Augusteyns, Leo

Leo Augusteyns was de tweede zoon van Pieter Jozef Augusteyns (1837-1900), boekdrukker in loondienst en vanaf 1893 directeur van de jongensafdeling van het Gesticht voor Verlaten Kinderen te Antwerpen. Leo was gedurende twee jaar leerling aan het Koninklijk Atheneum in Antwerpen, waar hij onder meer Pol de Mont De Mont, Pol Pol de Mont (1857-1931) was een dichter, essayist, folklorist, journalist, kunstcriticus en redenaar. In al zijn activiteiten gaf hij de Vlaamse strijd absolute prioriteit. Decennialang w... Lees meer als leraar had. Na het afbreken van zijn middelbare studies ging hij aan de slag als klerk bij de Burgerlijke Godshuizen in Antwerpen. In 1900 volgde hij zijn vader op als directeur van het Gesticht voor Verlaten Kinderen.

Augusteyns werd verkozen tot volksvertegenwoordiger op 27 mei 1906. Aanvankelijk kon hij dit cumuleren met zijn functie van directeur, maar mede door zijn uitgesproken ideeën over de Congo Congo Lees meer kwestie in 1908 kreeg hij zijn ontslag. Na de Eerste Wereldoorlog werd Augusteyns omwille van zijn activistische Activisme Het begrip activisme verwijst naar de fractie van flaminganten die tijdens de Eerste Wereldoorlog bereid was om politiek of anderszins samen te werken met de Duitse bezetter en financiële... Lees meer sympathieën geweerd als volksvertegenwoordiger, ontslagen als ambtenaar en ging hij aan de slag als boekhouder.

Augusteyns huwde in 1895 met Leontine Buylaert. Zij overleed vier jaar later op 26-jarige leeftijd. Eind 1900 hertrouwde hij met de zes jaar oudere Jeanne Hellemans. Augusteyns kreeg in geen van beide huwelijken kinderen.

Politieke carrière

Leo Augusteyns kwam reeds op vrij jonge leeftijd in Antwerpse liberale middens terecht. Augusteyns’ vader was twintig jaar lang voorzitter van de Liberale werkliedenmaatschappij van Onderlinge Bijstand Help U Zelve Help U Zelve Help U Zelve (1880-1904) was een liberale vrijzinnige Antwerpse werkliedenvereniging. Ze ging op in de Liberale Volkspartij Help U Zelve. Deze bleef bestaan tot en met de Eerste Wereldoor... Lees meer . De organisatie telde rond de eeuwwisseling ongeveer 4000 leden, verdeeld over 50 afdelingen en was een steunpilaar van het Antwerpse liberalisme. In 1889 benoemde de Antwerpse Liberale Vlaamse Bond Augusteyns tot secretaris. Hij was lid van het Willemsfonds en zette zich in bij de Bond voor Algemeen Stemrecht en Evenredige Vertegenwoordiging. Augusteyns werd als kandidaat van de Liberale Volkspartij verkozen tot volksvertegenwoordiger in 1906 en werd in 1910 en 1912 herverkozen.

Tijdens zijn parlementaire carrière liet Leo Augusteyns zich opmerken door zijn Vlaamsgezindheid. Hij aarzelde daarbij niet om in te gaan tegen de standpunten van zijn liberale collega’s. Augusteyns kon zich vinden in het wetsvoorstel Coremans Coremans, Edward (1835-1910) Edward Coremans (1835 – 1910) was een Antwerpse advocaat en politicus van de Meetingpartij. Hij was de politieke vader van de eerste taalwetten. Van 1872 tot 1900 gold hij als de politiek... Lees meer tot vernederlandsing van het katholiek middelbaar onderwijs en verzette zich tegen de verfransing van het zeevaartonderwijs (1908). Hij stond op dezelfde lijn als Louis Franck Franck, Louis De inzet van Louis Franck (1868-1937) voor de vernederlandsing van het middelbaar onderwijs en de Gentse universiteit bracht hem rond 1910 op het hoogtepunt van zijn Vlaams-liberale roem.... Lees meer wat betreft de vernederlandsing van de Gentse universiteit. In de discussie over de talenkwestie in het leger Leger De taalkwestie speelde een belangrijke rol in de geschiedenis van het Belgische leger. Als een van de weinige echt nationale instellingen was het leger een brandpunt van diverse sociaal-p... Lees meer pleitte Augusteyns voor aparte Vlaamse en Waalse regimenten (1913). De Antwerpse liberaal toonde zich verder een tegenstander van de aanhechting van Congo bij België en uitte openlijk kritiek op koning Leopold II van Saksen-Coburg, Leopold II Leopold II (1865-1909) is vooral bekend gebleven voor zijn bewind over het Congogebied. In de Belgische politiek stond hij neutraal in de levensbeschouwelijke kwesties maar ijverde voor d... Lees meer , wat hem niet in dank werd afgenomen.

