Picard, Antoon
De Vlaamsgezinde geneesheer Antoon Picard (1884-1949) was zowel tijdens de Eerste als de Tweede Wereldoorlog betrokken bij de collaboratie met de Duitse bezetter. Hij engageerde zich in de Vlaams-nationalistische Frontpartij en in Vlaamsgezinde initiatieven, zoals Het Vlaamse Kruis en het Algemeen Vlaamsch Geneesherenverbond.
Nico Van Campenhout (2026), Luc Vandeweyer (1998). Picard, Antoon. In: Encyclopedie van de Vlaamse beweging. 2026. https://devb.be/id/per-009821.
Antoon Picard volgde middelbaar onderwijs aan het Koninklijk Atheneum in Antwerpen. Hij was er een tijdlang secretaris en kortstondig voorzitter van de Vlaamsche Bond
Vlaamsche Bond De Vlaamsche Bond was een Vlaamsgezinde en vrijzinnige scholierenvereniging, opgericht in 1901 aan het Koninklijk Atheneum in Antwerpen, met antiburgerlijke trekken. De vereniging was ond... Lees meer en redactielid van het scholierentijdschrift De Goedendag
De Goedendag (1891-1940) Lees meer .
Vervolgens studeerde hij eerst twee jaar rechten en daarna geneeskunde aan de Gentse universiteit. Hij onderging er de invloed van Julius Mac Leod
Mac Leod, Julius Julius Mac Leod (1857-1919) was hoogleraar plantkunde aan de Gentse universiteit en een Vlaamsgezinde progressieve liberaal. Hij was een belangrijke pleitbezorger van de vernederlandsing ... Lees meer en was onder andere actief in de kring Ter Waarheid Ter Waarheid De Gentse studentenkring Ter Waarheid ontstond eind 1904 als een afsplitsing van het liberale studentengenootschap ’t Zal Wel Gaan. De groep combineerde radicaal-flamingantische met maats... Lees meer , die zich profileerde als flamingantisch, sociaal geëngageerd en non-conformistisch.
Picard praktiseerde vanaf 1911 als huisarts in Antwerpen, waar hij ook als chirurg werkzaam was in het Stuyvenberghziekenhuis. Hij was actief in de campagne voor de vernederlandsing van de Gentse universiteit
Hoger onderwijs in Gent Met de vernederlandsing in 1930 als hoogtepunt is de Gentse universiteit een belangrijk strijdpunt geweest in de Vlaamse beweging. Van het Latijn uit 1817 tot het Engels van vandaag: het ... Lees meer en trad toe tot de Antwerpse Liberale Volkspartij
Liberale Volkspartij De Liberale Volkspartij (Help U Zelve) werd op 26 april 1904 in Antwerpen opgericht als een zelfstandige politieke partij. Ze maakte propaganda voor radicale democratische grondbeginselen... Lees meer van Leo Augusteyns
Augusteyns, Leo Leo Augusteyns (1870-1945) was een Antwerpse liberale politicus, die via het activisme tijdens de Eerste Wereldoorlog in het Vlaams-nationalisme belandde. Lees meer .
Activisme
Tijdens de Eerste Wereldoorlog
Eerste Wereldoorlog De Vlaamse beweging is fundamenteel getekend door de Eerste Wereldoorlog. De oorlog maakte een verregaande democratisering onafwendbaar, met wezenlijke gevolgen voor het politieke draagv... Lees meer koos Picard voor het activisme
Activisme Het begrip activisme verwijst naar de fractie van flaminganten die tijdens de Eerste Wereldoorlog bereid was om politiek of anderszins samen te werken met de Duitse bezetter en financiële... Lees meer . Begin maart 1916 richtte hij mee de Antwerpse afdeling van Volksopbeuring
Volksopbeuring Volksopbeuring (1916-1918) was een activistische caritatieve organisatie, die zich onder meer richtte op krijgsgevangen Vlamingen. Lees meer op. Hij ondertekende het Manifest van de Hoogeschoolbond en werd aan de door de Duitse bezetter vernederlandste Gentse universiteit benoemd tot docent en later tot buitengewoon hoogleraar topografische anatomie (1916-1918). Picard werd ook lid van de Raad van Vlaanderen
Raad van Vlaanderen (1917-1918) De Raad van Vlaanderen (1917-1918) was een activistisch marionettenparlement tijdens de Eerste Wereldoorlog, dat onderdeel was van de Duitse plannen om in Vlaanderen een blijvende invloed... Lees meer , maar nam aan het eind van de oorlog ontslag. Eerder had hij al kritiek geuit aan het adres van de Commissie van Gevolmachtigden Commissie van Gevolmachtigden De Commissie van Gevolmachtigden was in 1918 het uitvoerende orgaan van de Raad van Vlaanderen. De elf gevolmachtigden in de Commissie waren belast met de leiding en vertegenwoordiging va... Lees meer , die zich volgens hem te weinig assertief opstelde ten opzichte van het Duitse bezettingsbestuur. Picard was een van de leidende figuren binnen de Vlaamsch-Nationale Partij
Vlaamsch-Nationale Partij (1918) De Vlaamsch-Nationale Partij (1918) uit Gent ontstond uit onvrede tegen het radicale Jong-Vlaanderen. Ze verdedigde als enige organisatie uit het activisme het Groot-Nederlandse ideaal.... Lees meer .
