Rooses, Max

Afkomst en jeugdjaren

Max Rooses werd op 10 februari 1839 geboren in Antwerpen. Na het overlijden van zijn vader werd hij op 7-jarige leeftijd opgenomen in de Wezenschool aan de Oude Waag te Antwerpen. Daarna ging hij naar de stadsschool in de Koepoortstraat. Middelbaar onderwijs volgde Rooses aan het jezuïetencollege, waar hij de Vlaamsgezinde en vrijheidslievende vereniging De Moedertaal oprichtte. Rooses werd vanwege zijn overtuiging echter de deur gewezen en hij vervolgde zijn studie aan het Koninklijk Atheneum te Antwerpen, waar hij van 1856 tot 1858 de poësis en de retorica volgde, onder meer bij Jan F. Verspreeuwen Verspreeuwen, Jan Jan Verspreeuwen (1807-1860) was dichter en organisator van het liberale Vlaamse cultuurleven in Antwerpen. Lees meer . Tijdens het schooljaar 1856-1857 werd hij eerste laureaat in de wedstrijd voor Vlaamse taal in de Vlaamse athenea. Hij kreeg felicitaties van de Antwerpse De Olijftak De Olijftak De Olijftak was een in 1835 opgerichte Antwerpse rederijkerskamer, die in de context van het ontluikende Vlaamsgezinde cultuurleven wilde aanknopen bij de bewonderde 16de-eeuwse rederijke... Lees meer .

In 1858 liet Rooses zich inschrijven in de faculteit van Wijsbegeerte en Letteren aan de universiteit van Luik, waar hij in 1860 zijn kandidatuur in de letteren behaalde. Hij kwam er in aanraking met het positivisme van de Franse filosoof Hippolyte Taine. In 1860 werd hij aangesteld als surveillant aan het Antwerpse atheneum, waar hij tot 1864 bleef. Ondertussen (1863) promoveerde hij in Luik in de Wijsbegeerte en Letteren en werd hij aansluitend in 1864 benoemd tot leraar moderne talen aan het atheneum te Namen. In 1866 werd hij overgeplaatst naar Gent. In deze stad leerde hij de dochter kennen van Karel van Geert, een gefortuneerd tuinbouwkundige die de boezemvriend was van Hendrik Conscience Conscience, Hendrik Hendrik Conscience (1812-1883) was de eerste auteur die het in België aandurfde een roman in het Nederlands te schrijven en te publiceren. Zijn oeuvre van zo’n 65 romans, dat ook een bred... Lees meer . Rooses huwde in 1869 Lucia (Lucie) van Geert. Van Gent werd hij enkele jaren later overgeplaatst naar Antwerpen, op aandringen van Jan van Beers Van Beers, Jan Jan van Beers (1821-1888) was een Vlaams leraar en dichter uit Antwerpen. Lees meer , om er tot conservator benoemd te worden van het pas door de stad Antwerpen aangekochte Plantin-Moretusmuseum. Van zijn benoeming in 1876 tot kort voor zijn dood in 1914 stond Rooses er aan het hoofd.