Verenigingsleven

Augusteyns gaf blijk van een geëngageerd vrijzinnig engagement. Op 21-jarige leeftijd werd hij ingewijd bij de Antwerpse vrijmetselaarsloge Marnix van Sint-Aldegonde. Hij vond er gelijkgezinden die hem steunden in zijn verzet tegen alle mogelijke vormen van godsdienst. Zo kantte hij zich tegen de vermelding van een god in schoolboeken die in de Antwerpse stadsscholen werden gebruikt (1903). Multatuli Douwes Dekker, Eduard Eduard Douwes Dekker (pseudoniem: Multatuli) (1820-1887) is in Vlaanderen vooral bewonderd door vrijzinnige Vlamingen met Groot-Nederlandse sympathieën. In 1867-1869 was hij in Vlaanderen... Lees meer vormde een inspiratiebron en Augusteyns. Hij publiceerde een brochure over de houding van Multatuli tegenover godsdiensten  onder het pseudoniem Jan Vrijman (1904).

Oorlog, activisme en nasleep

Tijdens de Eerste Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog De Vlaamse beweging is fundamenteel getekend door de Eerste Wereldoorlog. De oorlog maakte een verregaande democratisering onafwendbaar, met wezenlijke gevolgen voor het politieke draagv... Lees meer kreeg Augusteyns de leiding van de organisatie Leniging der Werkloosheid (het ‘Dopkomiteit’) en richtte hij zelf de liefdadigheidsvereniging Het Antwerpse Noenmaal op (ook wel Le Diner Anversois), een initiatief dat vertrok vanuit de Antwerpse loges. Tijdens de oorlog organiseerde Augusteyns verder Openbare Volksleesavonden en Lees- en Verteluren voor kinderen. In de discussies over de vernederlandsing van het hoger onderwijs Hoger onderwijs De evolutie van het Vlaamse hoger onderwijs werd gekenmerkt door een moeizame vernederlandsingspolitiek, gaande van het vroegste verschijnen van Nederlandstalig onderwijs tot de integrale... Lees meer legde Augusteyns een gematigde houding aan de dag. De Antwerpse volksvertegenwoordiger nam echter afstand van zowel de eerste als de tweede Raad van Vlaanderen Raad van Vlaanderen (1917-1918) De Raad van Vlaanderen (1917-1918) was een activistisch marionettenparlement tijdens de Eerste Wereldoorlog, dat onderdeel was van de Duitse plannen om in Vlaanderen een blijvende invloed... Lees meer , de emanatie van het activisme. In oktober 1917 richtte hij wel een vereniging met activistische inslag op, Voor Vrede en Vrij Vlaanderen, die zich aansloot bij het pacifistische Pacifisme Binnen de Vlaamse beweging leefden van meet af aan antimilitaristische sentimenten. Vanaf 1914 radicaliseerden deze tot een pacifistische tendens. Aan de basis ervan lag niet alleen een a... Lees meer Verbond voor Wereldvrede. Door zijn soms dubbelzinnige houding belandde Augusteyns tussen twee stoelen. Voor zijn vroegere liberale medestanders was hij te Duitsgezind, voor zijn nieuwe activistische vrienden niet Duitsgezind genoeg. Net voor het einde van de oorlog schreef Augusteyns een tekst die als een soort afscheid diende, getiteld ‘Aan het Vlaamsche volk’.

