Orban, Maurice

Biografisch overzicht

Paul Maurice Orban was de zoon van een Waalse vader en een uit het Groothertogdom Luxemburg afkomstige moeder. Doordat vader Orban als belastingambtenaar wisselende standplaatsen kreeg toegewezen, woonde het gezin achtereenvolgens in Welkenraedt, Aubange, Sint-Gillis-Waas, Virton, Waasmunster, Lokeren en Merksem. Toen Orbans vader in 1908 overleed, vestigde zijn moeder zich met haar nog ongehuwde kinderen in Sint-Niklaas.

Orban doorliep de klassieke humaniora, aanvankelijk in het Sint-Lodewijkscollege in Lokeren en vervolgens in het Heilig Maagdcollege in Dendermonde. Van 1906 tot 1911 studeerde hij rechten aan de Leuvense universiteit. Daar kwam hij in contact met de Vlaamse beweging en was hij lid van onder andere Amicitia Amicitia Amicitia was een katholieke en Vlaamsgezinde studentenvereniging die in 1911 werd opgericht aan de Leuvense universiteit. Lees meer .

Orban vestigde zich kort vóór de Eerste Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog De Vlaamse beweging is fundamenteel getekend door de Eerste Wereldoorlog. De oorlog maakte een verregaande democratisering onafwendbaar, met wezenlijke gevolgen voor het politieke draagv... Lees meer in zijn woonplaats Sint-Niklaas als advocaat en schreef zich in aan de balie van Dendermonde. Hij was er stafhouder in 1930-1932, 1944-1946 en 1960-1962. Van 1925 tot 1958 was Orban hoogleraar grondwettelijk en administratief recht aan de Gentse rijksuniversiteit. Van 1950 tot 1954 was hij er decaan van de rechtsfaculteit.

Van 1932 tot 1965 zetelde Orban als provinciaal senator voor Oost-Vlaanderen, eerst namens de katholieke partij Katholieke partij De katholieke partij, later CVP (vanaf 1945) en CD&V (vanaf 2001) speelde een cruciale rol in de geschiedenis van de Vlaamse beweging. De partij had een belangrijk aandeel in onder m... Lees meer en na 1945 als vertegenwoordiger van de Christelijke Volkspartij (CVP). Ten tijde van de koningskwestie Koningskwestie Constitutioneel, politiek en maatschappelijk vraagstuk rond de persoon en de houding van koning Leopold III tijdens de Tweede Wereldoorlog. Lees meer was Orban – fervent aanhanger van Leopold III van Saksen-Coburg, Leopold III Leopold III (1901-1983) werd aan de vooravond van en tijdens de Tweede Wereldoorlog het boegbeeld van een autoritaire stroming in de Belgische politiek. Zijn controversiële houding en mee... Lees meer – minister van Landbouw in drie opeenvolgende regeringen (20 maart 1947-11 augustus 1950). In 1952-1953 was hij Belgisch afgevaardigde bij de Verenigde Naties en van 1958 tot 1965 was hij lid van de Interparlementaire Beneluxraad. In 1972 werd Orban als baron in de adelstand verheven.

Een loyaal-Belgische Vlaamsgezinde katholiek

Toen de Katholieke Vlaamsche Landsbond Katholieke Vlaamse Landsbond (KVL) (1919-1964) De Katholieke Vlaamsche Landsbond (1919-1955) was de federatie van de Katholieke Vlaamsche Arrondissementsbonden, die als drukkingsgroep streed voor de vernederlandsing van Vlaanderen met... Lees meer in 1919 onder impuls van Frans van Cauwelaert Van Cauwelaert, Frans Frans van Cauwelaert (1880-1961) was een Vlaamsgezinde katholieke politicus, die een hoofdrol speelde in de vernederlandsing van het openbare leven in Vlaanderen. Van Cauwelaert lag in 19... Lees meer  een doorstart maakte, werd Orban samen met Edmond Rubbens Rubbens, Edmond Edmond Rubbens (1894-1938) was onder meer advocaat, volksvertegenwoordiger, lesgever, ACW-voorzitter en minister. In de loop van zijn leven verdedigde hij verschillende Vlaamsgezinde stan... Lees meer voor Oost-Vlaanderen opgenomen in het bestuur.

