door de Eerste Wereldoorlog. De oorlog maakte een verregaande democratisering onafwendbaar, met wezenlijke gevolgen voor het politieke draagv... Lees meer kwam Langohr in contact met Jozef Goossenaerts Goossenaerts, Jozef Jozef Goossenaerts (1882-1963) was een Vlaams-nationalistische duivel-doet-al, die gedurende meer dan een halve eeuw betrokken was bij uiteenlopende socioculturele, (partij)politieke en i... Lees meer , die in 1912 Taalgrens Wakker! Taalgrens Wakker! Taalgrens Wakker! (1912-1931) was een vereniging voor taalgrensactie, die gedragen werd door prominente Vlaamsgezinden als Jozef Goossenaerts en Staf de Clercq. Spreekbuis was het halfmaa... Lees meer had opgericht. Deze vereniging zette allerhande propaganda-activiteiten op ten behoeve van het Nederlands in het gebied rond de taalgrens Taalgrens Het begrip ‘taalgrens’ verwijst in het algemeen naar een grens die twee bevolkingsgroepen die een verschillende taal spreken van elkaar scheidt en in het bijzonder naar de grens tussen he... Lees meer en bevorderde ook de (historische) studie daaromtrent. Op 4 maart 1914 schreef Langohr aan Goossenaerts dat hij niet in de wieg gelegd was voor actie en agitatie: ‘Voor openbare werking, vooral meetings enz., ben ik - rechtuit gezegd - nergens de geschikte man. Voor stille propaganda wel’. Studiewerk, de tweede component van de werking van Taalgrens Wakker!, lag hem beter.

Vanaf 1914 manifesteerde Langohr zich als een bijzonder productief publicist over de taal(historische) situatie van het Overmaas Overmaas De Overmaas is een historische regio tussen de Maas, de Belgisch-Nederlandse en Belgisch-Duitse grens. Lees meer gebied en omgeving. De rode draad door zijn werk is dat Overmaas historisch Nederlandstalig is en dat de verfransing en verduitsing er van latere datum en niet diepgaand waren.

Illustratief is (de titel van) Langohrs monografie uit 1933, Le N. E. de la prov. de Liège et le canton d’Eupen, flamande, superficiellement allemandisée et romanisée. In een interview met het katholieke weekblad Hooger Leven Hooger Leven (1927-1938) Hooger Leven (1927-1938) was een algemeen katholiek Vlaams weekblad opgericht door Gerard Walschap. Nadat het blad initieel een politiek neutrale voer, steunde het de Katholieke Vlaamsche... Lees meer (15 januari 1938) toonde hij zich daaromtrent meer flamingant dan taalkundige: ‘Politieke, ekonomische en taalkundige gebeurtenissen hebben het eertijds homogene Land van Overmaas jammerlijk verscheurd, zoodat het bijna vervreemd staat van het moederland Vlaanderen, en een gemakkelijke prooi is geworden van de Belgisch-Waalse verfranschingspolitiek. (…) Wanneer zal Vlaanderen, en in het biezonder Limburg, buiten en boven alle binnenlandsche Vlaamsche partijpolitiek, zijn gemeenschappelijke belangen met het Land van Overmaas behartigen en verdedigen?’. Aan Stijn Streuvels Lateur, Frank (pseudoniem Stijn Streuvels) Frank Lateur (1871-1969), beter bekend onder zijn pseudoniem Stijn Streuvels, was een toonaangevende Vlaamse schrijver, die ondanks zijn individualistische ingesteldheid geregeld Vlaamsge... Lees meer had Langohr ondertussen op 17 juli 1937 zijn ‘levenstaak’ kort en bondig samengevat als de ‘herovering van Overmaas voor Vlaanderen’. In een artikel in het weekblad Elckerlyc Elckerlyc Elckerlyc (1935-1939) was een katholiek Vlaamsgezind weekblad dat werd opgericht door een groep rond de katholieke en flamingantische politicus Frans van Cauwelaert. Het verdedigde het mi... Lees meer (23 april 1938, pp. 11-13) stelde hij voor om de taalgrenslokaliteiten ‘Roost, Landen en Overmaas’, die ‘met verfransching bedreigd’ zijn, van de provincie Luik naar Limburg over te hevelen.  

Langohr bracht ook twee boekjes uit over zijn geboortedorp Montzen. In de brochure A notre frontière de l’Est: Moresnet - Eupen - Malmédy - Saint-Vith uit 1920 kantte hij zich op historische en taalkundige gronden tegen de annexatie bij België dat jaar van deze zogeheten Oostkantons. Langohr werkte geregeld samen met de Vlaamsgezinde hoogleraar en naamkundige Hendrik van de Wijer Van de Wijer, Hendrik Jozef Hendrik Jozef van de Wijer (1883-1968), germanist, naamkundige en gewoon hoogleraar te Leuven, was als stichter en hoofdredacteur de drijvende kracht achter het weekblad Nieuw Vlaanderen ... Lees meer , met wie hij tussen 1935 en 1948 een aantal van zijn toponymische onderzoeksresultaten betreffende de regio Overmaas publiceerde.