Enkele dagen na de wapenstilstand werd Augusteyns gearresteerd in zijn woning in Antwerpen. Na zijn vrijlating in mei 1919 werd duidelijk dat niet activisme maar wel verklikking werd ingeroepen om Augusteyns te vervolgen. Er werd verwezen naar een dispuut met studieprefect Boelaerts in het Antwerpse conservatorium tijdens de oorlog. Aanleiding vormde een petitie tegen de (tweede) Raad van Vlaanderen en de uitroeping van de zelfstandigheid van Vlaanderen, die op het bureau van Boelaerts lag. Leo Augusteyns en Jozef de Keersmaecker De Keersmaecker, Jozef De gerenommeerde uroloog Jozef de Keersmaecker (1860-1931) engageerde zich tijdens de Eerste Wereldoorlog in het activisme. Hij aanvaardde een positie aan de Von Bissing-universiteit, maa... Lees meer ontdekten dit en eisten een sanctie tegen Boelaerts. De man werd tijdelijk uit zijn ambt ontzet, maar uiteindelijk in eer hersteld. Het gerecht greep de zaak Boelaerts aan om tegen Augustyens een strafzaak te openen na de oorlog. Op 10 december 1919 vernam Augusteyns dat hij werd veroordeeld tot drie jaar gevangenis, een boete van 500 frank en levenslang verlies van zijn burgerlijke en politieke rechten. Op 2 februari 1921 kwam hij vrij en in 1935 kreeg hij eerherstel.

Vlaams-nationalist

Bij de liberale partij Liberale partij De verhouding tussen de liberale partij en het partijpolitieke liberalisme in België enerzijds, en de Vlaamse beweging anderzijds levert een gevarieerd en ingewikkeld beeld op dat evoluee... Lees meer en in vrijmetselaarskringen was Augusteyns niet langer gewenst. Politiek vond de gewezen volksvertegenwoordiger onderdak bij het Vlaamsche Front Het Vlaamsche Front (Frontpartij) Het Vlaamsche Front was een Vlaams-nationalistische partij, die werd opgericht in 1919 en ook bekend stond onder de couranter gebruikte officieuze benaming Frontpartij. Gesticht als een ... Lees meer . Hij lag mee aan de basis van uitgeverij De Noorderklok (1926) en het Vlaamse Kruis Het Vlaamse Kruis (HVK) Lees meer (1927), trad hij toe tot de (vlug ter ziele gegane) zogenaamde derde Raad van Vlaanderen Raad van Vlaanderen (1931-1940) De derde Raad van Vlaanderen was een Vlaams-nationalistisch platform, dat bestond van 1933 tot 1940. Lees meer en werd in 1932 hoofdredacteur van het blad De Noorderklok De Noorderklok Vlaamsch Nationaal Strijdblad, weekblad uitgegeven te Kapellen (Antwerpen) van 1926 tot 1933. Lees meer . Augusteyns toonde zich een aanhanger van de zogeheten godsvrede-gedachte en van de democratische richting binnen het Vlaams-nationalisme. Hij weigerde de stap te zetten richting het in 1933 op fascistische basis opgerichte Vlaamsch Nationaal Verbond Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) Het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) (1933-1945) was een rechts-radicale Vlaams-nationalistische partij die tijdens de Tweede Wereldoorlog collaboreerde met de Duitse nationaalsocialistis... Lees meer (VNV). In juli 1936 stichtte hij mee het Federalistisch Volksfront Federalistisch Volksfront Het Federalistisch Volksfront werd op 7 juli 1936 in Antwerpen opgericht onder impuls van de voormalige liberale parlementariër Leo Augusteyns, die tijdens de Eerste Wereldoorlog was betr... Lees meer , dat opging in het Vlaams Blok voor Zelfbestuur en Democratie Vlaamsch Blok voor Zelfbestuur en Democratie Het Vlaamsch Blok voor Zelfbestuur en Demokratie (1937-1938) was een Antwerps samenwerkingsverband tussen verschillende links en democratisch georiënteerde groeperingen. Lees meer , twee organisaties die – in tegenstelling tot het VNV – het ondemocratische autoritarisme afwezen.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog Tweede Wereldoorlog De Tweede Wereldoorlog werd in Vlaanderen getekend door de onvoorwaardelijke collaboratie van het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV). De samenwerking met de bezetter en de bestraffing erva... Lees meer aanvaardde Augusteyns, zoals vele voormalige activisten, een schadevergoeding van de Bormscommissie Bormscommissie De Bormscommissie was een commissie die tijdens de Tweede Wereldoorlog schadevergoedingen uitkeerde aan door de Belgische overheid gestrafte activisten van de Eerste Wereldoorlog. Lees meer . Na de bevrijding werd hij verplicht dit bedrag van naar schatting 150.000 frank terug te geven. Binnen het jaar was zijn schuld afbetaald, mede dankzij de verkoop van zijn buitenverblijf. Leo Augusteyns overleed op 15 december 1945. Hij werd verast in Ukkel en begraven in Kapellen.