Vlaamsgezind verenigingsleven

De eerste stappen die Rooses in de Vlaamse beweging deed, werden geïnspireerd door Van Beers, die hem in 1861 in Antwerpen de Nederduitsche Bond Nederduitsche Bond De Nederduitsche Bond (1861-1914) was een Antwerpse kiesvereniging die flamingantische katholieken en liberalen verenigde. De Bond was een invloedrijke machtsfactor binnen de Meeting, voo... Lees meer binnenloodste. In deze vereniging hield Rooses zijn eerste voordracht voor een gehoor dat zowel uit katholieke als uit liberale Vlaamsgezinden bestond. Als journalist debuteerde Rooses in Het Vrije Woord Het Vrije Woord Het Vrije Woord (1865-1867) was een Antwerps liberaal en Vlaamsgezind weekblad. Het steunde de Meetingpartij. Lees meer , geleid door Lodewijk Gerrits Gerrits, Lodewijk Lodewijk Gerrits (1827-1873) was een drukker en auteur wiens Vlaams- en sociaalgezindheid prevaleerde op levensbeschouwelijke tegenstellingen. Hij lag mee aan de basis van de Nederduitsch... Lees meer . Medewerkers waren Pieter Backx Backx, Pieter Jozef Pieter Jozef Backx (1833-1917) was één van de grondleggers van de christelijke arbeidersbeweging in de stad Antwerpen. Hij was in de jaren 1880-1890 medestichter van verschillende werknem... Lees meer , Jan J. de Laet De Laet, Jan Jacob Jan de Laet (1815-1891) was een Antwerpse zakenman en Vlaamsgezind politicus voor de Meetingpartij. Hij was de vader van de ‘tweede taalwet’ van 1878, op het taalgebruik in bestuurszaken.... Lees meer , Edward Coremans Coremans, Edward (1835-1910) Edward Coremans (1835 – 1910) was een Antwerpse advocaat en politicus van de Meetingpartij. Hij was de politieke vader van de eerste taalwetten. Van 1872 tot 1900 gold hij als de politiek... Lees meer en Max Bausart Bausart, Max Max Bausart (1841-1915) was een Antwerpse advocaat die actief was in de Meetingbeweging. Hij was provincieraadslid van 1872-1892 voor de Meeting. Daarna werd hij voorstander van het daens... Lees meer , die er een sociaal, volksgezind programma verdedigden.

Als leerkracht in Namen (1864-1866) bleef Rooses de leerstellingen van de Nederduitsche Bond trouw: in 1865 schreef hij er zijn Drijtal Verhandelingen over de Geschiedenis der Letterkunde, waarin hij aan de hand van opstellen over Reinaert de Vos, Jakob van Maerlant en de volksliederen van de middeleeuwen blijk gaf van zijn belangstelling voor het nationale verleden. In Gent (1866-1876) had hij na enige tijd een prominente plaats veroverd in de kringen van de liberale Vlaamsgezinden, onder wie Jacob F. Heremans Heremans, Jacob Jacob Heremans (1825-1884) was een Gentse hoogleraar taal- en letterkunde, die als publicist en initiatiefnemer een prominente rol speelde in de liberale Vlaamse en Groot-Nederlandse bewe... Lees meer , Julius Vuylsteke Vuylsteke, Julius De Vlaamsgezinde advocaat, dichter en uitgever Julius Vuylsteke (1836-1903) was het boegbeeld van het Vlaamsgezinde liberalisme. Hij lag aan de basis van de Gentse studentenvereniging ’T ... Lees meer en Willem Rogghé Rogghé, Willem Lees meer . Hij stond er ook in nauw contact met de jonge katholieke dichter Eugeen van Oye Van Oye, Eugeen Eugeen van Oye (1840-1926) was een arts, dichter en toneelschrijver. Hij was de leerling van Guido Gezelle en vertoefde in de kringen van Peter Benoit. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was ... Lees meer en met Ferdinand van der Haeghen, die hem stimuleerde in zijn wetenschappelijke activiteiten.