Orban was een van de eersten die voor het hof van beroep in Gent als advocaat de eed in het Nederlands aflegde en profileerde zich tijdens het interbellum als een Vlaamsgezinde jurist.

Zo verdedigde hij in 1930 de Davidsfonds Davidsfonds (DF) Het Davidsfonds is een katholieke Vlaamse cultuurvereniging, die werd opgericht in januari 1875. Lees meer -afdeling van Eeklo in een proces dat een aantal Franstalige Belgische kranten hadden aangespannen naar aanleiding van het pamflet Aan alle welmeenende Vlamingen dat deze vereniging had verspreid en waarin die bladen ervan werden beschuldigd zich systematisch anti-Vlaams op te stellen.

In 1931-1932 ondernam Orban, als stafhouder van de balie van Dendermonde, met succes de strijd voor de vernederlandsing van de rechtbank van koophandel te Sint-Niklaas. Met Emiel van Haver Van Haver, Emiel De Vlaamsgezinde katholiek Emiel van Haver (1899-1966) was van midden mei 1940 tot begin september 1944 burgemeester van Sint-Niklaas. Lees meer en Willy van Gerven Van Gerven, Willy Willy van Gerven (1897-1969) was jurist en senator namens de Christelijke Volkspartij. Hij was een van de zogenoemde "Drie Vlaamse Musketiers" die een Vlaamsgezinde kentering bewerkstelli... Lees meer vormde hij in dezelfde periode De Drie Vlaamse Musketiers De Drie Vlaamse Musketiers Lees meer , die in het kader van de gemeenteraadsverkiezingen van oktober 1932 in Sint-Niklaas oppositie voerden tegen de katholieke lijsttrekker en beoogde burgemeester Hendrik Heyman Heyman, Hendrik Hendrik Heyman (1879-1958) engageerde zich in de christelijke vakbeweging en in de katholieke partij. Hij was onder meer de voorzitter van het Algemeen Christelijk Vakverbond (ACV) en va... Lees meer . Het trio verweet hem als minister geen bezwaar te hebben aangetekend tegen de benoeming van een Nederlands onkundige griffier bij de Brusselse rechtbank van eerste aanleg.  

Na de parlementsverkiezingen van november 1932 werd Orban door de provincieraad van Oost-Vlaanderen verkozen als provinciaal senator voor de katholieke partij. Hij trad toe tot de Katholieke Vlaamsche Senaatsgroep en werd er secretaris van. Mede onder zijn invloed steunde die in 1933 zonder succes de kandidatuur van Frans Daels Daels, Frans Frans Daels (1882-1974) vormde de spil van de Vlaamsgezinde organisaties aan het IJzerfront en groeide in het interbellum als voorzitter van het IJzerbedevaartcomité en voorvechter van N... Lees meer als rector van de Gentse universiteit. Orban zette zich als parlementariër ook sterk in voor een taalwet Taalpolitiek en -wetgeving Situaties van taalonderdrukking vindt men wereldwijd. Daarom besteedt deze bijdrage eerst aandacht aan gehanteerde taalpolitieke strategieën. Ook in België verzette een gedomineerde taalg... Lees meer in verband met gerechtszaken Gerecht Lees meer , die er ten slotte kwam op 15 juni 1935. Ondertussen liep Orbans neef Willem Melis Melis, Willem Willem Melis (1907-1984) was een advocaat, ambtenaar en journalist, vooral bekend als Verdinaso-lid, als directeur van de Dienst pers en propaganda van de Nationale Landbouw en Voedingsco... Lees meer , die in 1931 aan de Gentse universiteit was afgestudeerd als doctor in de rechten, stage in het advocatenkantoor van Orban. In dezelfde periode was Hendrik Elias Elias, Hendrik Hendrik Elias (1902-1973) was een historicus en Vlaams-nationalistisch politicus die als leider van het Vlaamsch Nationaal Verbond collaboreerde met de Duitse bezetter tijdens de Tweede W... Lees meer daar werkzaam als stagiair.

