Douwes Dekker, Eduard

Eduard Douwes Dekker was vanaf 1839 werkzaam als ambtenaar in Nederlands-Indië (Indonesië) en klaagde in 1856 de misstanden aan in het district Lebak. Op 4 april van dat jaar werd hij op zijn verzoek eervol ontslagen. Een jaar later keerde hij definitief naar Europa terug. Na een kort verblijf in Antwerpen Antwerpen Lees meer vestigde hij zich in Brussel Brussel In de geschiedenis van de Vlaamse beweging speelde Brussel een unieke rol vanwege haar hoofdstedelijke functies, economische aantrekkingskracht en als symbool van verfransing, die zich v... Lees meer in het estaminet Au Prince Belge, waar hij onder meer Brief aan de Gouverneur-Generaal in ruste (januari 1858) en Max Havelaar (september-oktober 1859) schreef. In Nederland Nederland Nederland is met Vlaanderen verbonden door de economische infrastructuur, de taal en de geschiedenis. Vanaf eind 18de eeuw kreeg die verbondenheid in taal en cultuur op uiteenlopende mani... Lees meer verwekte het boek opschudding, maar in Vlaanderen bleef het onopgemerkt.

Het eerste contact van betekenis tussen Multatuli en Vlaanderen werd gelegd door Julius de Geyter De Geyter, Julius Julius de Geyter (1830-1905) was een progressief-liberale en Groot-Nederlandse flamingant in Antwerpen, die Nederlandstalige gedichten, liederen en krantenartikelen schreef. Lees meer , die Multatuli vermoedelijk in 1864 gehoord had op een congres in Amsterdam. In november 1865 stuurde Multatuli hem zijn Bloemlezing toe, en onmiddellijk ontpopte De Geyter zich als een vurig Multatuliaan, zoals blijkt uit publicaties, brieven en financiële steun aan Multatuli en diens eerste vrouw Tine van Wijnbergen. In Multatuli zag De Geyter een sleutelfiguur om het Groot-Nederlandse Groot-Nederland Groot-Nederland is een politiek en cultureel begrip dat respectievelijk staat voor een staatkundige vereniging van België of Vlaanderen met Nederland en de culturele en taalkundige samen... Lees meer ideaal uit te bouwen in vrijzinnige richting.

Het is ook aan hem te danken dat figuren als Max Rooses Rooses, Max Max Rooses (1839-1914) was kunsthistoricus en directeur van het Plantin-Moretusmuseum en als letterkundige actief in de Vlaamse beweging. Lees meer , Julius Vuylsteke Vuylsteke, Julius De Vlaamsgezinde advocaat, dichter en uitgever Julius Vuylsteke (1836-1903) was het boegbeeld van het Vlaamsgezinde liberalisme. Hij lag aan de basis van de Gentse studentenvereniging ’T ... Lees meer , Eugeen van Oye Van Oye, Eugeen Eugeen van Oye (1840-1926) was een arts, dichter en toneelschrijver. Hij was de leerling van Guido Gezelle en vertoefde in de kringen van Peter Benoit. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was ... Lees meer en Amand de Vos De Vos, Amand Amand de Vos (1840-1906) was een Vlaamsgezinde legerarts en schrijver. Met zijn debuut Een Vlaamsche Jongen (1879) wist hij zijn stempel te drukken op de literatuur in Vlaanderen. Hij wer... Lees meer Multatuli ontdekten, vooral als de schrijver van Ideën [sic]. Eveneens door toedoen van De Geyter trad Multatuli in februari-maart 1867 driemaal op in Antwerpen, waar hij voor het eerst kennismaakte met de Vlaamse beweging. Hoewel hij in brieven aan Conrad Busken Huet zijn twijfels uitte over de idealen en het welslagen van het flamingantisme in Groot-Nederlandse zin, liet hij zich tegenover De Geyter enthousiast uit over de mogelijkheid om in Vlaanderen een nieuw vaderland te vinden en daar in het kader van de Vlaamse beweging een rol te spelen, bijvoorbeeld door hoofdredacteur te worden van een nieuw op te richten krant.