In 1867 stichtte Rooses met onder anderen Julius Sabbe Sabbe, Julius Lees meer en Julius de Vigne De Vigne, Julius Julius de Vigne (1844-1908) was een Gentse advocaat en een Vlaamsgezind liberaal politicus. Hij was actief in talrijke Gentse Vlaamsgezinde liberale verenigingen. In het belang van de lib... Lees meer Het Vlaamsche Volk Het Vlaamsche Volk Het Vlaamsche Volk was een Gentse Vlaamsgezinde liberale vereniging, opgericht in juni 1867 onder impuls van Max Rooses, Eugeen van Oye en Julius de Vigne. Lees meer , een onafhankelijke strijdkring waar liberalen en katholieken samenkwamen en waar onderwijs werd gegeven door middel van voordrachten. Opnieuw, zoals in Het Vrije Woord wees dit op de sociale bewogenheid van Rooses, die als Vlaamsgezinde ook een radicaal volksgezind programma was toegedaan. Al in 1869 pleitte Rooses voor de regulering van de kinderarbeid en voor de bevordering van sociale en educatieve initiatieven. Nog in Gent, toonde hij zich zeer actief in de plaatselijke afdeling van het Willemsfonds Willemsfonds (WF) Het Willemsfonds (1851-heden) is een liberaal-vrijzinnige culturele vereniging en drukkingsgroep die het gebruik van het Nederlands promoot en ondersteunt. Lees meer , waarvan hij van 1868 tot 1876 secretaris was, en waar Het Vlaamsche Volk aan de basis van lag. Hij richtte in 1867 het weekblad Het Volksbelang Het Volksbelang Het Volksbelang (1867-heden) is het oudste nog bestaande liberale weekblad. Het is de spreekbuis van de Vlaamsgezinde sociaal-progressieve liberalen. Lees meer op, dat in zijn aanvangsjaar de spreekbuis was van Het Vlaamsche Volk. Hij was in Gent secretaris van het IXde Nederlandsche Taal- en Letterkundig Congres Nederlandse Congressen De Nederlandse Congressen waren gemeenschappelijke (culturele) ontmoetingen van Vlamingen en Nederlanders in Vlaanderen en Nederland die met onderbrekingen werden georganiseerd sinds 1849... Lees meer (1867); tijdens deze congressen speelde Rooses een zeer actieve rol door bijna steeds het voorzitterschap van een of andere afdeling te vervullen.

Ondertussen schroefde Rooses zijn journalistieke en letterkundige bijdragen verder op, ook in de Nederlandse pers. Zijn brieven in de Haagse courant Het Vaderland die in 1869-1870 verschenen, gingen over Vlaamse beweging, economische Economie Dit artikel gaat over de relatie tussen economie en Vlaamse beweging. Daarmee beoogt deze tekst geen economische geschiedenis te schetsen van wat we vandaag Vlaanderen noemen. Integendee... Lees meer toestanden, politiek en literatuur Literatuur De literatuur heeft een cruciale rol gespeeld in het ontstaan van de Vlaamse ontvoogdingsstrijd en ook in de daaropvolgende fasen van de Vlaamse natiewording zijn schrijvers vaak richting... Lees meer en waren een voortzetting van zijn Drijtal Verhandelingen. Voor de Nieuwe Rotterdamsche Courant was Rooses correspondent van 1870 tot 1904.

In 1876 keerde Rooses terug naar zijn geboortestad Antwerpen Antwerpen (stad) Lees meer . Daar werd hij in 1884 voorzitter van de afdeling van het Willemsfonds en hij was er geruime tijd voorzitter van de Liberale Vlaamsche Bond Liberale Vlaamsche Bond van Antwerpen De Liberale Vlaamsche Bond was een liberale kiesvereniging die in 1866 in Antwerpen werd opgericht door Julius de Geyter, Hendrik Lenaerts en anderen. Lees meer .

Streven binnen de Vlaamse beweging

Rooses streefde naar Vlaamse gelijkberechtiging. Nederlandstalig onderwijs Onderwijs Lees meer nam daarin een voorname plaats in. Rooses ontpopte zich als een gedreven ijveraar voor de algehele vernederlandsing van het lager onderwijs Lager onderwijs De ‘taalstrijd’ in Vlaanderen is op het niveau van het lager onderwijs minder problematisch verlopen dan op dat van het middelbaar en van het hoger onderwijs. Toch was de verfransing van ... Lees meer in Vlaanderen en ging na 1879 als radicaal progressistisch liberaal nog een stap verder. Samen met een aantal Vlaamse volksvertegenwoordigers werkte hij mee aan de voorbereiding van de Vlaamse wetten: zo is de wet-Coremans-De Vigne, strekkende tot vernederlandsing van het officieel middelbaar onderwijs Middelbaar onderwijs De geschiedenis van het middelbaar onderwijs is nauw verweven met die van de Vlaamse beweging. Tot diep in de 20ste eeuw bleef de middelbare school een grotendeels Franstalig bastion van ... Lees meer (wet van 3 juni 1883), voor een aanzienlijk deel zijn werk. Mede door zijn radicaal Vlaamsgezinde standpunt slaagde hij er in 1892 niet in gekozen te worden op de kandidatenlijst van de Liberale Vlaamsche Bond, de enige keer dat hij er zich toe had laten overhalen zich kandidaat te stellen voor de Kamer.