Taalgrens

Van begin 1929 tot eind 1931 werkte Langohr mee aan het blad De Taalgrens De Taalgrens Lees meer van de in 1927 heropgerichte vereniging Taalgrens Wakker!. In de jaren 1930 trad hij op als wetenschappelijk adviseur van de Kristen-Vlaamsche Taalgrensaktie Kristen-Vlaamsche Taalgrensaktie Vanaf 1930 organiseerde Flor Grammens zijn taalgrenswerking gedurende enkele jaren onder de naam Kristen-Vlaamsche Taalgrensaktie. Lees meer en publiceerde hij in het periodiek De Taalgrenswacht De Taalgrenswacht De Taalgrenswacht (1932-1937) was het maandblad van de Kristen-Vlaamsche Taalgrensaktie van Flor Grammens. Lees meer van deze organisatie van Flor Grammens Grammens, Flor Onderwijzer Flor Grammens (1899-1985) verwierf tijdens zijn leven grote bekendheid door zijn herhaalde en soms spectaculaire acties tegen de schendingen van de taalwetgeving. Lees meer . Hij werkte mee met de afdeling Montzen en was van bij de oprichting in 1935 bestuurslid van de afdeling Limburg Limburg Lees meer -Taalgrens.

In een bijdrage in Nieuw Vlaanderen Nieuw Vlaanderen (1934-1944) Nieuw Vlaanderen (1934-1944) had als uitgangspunt de eentaligheid van Vlaanderen. Door zijn federalistische stellingname midden jaren 1930 was het blad radicaler dan de katholieke partij ... Lees meer (NV), het weekblad waaraan zijn zoon Maurits geregeld meewerkte, pleitte Langohr voor een overkoepelende taal in de toenmalige Belgische kolonie Congo Congo Lees meer , een soort ‘beschaafd Congolees’ en kantte hij zich tegelijk tegen de uitbuiting waarvan de plaatselijke bevolking het slachtoffer was (NV, 14 december 1935).

Van bij de oprichting in 1931 was Langohr lid van de Davidsfonds Davidsfonds (DF) Het Davidsfonds is een katholieke Vlaamse cultuurvereniging, die werd opgericht in januari 1875. Lees meer -afdeling van Montzen, waarvan hij van 1937 tot zijn overlijden erevoorzitter was. Bij de door deze vereniging, in samenwerking met de gewestbond Overmaas, georganiseerde 11 juli-vieringen van 1937 en 1938 traden respectievelijk Frans van Cauwelaert Van Cauwelaert, Frans Frans van Cauwelaert (1880-1961) was een Vlaamsgezinde katholieke politicus, die een hoofdrol speelde in de vernederlandsing van het openbare leven in Vlaanderen. Van Cauwelaert lag in 19... Lees meer en Flor Grammens op als gastspreker.

Tweede Wereldoorlog

In de zomer van 1940 nam Langohr in verband met Overmaas contact op met historicus Franz Petri Petri, Franz Franz Petri (1903-1993) was een Duitse historicus, deskundige voor Belgische en Nederlandse geschiedenis en tijdens de Tweede Wereldoorlog referent voor cultuur en onderwijs in het Duitse... Lees meer , die bij het Duitse bezettingsbestuur in Brussel onder andere bevoegd was voor nationaliteitenkwesties. Tot enig resultaat leidde dat echter niet. Petri, die in Leuven had gestudeerd en goed bekend was met Vlaanderen, bevorderde ook de terugkeer van Langohrs zoon Maurits uit Duitse krijgsgevangenschap.

In het nummer van 26 juli 1941 van Volk en Kultuur Volk en Kultuur Volk en Kultuur (1941-1944) was het orgaan van de werkgemeenschap Volk en Kunst, dat behalve door de romantisch-flamingantische traditie ook door het Nieuwe Orde-denken en de collaborati... Lees meer publiceerde Langhor onder de titel ‘Ane Den Aen’t Werpe’ een historische en taalkundige bijdrage over Antwerpen en de Schelde. Het weekblad was het huisorgaan van de organisatie Volk en Kunst Volk en Kunst Volk en Kunst (1940-1944) was een organisatie die tijdens de Tweede Wereldoorlog probeerde om de cultuurverspreidende organismen in Vlaanderen te coördineren. Lees meer , die in Vlaanderen het gelijkgeschakelde cultuurbeleid onder de Duitse Nieuwe Orde coördineerde.  

Postuum

Enkele jaren na Langohrs overlijden werd het naar hem, Hendrik Veltmans Veltmans, Hendrik Hendrik Veltmans (1866-1954) was van 1920 tot 1948 pastoor in Sint-Martens-Voeren en verwierf bekendheid als pleitbezorger van het Vlaams karakter en de belangen van de Vlamingen van de V... Lees meer en Juul Vercken de Vreuschemen Vercken de Vreuschemen, Juul Lees meer genoemde Langohr - Veltmans - Vreuschemen Komitee opgericht, waarvan Frans van Cauwelaert het erevoorzitterschap op zich nam. Het zette zich in voor het eigen karakter en de belangen van de regio Overmaas. Van 1957 tot 1972 gaf de vereniging een tijdschrift uit, aanvankelijk met als titel De Band en later Heem. Tweemaandelijks Tijdschrift voor Overmaas. In 1956 werd door het Ereleraar Dr. J. Langohr Comité het huldeboek Ereleraar Dr. Jozef Langohr. Va ge Weech bes a ge Graaf (Van de Wieg tot het Graf) uitgebracht, waarin een bio-bibliografische notitie over Langohr en enkele van zijn onuitgegeven teksten werden opgenomen.