In juni 1867 volgden nog twee succesvolle optredens in Gent, onder meer voor het IXde Nederlandsch Letterkundig Congres Nederlandse Congressen De Nederlandse Congressen waren gemeenschappelijke (culturele) ontmoetingen van Vlamingen en Nederlanders in Vlaanderen en Nederland die met onderbrekingen werden georganiseerd sinds 1849... Lees meer , maar inmiddels was duidelijk geworden dat de Vlaamse beweging Multatuli niet kon bieden wat hij verwachtte. Aan Huet schreef hij in november 1867 dat hij de hele zaak voor een ‘schreeuwerige bluf’ hield. We danken aan zijn korte omgang met de Vlaamse beweging een aantal beschouwingen in briefvorm daarover. Aan de ene kant achtte hij het noodzakelijk dat Vlaanderen zich zou verenigen met Nederland om zich aan de Franse invloed te onttrekken en omdat hij de artificiële staat België België Geen Vlaamse beweging zonder België. Het is ook onmogelijk om België te begrijpen zonder de geschiedenis van de Vlaamse beweging erbij te betrekken. Tussen het ontstaan van een culturele ... Lees meer beschouwde als niet levensvatbaar (‘viable’). Aan de andere kant achtte hij een dergelijke vereniging onmogelijk vanwege de onoverbrugbare verschillen tussen het katholicisme en het protestantisme en tussen de Vlaamse liberalen en de ‘Hollandse bekrompenheid’. Zelfs indien deze kloven toch gedicht konden worden, dan nog zouden de ‘fatsoenlyke’ Hollanders – per definitie ‘ongezellig’ in de omgang – de Vlamingen nooit accepteren als gelijkwaardig: ‘Welnu, nooit zal iemand met Vlaamsch accent (en velen uwer spreken zoo goed) burger worden in de 2e Kamer. Gylieden zoudt geduld worden, meer niet.’ Aldus Multatuli in augustus 1867. In november, nadat hij alle hoop op Vlaamse hulp opgegeven had, concludeerde hij dat de Vlamingen enkel goed waren in feesten, schreeuwen en zingen, maar nooit tot enige daadwerkelijke politieke actie kwamen of zouden komen.

Niettemin was Multatuli in 1869 opnieuw, en voor zover bekend voor het laatst, te gast in Vlaanderen. In april las hij in Gent en in Antwerpen voor uit Vorstenschool en in december 1869 hield hij een voordracht in Gent. Uit het eerste optreden groeide de correspondentie met de Bruggeling Auguste van der Ghinst. De Vlaamse droom was toen echter al definitief voorbij, al is Multatuli De Geyter levenslang dankbaar gebleven. Uit erkentelijkheid richtte hij zich in zijn Ideën 932-942 (1872) rechtstreeks tot hem.

Hoewel Multatuli’s werken tijdens zijn leven in Vlaanderen nauwelijks gekocht werden, was hun invloed groot, vooral in vrijzinnige en socialistische kringen. Dat blijkt niet alleen uit de talrijke herdenkingsartikelen na zijn dood, maar ook uit het werk van epigonen, zoals Amand de Vos en Omer Wattez Wattez, Omer Lees meer . In de 20ste eeuw hebben mensen als Ger Schmook Schmook, Ger De Vlaamsgezinde socialist en cultuurflamingant Ger Schmook (1898-1985) was een pionier van de bibliotheekkunde in Vlaanderen. Hij verwierf bekendheid als conservator en later directeur v... Lees meer en vooral Julius Pée Pée, Julius De vrijzinnige cultuurflamingant Julius Pée (1871-1951) was een breed geïnteresseerde intellectuele emancipator, via zijn functies in het middelbaar onderwijs maar ook als publicist. Hij ... Lees meer belangrijke bijdragen geleverd tot zijn biografie. Pol de Mont De Mont, Pol Pol de Mont (1857-1931) was een dichter, essayist, folklorist, journalist, kunstcriticus en redenaar. In al zijn activiteiten gaf hij de Vlaamse strijd absolute prioriteit. Decennialang w... Lees meer , Emmanuel de Bom De Bom, Emmanuel Emmanuel de Bom (1868-1953) was een Vlaamse schrijver, redacteur, journalist en bibliothecaris. Lees meer , Paul van Ostaijen Van Ostaijen, Paul Paul van Ostaijen (1896-1928) was een schrijver die met zijn poëzie, proza en kritische werk grote invloed heeft uitgeoefend op de Nederlandstalige literatuur. Zijn zoektocht naar een nie... Lees meer , Herwig Hensen, Richard Minne Minne, Richard Lees meer en vele anderen bewonderden zijn werk. Willem Elsschot De Ridder, Alfons (pseudoniem Willem Elsschot) Alfons de Ridder (1882-1960) verwierf als schrijver grote bekendheid onder het pseudoniem Willem Elsschot. Tijdens zijn school- en studiejaren was hij lid van diverse Vlaamse culturele ve... Lees meer huldigde hem in 1950 met de woorden: ‘Uit zijn as is de hele moderne Nederlandse litteratuur Literatuur De literatuur heeft een cruciale rol gespeeld in het ontstaan van de Vlaamse ontvoogdingsstrijd en ook in de daaropvolgende fasen van de Vlaamse natiewording zijn schrijvers vaak richting... Lees meer opgeflakkerd. Zijn cultus is ons aller heilige plicht.’