Een jaar daarvoor, op het XXIste Nederlandsch Taal- en Letterkundig Congres te Gent, had Rooses een significante bijdrage geleverd aan de intellectuele en maatschappelijke verruiming van de Vlaamse beweging die rond die tijd op gang kwam. In zijn referaat ‘Het Fransch in de lagere scholen van Vlaamsch-België’ stelde Rooses aan de hand van statistieken de intellectuele achterstand van Vlaanderen aan de kaak als gevolg van het verfransend onderwijs. Rooses maakte zich sterk dat het aanleren van een vreemde taal op de lagere school nadelig was voor de geestelijke ontwikkeling van een volk en dat, ondanks de wet van 1883 op het middelbaar onderwijs, het Frans veld had gewonnen. De socialistische voorman Edward Anseele Anseele, Edward Edward Anseele (1856-1938) was een Gents socialist en lag in 1885 mee aan de basis van de Belgische Werkliedenpartij. Hij was decennialang een van de tenoren van het socialisme in België.... Lees meer bestempelde Rooses' ideeën over de afschaffing van het Frans op de lagere scholen echter als een bourgeoisaanslag op de levenskansen van de arbeider. Ondertussen werkte Rooses vanaf 1880 met Pol de Mont De Mont, Pol Pol de Mont (1857-1931) was een dichter, essayist, folklorist, journalist, kunstcriticus en redenaar. In al zijn activiteiten gaf hij de Vlaamse strijd absolute prioriteit. Decennialang w... Lees meer en Arthur Cornette Cornette, Arthur Arthur Cornette (1852-1907) was een Vlaamsgezinde liberaal. Hij lag aan de basis van de loge Marnix van Sint-Aldegonde, waar het Nederlands vanaf het begin de voertaal was. Lees meer mee aan het door zijn vriend Jan van Rijswijck Van Rijswijck, Jan De liberaal Jan van Rijswijck (1853-1906) was burgemeester van Antwerpen. Zijn inzet voor de rol van het Nederlands in de lokale politiek en het verenigingswezen alsook zijn volksgezinde ... Lees meer geleide progressief-liberale weekblad De Kleine Gazet De Kleine Gazet De Kleine Gazet (1874-1888) was een Antwerps liberaal, progressief en Vlaamsgezind dag- en weekblad. Het fungeerde als het orgaan van diverse organisaties. Lees meer (vanaf 1888 De Koophandel De Koophandel Het liberale Antwerpse dagblad De Koophandel was de spreekbuis van de Liberale Associatie. Het zag het Nederlands als belangrijk voor de verspreiding van de liberale en vrijzinnige ideeën... Lees meer ) en in 1897 hielp hij mee De Nieuwe Gazet De Nieuwe Gazet De Nieuwe Gazet (1897-2022) was een liberaal dagblad dat ontstond op initiatief van Antwerps burgemeester Jan van Rijswijck. Na lange tijd de concurrent van Het Laatste Nieuws te zijn gew... Lees meer stichten.