Na de parlementsverkiezingen van 24 mei 1936 maakte Orban deel uit van het leidingscomité van de Vlaamsche Concentratie Vlaamsche Concentratie Vlaamsche Concentratie (1935-±1940) was de naam voor de idee en de beweging die streefde naar de hergroepering van alle katholieke Vlamingen. Lees meer , een mislukte poging om alle rechtse en katholieke krachten in Vlaanderen te bundelen. In 1939 tekende Orban het zogenaamde Manifest van Antwerpen Manifest van Antwerpen Het Manifest van Antwerpen (februari 1939) kwam tot stand naar aanleiding van de controverse rond de oud-activist Adriaan Martens, wiens lidmaatschap van de pas opgerichte Koninklijke Vla... Lees meer , dat de gecontesteerde benoeming van de gewezen activist Activisme Het begrip activisme verwijst naar de fractie van flaminganten die tijdens de Eerste Wereldoorlog bereid was om politiek of anderszins samen te werken met de Duitse bezetter en financiële... Lees meer Adriaan Martens Martens, Adriaan De vrijzinnige flamingant Adriaan Martens (1885-1968), een gereputeerde internist, engageerde zich tijdens de Eerste Wereldoorlog in het activisme en tijdens de Tweede Wereldoorlog in de ... Lees meer als lid van de pas opgerichte Koninklijke Vlaamse Academie voor Geneeskunde Koninklijke Academie voor Geneeskunde van België (KAGB) De Vlaamse Academie voor Geneeskunde van België, werd in 1938 door Frans van Cauwelaert opgericht vanuit een streven naar Vlaamse culturele autonomie. De Academie kende even moeilijkhede... Lees meer verdedigde. Eerst viel de regering over deze kwestie en uiteindelijk nam Martens ontslag.

De Tweede Wereldoorlog en de onmiddellijke nasleep ervan

In 1939 bracht Orban twee publicaties uit waarin hij zich scherp uitsprak tegen nazi-Duitsland: de brochure Het rassenbeginsel en het nieuwe Duitse recht en de tijdschriftbijdrage Het Nationaal Socialisme en het Internationaal Recht. ‘Duitschland kan niet meer worden aangezien als een “rechtsstaat”, het is een “Führerstaat”’, zo noteerde hij zonder omwegen. Nadat hij  onder andere het antisemitische Antisemitisme Lees meer beleid in scherpe bewoordingen had aangevallen, concludeerde Orban dat het ‘een plicht voor alle juristen’ was  ‘deze dwalingen aan te klagen’. Het gevolg van deze stellingname was dat Orban, na zijn terugkeer uit Frankrijk begin juli 1940, door de Duitse bezetter op non-actief werd gesteld als hoogleraar aan de Gentse universiteit. Van 1941 tot september 1944 werd hij in die functie vervangen door de Nieuwe Orde-gezinde Antwerpse jurist Maurits Langohr Langohr, Maurits Maurits Langohr (1909-1990) was een Vlaamsgezinde katholieke advocaat, universiteitsdocent en magistraat. In de jaren 1930 manifesteerde hij zich als aanhanger van de ‘revolutie van recht... Lees meer .  

Een en ander belette Orban niet om zich na de Tweede Wereldoorlog Tweede Wereldoorlog De Tweede Wereldoorlog werd in Vlaanderen getekend door de onvoorwaardelijke collaboratie van het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV). De samenwerking met de bezetter en de bestraffing erva... Lees meer herhaaldelijk kritisch uit te laten over de wijze waarop de bestraffing van de collaboratie Collaboratie Collaboratie verwijst naar de samenwerking met de bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog, in casu van het Vlaams-nationalisme en een deel van de Vlaamse beweging. Lees meer (gerechtelijk) werd aangepakt door de Belgische overheid (zie Repressie Repressie Lees meer ). In een toespraak in de Senaat op 10 augustus 1945, die als brochure werd uitgegeven onder de titel Voor wettelijkheid en democratie, pleitte hij voor een meer humane behandeling van de beschuldigden door de rechtbanken en voor verbetering van de leefomstandigheden in interneringscentra en gevangenissen. Volgens Orban betekende de gegeven situatie ‘een gevaar voor de toekomst van het land’. Daarbij aansluitend pleitte hij voor strafvermindering voor veroordeelde collaborateurs, onder meer voor zijn voormalige stagiair Hendrik Elias. Samen met enkele collega’s-Senatoren probeerde Orban ook de executie van Leo Vindevogel Vindevogel, Leo Leo Vindevogel (1888-1945) was een Vlaamsgezinde katholieke politicus, die tijdens de bezetting oorlogsburgemeester van Ronse was en daarvoor na de oorlog ter dood veroordeeld werd. Zijn... Lees meer te voorkomen.