Het interbellum
Begin november 1918 week Picard uit naar Nederland om te ontsnappen aan gerechtelijke vervolging vanwege zijn betrokkenheid bij het activisme. Aan de Rijksuniversiteit Leiden behaalde hij via een verkort traject het Nederlandse artsendiploma. Vervolgens studeerde hij verder aan het Tropisch Instituut in Amsterdam. Kort daarna werd hij aangesteld als hoogleraar aan de Nederlands-Indische Artsen School in Soerabaja (Indonesië, eiland Java). Ondertussen was hij in 1920 door de Belgische justitie veroordeeld tot 12 jaar gevangenisstraf.
In 1927 keerde Picard naar België terug en ging hij weer in Antwerpen werken als huisarts en als geneesheer in een gezondheidscentrum. Van 1932 tot 1938 zetelde Picard namens de Frontpartij
Het Vlaamsche Front (Frontpartij) Het Vlaamsche Front was een Vlaams-nationalistische partij, die werd opgericht in 1919 en ook bekend stond onder de couranter gebruikte officieuze benaming Frontpartij. Gesticht als een ... Lees meer in de Antwerpse gemeenteraad en in de Commissie van de Openbare Onderstand. Hij was verder lid van de raad van advies van de Volksuniversiteit Herman van den Reeck
Volksuniversiteit Herman Van den Reeck Volksuniversiteit Herman van den Reeck (1928-1940) was een in Antwerpen en Mechelen gevestigde Vlaams-nationalistische organisatie die voordrachten en filmavonden inrichtte en brochures p... Lees meer , waarvoor hij ook voordrachten gaf. Picard was in Antwerpen ook een tijdlang ondervoorzitter van de stedelijke Geneeskundige Commissie.
Zijn Vlaams-nationalistische engagement trok Picard door naar de medische wereld, waar hij het gewicht van deze politieke stroming probeerde te versterken. Zo was hij van kort na de oprichting in 1927 voorzitter van de Antwerpse afdeling van Het Vlaamse Kruis
Het Vlaamse Kruis (HVK) Lees meer , vanaf 1931 algemeen ondervoorzitter en later in 1940 algemeen voorzitter. Ook in het Algemeen Vlaamsch Geneesherenverbond
Vlaams Artsenverbond (VAV) Het Vlaams Geneesheren Verbond (1922) was de beroepsvereniging van de Vlaams geneesheren. Het ijverde voor de vernederlandsing van de geneeskunde in Vlaanderen. Later werd geijverd voor ... Lees meer (AVGV) nam hij een bestuursfunctie op als ondervoorzitter voor de provincie Antwerpen. Daarnaast beoordeelde hij als voorzitter van de toezichts- en verzoeningsraad van de Antwerpse Geneeskundige Vereniging geschillen en betwistingen tussen artsen.
Tweede Wereldoorlog
Tijdens de Tweede Wereldoorlog
Tweede Wereldoorlog De Tweede Wereldoorlog werd in Vlaanderen getekend door de onvoorwaardelijke collaboratie van het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV). De samenwerking met de bezetter en de bestraffing erva... Lees meer stapte Picard in de collaboratie
Collaboratie Collaboratie verwijst naar de samenwerking met de bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog, in casu van het Vlaams-nationalisme en een deel van de Vlaamse beweging. Lees meer en werkte hij mee aan de inpassing van de Orde van Geneesheren in de Nieuwe Orde. Hij fungeerde ook als controlearts die vaststelde of personen geschikt waren voor verplichte tewerkstelling in Duitsland. Picard ontving als voormalig activist een vergoeding van de Bormscommissie
Bormscommissie De Bormscommissie was een commissie die tijdens de Tweede Wereldoorlog schadevergoedingen uitkeerde aan door de Belgische overheid gestrafte activisten van de Eerste Wereldoorlog. Lees meer .
In 1944 vluchtte hij naar Duitsland, maar een jaar later keerde hij ziek terug naar België. Hij werd veroordeeld wegens collaboratie en kwam in de gevangenis terecht. Ondertussen ging zijn fysieke en mentale gezondheidstoestand verder achteruit. Picard overleed in het Psychiatrisch Ziekenhuis Sint-Alexius in Grimbergen.
Archief
– ADVN | archief voor nationale bewegingen: Archief Antoon Picard [AC 1008]
Literatuur
— A.L. Faingnaert, Verraad of zelfverdediging?, 1933.
— F. G., Antoon Picard, in: Periodiek. Maandblad van de Vereniging voor Vlaamse Geneesheren van België, jg. 4, 1949, nr. 10, december, pp. 231-232.
— O. de Smedt, De “Vlaamsche Bond” en zijn voorgangers. Een bijdrage tot de geschiedenis van de Vlaamse studentenkringen aan het Koninklijk Atheneum te Antwerpen (1883-1914), 1954.
— H. J. Elias, 25 jaar Vlaamse Beweging 1914-1939, 1969, 4 dln.
— D. Vanacker, Het aktivistisch avontuur, 1991.
— J. van Bever, Van AVGV tot ‘Oorlogsorde (1922-1944), Universiteit Gent, licentiaatsverhandeling, 1993.
— L. Vandeweyer, Een geneesherenkorps tussen scalpel en Vlaamse Leeuw. De machtsstrijd van de communautair verdeelde artsenverenigingen, in: Bijdragen tot de Eigentijdse Geschiedenis, jg. 1, 1997, nr. 2, pp. 199-226.
— F. Seberechts Niets dan het welzijn van ons volk. Het Vlaamse Kruis 1927-1997, 1997.
— F. Goes, 100 jaar Vlaams Artsenverbond, 2022.
Nico Van Campenhout (2026), Luc Vandeweyer (1998). Picard, Antoon. In: Encyclopedie van de Vlaamse beweging. 2026. https://devb.be/id/per-009821.