Op de agenda van het XXIIIste Nederlandsch Taal- en Letterkundig Congres te Antwerpen in 1896 stond het vraagstuk van de vernederlandsing van de Gentse universiteit; onder impuls van Rooses werd de eerste Vlaamsche Hoogeschoolcommissie Vlaamsche Hoogeschoolcommissie Lees meer opgericht, waarvan hij ook de voorzitter was. Deze commissie formuleerde het radicale voorstel- Julius Mac Leod Mac Leod, Julius Julius Mac Leod (1857-1919) was hoogleraar plantkunde aan de Gentse universiteit en een Vlaamsgezinde progressieve liberaal. Hij was een belangrijke pleitbezorger van de vernederlandsing ... Lees meer , dat de integrale vernederlandsing van de Gentse universiteit en de verdwijning van de oude Franstalige cursussen verdedigde.

In zijn laatste levensjaren hield Rooses zich vooral bezig met de vernederlandsing van het hoger onderwijs Hoger onderwijs De evolutie van het Vlaamse hoger onderwijs werd gekenmerkt door een moeizame vernederlandsingspolitiek, gaande van het vroegste verschijnen van Nederlandstalig onderwijs tot de integrale... Lees meer en toen op 3 maart 1907 te Antwerpen ter gelegenheid van een vergadering van het Algemeen-Nederlands Verbond Algemeen-Nederlands Verbond (ANV) Het Algemeen-Nederlands Verbond (ANV) werd in 1895 opgericht. Aanvankelijk behartigde het de belangen van de Nederlandse taal. Later en tot op de dag van vandaag ijvert het voor de brede ... Lees meer (groep België) een nieuwe Vlaamse hogeschoolcommissie werd opgericht, de tweede, werd Rooses opnieuw tot voorzitter gekozen (secretaris was Hippoliet Meert Meert, Hippoliet Hippoliet Meert (1865-1924) was de oprichter van het Algemeen-Nederlands Verbond. Hij ijverde voor de vernederlandsing van de Gentse universiteit en engageerde zich tijdens de Eerste Were... Lees meer ). Deze hogeschoolcommissie, waarin radicaliserende voorstellen werden gedaan door Reimond Speleers Speleers, Reimond De Vlaams-nationalistische oogarts Reimond Speleers (1876-1951) collaboreerde in de Eerste en de Tweede Wereldoorlog. Hij trad in 1940 in de hoogste VNV-leiding. Zowel na de Eerste als na... Lees meer en Lodewijk de Raet De Raet, Lodewijk Lodewijk de Raet (1870-1914) was een econoom en ambtenaar die in belangrijke mate bijdroeg aan de theorievorming over de Vlaamse beweging en deze van een sociaaleconomisch denkraam voorza... Lees meer , lag uiteindelijk ten grondslag aan het wetsontwerp dat onder meer Anseele, Louis Franck Franck, Louis De inzet van Louis Franck (1868-1937) voor de vernederlandsing van het middelbaar onderwijs en de Gentse universiteit bracht hem rond 1910 op het hoogtepunt van zijn Vlaams-liberale roem.... Lees meer en Frans van Cauwelaert Van Cauwelaert, Frans Frans van Cauwelaert (1880-1961) was een Vlaamsgezinde katholieke politicus, die een hoofdrol speelde in de vernederlandsing van het openbare leven in Vlaanderen. Van Cauwelaert lag in 19... Lees meer in 1911 in de Kamer indienden tot vernederlandsing van de Gentse universiteit.

Rooses' opvattingen over de Vlaamse beweging in de laatste periode van zijn leven werden geconcretiseerd in het januarinummer 1906 van De Vlaamsche Gids, het tijdschrift dat hij in 1905 mee had helpen stichten. Hierin betoogde Rooses onder meer dat het hoogste doel van de Vlaamse beweging steeds geweest was om het nationaal gevoel te stimuleren (‘Wij moeten de opwekking van den Vlaming in den Vlaming nastreven’) en stelde hij verder dat de redding van het 'Vlaams' lag in het onderwijs, waarvan – volgens hem – tegelijkertijd ook Vlaanderens materiële welvaart afhing.