De jaren 1960 en 1970

In de jaren 1960 kwam Orban in botsing met de door de CVP gevolgde politieke lijn, in het bijzonder inzake communautaire aangelegenheden. Zo verzette hij zich bij de vastlegging van de taalgrens Taalgrens Het begrip ‘taalgrens’ verwijst in het algemeen naar een grens die twee bevolkingsgroepen die een verschillende taal spreken van elkaar scheidt en in het bijzonder naar de grens tussen he... Lees meer in 1962 tegen de overheveling van Komen-Moeskroen Komen-Moeskroen Komen-Moeskroen was oorspronkelijk een regio in de provincie West-Vlaanderen, die bij de vastlegging van de taalgrens in 1962 naar Henegouwen overgeheveld werd. Zowel vooraf als nadien l... Lees meer van West-Vlaanderen naar Henegouwen en van de Voerstreek Voeren Lees meer van Luik naar Limburg. In de brochure Mijn verantwoording (1964), waarin hij zowat alle aspecten van de door het door de christendemocratisch-socialistische regering Lefèvre Lefèvre, Theo Theo Lefèvre (1914-1973) was een advocaat en politicus voor de Christelijke Volkspartij. Hij zetelde in de Kamer en was minister en premier in een periode van belangrijke wetgevende initi... Lees meer - Spaak Spaak, Paul-Henri Paul-Henri Spaak (1899-1972) was een Franstalige socialistische politicus die een rol speelde in talrijke communautaire kwesties. Lees meer gevoerde beleid hekelde, schreef Orban onder meer het volgende: ‘Ik ben en blijf tegen elke regeling die de eenheid van het land bedreigt en die ten slotte tegen de Vlamingen zou uitvallen. Elke afglijding naar het federalisme Federalisme Sinds het begin van de 20ste eeuw behoort federalisme tot het programma van eerst de Waalse en vervolgens ook de Vlaamse beweging. Vanaf 1970 is de transformatie van België van unitaire t... Lees meer zal ik steeds bestrijden’. Vervolgens stapte hij in 1965 over naar de toen nadrukkelijk Belgisch georiënteerde liberale partij Liberale partij De verhouding tussen de liberale partij en het partijpolitieke liberalisme in België enerzijds, en de Vlaamse beweging anderzijds levert een gevarieerd en ingewikkeld beeld op dat evoluee... Lees meer , de Partij voor Vrijheid en Vooruitgang (PVV).

Orban ging ook niet akkoord met de splitsing van de Leuvense universiteit (zie Hoger onderwijs Hoger onderwijs De evolutie van het Vlaamse hoger onderwijs werd gekenmerkt door een moeizame vernederlandsingspolitiek, gaande van het vroegste verschijnen van Nederlandstalig onderwijs tot de integrale... Lees meer ), waartoe eind 1968 door een christendemocratisch-socialistische regering onder leiding van Gaston Eyskens Eyskens, Gaston Gaston Eyskens (1905-1988) was een Vlaamsgezinde katholieke econoom en politicus, die onder andere eerste minister was ten tijde van de Koningskwestie en aan de basis lag van de eerste st... Lees meer werd beslist. Twee jaar later kantte hij zich bovendien tegen het begin van de herstructurering van België in federale zin met de grondwetsherziening Staatshervorming Tussen 1970 en vandaag werden zes staatshervormingen doorgevoerd die België omvormden van een unitaire in een federale staat met drie gewesten, het Vlaamse, het Waalse en het Brussels Hoo... Lees meer van 1970.