Mertens, Peter

Peter Mertens studeerde vanaf 1911 Germaanse filologie in Leuven, maar moest zijn studies afbreken door de Eerste Wereldoorlog. In oktober 1915 kwam hij als burgerlijke gevangene in het kamp Sennelager bij Paderborn terecht. Het jaar daarop werd Mertens wegens zijn Vlaamsgezindheid doorgestuurd naar een gevangenenkamp in Göttingen Göttingen In Göttingen, gelegen in de hedendaagse Duitse deelstaat Nedersaksen, bestond tijdens de Eerste Wereldoorlog een activistisch propagandakamp voor krijgsgevangen Vlamingen. Lees meer , dat door de Duitse autoriteiten tot Vlaams-activistisch propagandakamp was uitgebouwd. Hij behoorde er tot de activistische kern van Vlaamse gevangenen en kwam er in contact met Konrad Beyerle Beyerle, Konrad Konrad Beyerle (1872-1933) was een Duitse jurist die als medewerker van het bezettingsbestuur tijdens de Eerste Wereldoorlog belast was met het onderhouden van contacten tussen Duitse en ... Lees meer , een uitgesproken voorstander en propagandist van de Duitse Flamenpolitik Flamenpolitik Met het begrip ‘Flamenpolitik’ wordt verwezen naar de politiek die de Duitse bezetter voerde ten aanzien van de Vlaamse beweging tijdens de Eerste en de Tweede Wereldoorlog. Sommige aute... Lees meer . In 1917 werd hij terug naar België gestuurd, waar hij eerst Beyerles secretaris in de politieke afdeling van het General-Gouvernement België was, daarna secretaris in het gesplitste burgerlijke bestuur voor Vlaanderen.

Vanwege zijn activisme vluchtte Mertens na de Eerste Wereldoorlog naar Duitsland. Hij studeerde er enkele semesters aan de universiteiten van München en Göttingen en vestigde zich uiteindelijk in Leipzig. Mertens koesterde de hoop om ‘als degelijk vakkundig boekhandelaar voor Vlaanderen in de toekomst van eenig nut te zijn’. In afwachting van een Belgische amnestiewet nam hij zich voor in Duitsland een grondige kennis van het boekenvak op te doen, in Nederland een aanstelling als boekhandelaar te vinden en van daaruit ‘tot de geestelijke heropbeuring van ons volk’ bij te dragen.

In januari 1920 startte hij een opleiding in dienst van Anton Kippenbergs uitgeverij Insel, waarna hij tot redacteur opklom en in 1927 vertaler werd van Vlaamse literatuur (zie Vertaling Vertaling De Vlaamse beweging onderhield in de lange 19de eeuw een complexe relatie tot vertaling door overheidsinstanties. Terwijl vertalingen bijdroegen tot het voortbestaan en de ontwikkeling va... Lees meer ). Hij vertaalde voornamelijk literair werk van Felix Timmermans Timmermans, Felix Felix Timmermans (1886-1947) is de auteur van een omvangrijk en veelgelezen oeuvre. Tot zijn bekendste romans horen Pallieter (1916) en Boerenpsalm (1935). Tijdens de Eerste Wereldoorlog ... Lees meer , Ernest Claes Claes, Ernest Ernest Claes (1885-1968) was een schrijver van volkse romans en verhalen en een leidend ambtenaar in de Kamer van Volksvertegenwoordigers. Na de Tweede Wereldoorlog werd hij vervolgd wege... Lees meer , Stijn Streuvels Lateur, Frank (pseudoniem Stijn Streuvels) Frank Lateur (1871-1969), beter bekend onder zijn pseudoniem Stijn Streuvels, was een toonaangevende Vlaamse schrijver, die ondanks zijn individualistische ingesteldheid geregeld Vlaamsge... Lees meer en Filip de Pillecyn De Pillecyn, Filip Filip de Pillecyn (1891-1962) was schrijver en journalist voor onder meer De Standaard en het satirische, pluralistische blad Pallieter. Hij speelde een leidende rol in de Frontbeweging e... Lees meer , maar ook teksten over Vlaamse literatuur voor Duitse radiozendingen, tijdschriften en kranten zoals Das Schwarze Korps (SS) en Völkischer Beobachter (NSDAP). Als literair agent bij Insel bracht hij enerzijds Vlaamse fictie aan voor vertaling en wees hij anderzijds titels zoals Claes’ Herodes (1942) en Walschaps Celibaat (1934) af als ongeschikt voor het toenmalige Duitsland, waar intussen Hitler aan de macht was gekomen. Alles samen droeg Mertens een twintigtal jaar lang bij tot de verspreiding van Vlaamse literatuur in het Duitse taalgebied.

In april 1933 verwierf Mertens de Duitse nationaliteit. Enkele jaren voordien had hij geopperd dat hij ‘zeer ongaarne’ Duitser zou worden, maar als buitenlander in Duitsland onder meer op de woningmarkt nadeel ondervond.

Eveneens in 1933 werd zijn verzoek tot lidmaatschap van de Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP) afgewezen, mogelijk vanwege zijn te prille naturalisatie of de tijdelijke opnamestop voor nieuwe leden. In 1934 vroeg Mertens het lidmaatschap van de Reichsschrifttumskammer aan, een noodzakelijke demarche om in nazi-Duitsland in de boekenbranche te kunnen werken. Om zijn ontbrekende partijlidmaatschap te compenseren benadrukte hij zijn inzet voor de NSDAP en zijn uitgesproken Duitsgezindheid: ‘Zoals veel van mijn Vlaamse kameraden was ik vastbesloten tijdens de Eerste Wereldoorlog geen schot op Duitse soldaten te lossen. Dat is ook gelukt.’ (vertaling door IVL)

Na de Tweede Wereldoorlog viel zijn vertaalwerk stil en werd hij leraar Latijn, Duits en Engels. Brieven naar het thuisfront getuigen van zijn eenzaamheid in ballingschap en zijn heimwee naar ‘zijn geliefde Vlaamsche moedergrond’. Mertens slaagde er nog een aantal keer in om familie en vrienden in Vlaanderen te bezoeken, maar tot een definitieve terugkeer kwam het niet.