Rooses als literatuurcriticus en kunsthistoricus

Het inspelen op het nationaal gevoel vinden we ook bij de literaire criticus Rooses, die onder invloed van de Franse critici als Taine meende dat een werk passend moest zijn voor het publiek waarvoor het geschreven was. Hij pleitte voor een volksverbonden literatuur, waarbij de letterkunde verbonden was met het denken en het streven van het volk ('Nog eens over de jongste Richting in de Zuid-Nederlandsche Letterkunde', verschenen in Nederlandsche Dicht- en Kunsthalle Nederlandse Dicht- en Kunsthalle Lees meer , 1888). Vanuit dit standpunt beoefende Rooses de literaire kritiek in zijn Schetsenboeken (Schetsenboek, 1877; Nieuw Schetsenboek, 1882; Derde Schetsenboek, 1885 en Letterkunde Studiën, 1894), waarin hij een reeks portretten tekende van Zuid-Nederlandse dichters en prozaïsten en waarin figuren als Willem Ogier en Adriaen Poirters voor het eerst wetenschappelijk bestudeerd werden. Zijn aanpak contrasteerde sterk met de l'art pour l'art-beginselen van auteurs als Pol de Mont De Mont, Pol Pol de Mont (1857-1931) was een dichter, essayist, folklorist, journalist, kunstcriticus en redenaar. In al zijn activiteiten gaf hij de Vlaamse strijd absolute prioriteit. Decennialang w... Lees meer en met de opvattingen van de opkomende Van Nu en Straks Van Nu en Straks Van Nu en Straks (1893-1901) was een literair en cultureel tijdschrift, dat voor Vlaanderen vernieuwend was doordat het aansloot bij internationale eigentijdse denkrichtingen zoals het an... Lees meer -generatie. In zijn 'De jongste Richting in de Zuid-Nederlandsche Letterkunde', verschenen in De Gids van 1883, vonniste hij het ‘voor het Vlaamsche volk ongenietbare in de jongere literatuur’. Rooses, exemplarische exponent van het Vlaamse realisme, kon door zijn positivistische levens- en kunstbeschouwing een dichter als Guido Gezelle Gezelle, Guido Guido Gezelle (1830-1899) was een Vlaamse priester die de Vlaamse volkstaal verdedigde binnen het algemeen Nederlands. Hij verwierf grote bekendheid als lyrisch dichter van religieuze nat... Lees meer niet waarderen. Zijn credo dat er in elk kunstwerk steeds een gedachte moest schuilgaan, deed hem elk literair werk evalueren als een uiting van een gevoel dat al dan niet het zijne was.

Toch droeg Rooses als criticus én promotor van de Vlaamse literatuur ontegenzeggelijk bij aan het ontstaan van een cultureel Vlaams natiebesef. Zo lag hij in 1887 samen met Van Beers en Domien Sleeckx Sleeckx, Domien Domien Sleeckx (1818-1901) was op meerdere vlakken een pionier in de Vlaamse emancipatiestrijd, in het bijzonder in de vernederlandsing van het onderwijs. Lees meer aan de basis van een soort vrije academie, het Taalverbond, die als een liberale pendant moest functioneren van de officiële Academie die overwegend bestond uit katholieken.Via zijn werk als literair criticus had hij bovendien een aanzienlijke invloed op de literaire productie in Vlaanderen en gold hij als wegbereider voor de Vlaamse literatuur Literatuur De literatuur heeft een cruciale rol gespeeld in het ontstaan van de Vlaamse ontvoogdingsstrijd en ook in de daaropvolgende fasen van de Vlaamse natiewording zijn schrijvers vaak richting... Lees meer na 1890. Met zijn veelvuldige bijdragen, onder andere in het Nederduitsch Tijdschrift, waarin hij debuteerde onder het pseudoniem van Petrus Comestor, het Nederlandsch Museum Nederlandsch Museum Het Nederlandsch Museum (1874- 1894) was een tijdschrift voor letteren, wetenschappen en kunst. Het werd gesticht door J.F.J. Heremans en werd uitgegeven te Gent bij Adolf Hoste. Het blad... Lees meer (geredigeerd door Heremans), de Nederlandsche Dicht- en Kunsthalle Nederlandse Dicht- en Kunsthalle Lees meer , De Vlaamsche School De Vlaamsche School De Vlaamsche School was een aanvankelijk halfmaandelijks, later maandelijks tijdschrift, uitgegeven te Antwerpen van 1855 tot 1901 (van 1855 tot 1864: De Vlaemsche School; vanaf 1897: De ... Lees meer (door hem en P. Buschmann (sr.) bestuurd), De Toekomst De Toekomst (1857-1898) De Toekomst (1857-1898) was een pedagogisch en taal- en letterkundig tijdschrift. Lees meer en in De Vlaamsche Gids, zorgde Rooses daarbij voor een kwaliteitsinjectie in de Vlaamse literaire kritiek, door als een van de eersten Europese maatstaven aan te leggen voor Vlaamse romans, toneelstukken en poëzie.

Vanaf Rooses conservatorschap in 1876 af kwam de literaire kritiek echter meer op de achtergrond en werd zijn hoofdvak de studie van de Antwerpse typografie en de Vlaamse kunstgeschiedenis. Zijn Geschiedenis der Antwerpsche Schilderschool (1879), geschreven naar aanleiding van een wedstrijd uitgeschreven door de gemeenteraad van de stad Antwerpen, is nog steeds een standaardwerk, en zijn boek over Rubens (1903) werd in 1906 bekroond met de vijfjaarlijkse prijs voor historische wetenschappen, wat nog nooit gebeurd was voor een in het Nederlands gesteld werk. Als conservator van het Plantin-Moretusmuseum te Antwerpen ontwikkelde Rooses een enorme activiteit in het wetenschappelijk onderzoek van de Vlaamse schilderkunst (Pieter Paul Rubens, Jacob Jordaens en Antoon van Dyck). Hij hield zich tevens intens bezig met de uitgave van de correspondentie van Rubens en de wetenschappelijke beschrijving van diens werken (L’oeuvre de Rubens, 5 dln., 1886-1892; Codex Diplomaticus Rubenianus, 6 dln., 1887-1909; Rubens-Bulletijn, 5 dln., 1882- 1910) en met de briefuitgave van Christoffel Plantijn (Correspondance de Christophe Plantin, 3 dln., 1883, 1885 en 1911).

Als een van de eersten paste Rooses de moderne methoden op de kunstgeschiedenis toe en verhief haar tot de rang van wetenschap. De kunstreizen die hij ondernam, werden beschreven in Over de Alpen (1880) en Op Reis naar heinde en ver (1889).

Zowel in zijn werkzaamheden als literaire criticus en conservator als in zijn acties als flamingant klonk dezelfde bezorgdheid om, als progressief liberaal, de Vlaamse zaak te dienen. Als een van de meest gezaghebbende leiders zorgde hij ervoor dat in de liberale partij Liberale partij De verhouding tussen de liberale partij en het partijpolitieke liberalisme in België enerzijds, en de Vlaamse beweging anderzijds levert een gevarieerd en ingewikkeld beeld op dat evoluee... Lees meer de Vlaamsgezinden aan invloed konden winnen en pleitte hij ervoor om de socialisten op de kieslijsten niet af te wijzen; als conservator herschiep hij het Museum Plantin-Moretus in een pelgrimsoord voor bibliofielen en historici en droeg hij, door zijn wetenschappelijke historische studies, bij tot de ontwikkeling van de Vlaamse kunstgeschiedenis; als literair criticus analyseerde hij de overgang van romantiek naar realisme in Vlaanderen en beoordeelde hij elk kunstwerk op zijn ‘Vlaamsheid’.