Speleers, Reimond

Van Vlaamsgezinde scholier tot gereputeerd oogarts

Raymond Hendrik Lodewijk Speleers was de zoon van een postmeester, in een heel kerks gezin en drie van zijn broers en zussen werden kloosterlingen. Hij volgde lager onderwijs in onder andere Hamme. Tijdens het schooljaar 1888-1889 was hij leerling van het Institut Sint-Joseph in Sint-Niklaas en daarna volgde hij de humaniora aan het Klein Seminarie van Sint-Niklaas Klein Seminarie van Sint-Niklaas Het Klein Seminarie van Sint-Niklaas, gesticht in 1808 en sinds de fusie met het Sint-Jozefinstituut in 1950 herdoopt tot Sint-Jozef-Klein-Seminarie, had lange tijd de reputatie een broei... Lees meer . Hij werd er Vlaamsgezind, was medestichter van een Wase studentengilde en actief in de studentenbond Zo knaap zo man. In 1894 was hij medestichter van de Katholieke Vlaamsche Jongstudentenbond van Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen Dit artikel onderzoekt de vraag of en in welke mate de Vlaamse beweging in Oost-Vlaanderen een specifieke identiteit vertoonde. Lees meer , die hij vijf jaar lang leidde.

Speleers studeerde van 1894 tot 1900 geneeskunde in Leuven, was er in 1901-1902 assistent in de oogheelkundige kliniek en volgde daarna gedurende een jaar een specialistenopleiding in de oogheelkunde en in neus-, keel- en oorziekten aan de Friedrich-Wilhelms-Universität in Berlijn. Hij had grote bewondering voor de Duitse wetenschappelijke publicaties.

Speleers bekleedde in het studentenleven bestuursfuncties bij verschillende Vlaamse studentenverenigingen. Hij was secretaris en voorzitter van het Sint-Thomasgenootschap Sint-Thomasgenootschap Het Sint-Thomasgenootschap was in 1897-1975 een godsdienstig genootschap in de Vlaamse universiteitssteden. De dominicaan Jules Callewaert voerde er de strijd aan voor de vernederlandsing... Lees meer , nam het secretariaat van Met Tijd en Vlijt Met Tijd en Vlijt Met Tijd en Vlijt was een Vlaamsgezind Studentengenootschap dat in 1836 aan de Leuvense universiteit werd opgericht en bleef bestaan tot na de Tweede Wereldoorlog. Het speelde tot 1875 e... Lees meer waar en was redacteur van Ons Leven Ons Leven Ons Leven (1888) is een Leuvens studententijdschrift en het blad van het Katholiek Vlaams Hoogstudentenverbond (KVHV). Lees meer (schuilnaam: L. Yntje van Waele) en van De Vlaamsche Keikop. In 1903 vestigde hij zich als oogarts in Sint-Niklaas. In 1906 volgde hij dr. Rogman op in de bekende oogheelkundige kliniek De Zandberg in Gent.

Geëngageerd cultuurflamingant

Speleers had een levenslange interesse voor het gebruik van een puristisch-zuiver Nederlands (zie Taalzuivering Taalzuivering Taalzuivering is een proces in het streven naar een gestandaardiseerde eenheidstaal. In de Vlaamse casus is de taalnorm Noord-Nederlands en werd de taal gezuiverd van belgicismen, dialect... Lees meer ), zowel in de dagelijkse omgang als bij de beoefening van zijn vak. Zijn wetenschappelijke publicaties zijn haast alle in het Nederlands gesteld. Door zijn intelligentie en grote werkkracht verwierf hij aanzien en werd hij een gezaghebbende figuur in de Vlaamse beweging. Hij was betrokken bij tal van initiatieven gericht op het gebruik van Nederlandse terminologie in het onderwijs Onderwijs Lees meer en in de wetenschappen Wetenschap Lees meer . In die geest was hij een vaste medewerker op de Vlaamsche Natuur- en Geneeskundige Congressen Vlaamsche Natuur- en Geneeskundige Congressen Lees meer .

In 1908 was Speleers medestichter van de Katholieke Vlaamse Hogeschooluitbreiding Katholieke Vlaamsche Hogeschooluitbreiding (KVHU) De Katholieke Vlaamse Hogeschooluitbreiding is een vormings- en nascholingsorganisatie die in 1898 werd opgericht in Antwerpen. Later werden op diverse plaatsen in Vlaanderen afdelingen o... Lees meer in Gent en van het tijdschrift De Katholieke Ziekenverpleging. Vanaf 1910 werkte hij mee aan het Geneeskundig Tijdschrift voor België. In 1903 was hij medestichter van de Katholieke Vlaamsche Oud-Hoogstudentenbond van Oost- Vlaanderen (zie Katholiek Vlaamsch Oud-Hoogstudentenverbond Katholiek Vlaams Oud-Hoogstudentenverbond (KVOHV) Het Katholiek Vlaamsch Oud-Hoogstudentenverbond (KVOHV) (1886-1951) was een beweging van oud-hoogstudentenbonden die als Vlaamsgezinde drukkingsgroep optrad. De meeste leden waren oudgedi... Lees meer -KVOHV), waarvan hij later voorzitter werd, en van de Katholieke Vlaamsche Landsbond Vlaamsche Katholieke Landsbond Lees meer . Als bestuurslid drukte hij de tweetaligheid Tweetaligheid Lees meer door in de Gentse Union médicale. Hij was voorzitter van de Gentse tak van het Algemeen-Nederlands Verbond Algemeen-Nederlands Verbond (ANV) Het Algemeen-Nederlands Verbond (ANV) werd in 1895 opgericht. Aanvankelijk behartigde het de belangen van de Nederlandse taal. Later en tot op de dag van vandaag ijvert het voor de brede ... Lees meer (ANV) en ondervoorzitter van de Gentse middenstandersvereniging God en Vaderland.

In 1907 werd Speleers lid van de tweede commissie voor de vernederlandsing van de Gentse universiteit Hoger onderwijs in Gent Met de vernederlandsing in 1930 als hoogtepunt is de Gentse universiteit een belangrijk strijdpunt geweest in de Vlaamse beweging. Van het Latijn uit 1817 tot het Engels van vandaag: het ... Lees meer en speelde een belangrijke rol in het bereiken van een consensus. Hij voerde talloze malen het woord op meetings voor de vernederlandsing.

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1911 stond Speleers op de katholieke lijst in Gent, maar maakte geen kans om verkozen te worden tegen het liberaal-socialistische kartel. Hij zetelde in de raad van bestuur, voorgezeten door Frans van Cauwelaert Van Cauwelaert, Frans Frans van Cauwelaert (1880-1961) was een Vlaamsgezinde katholieke politicus, die een hoofdrol speelde in de vernederlandsing van het openbare leven in Vlaanderen. Van Cauwelaert lag in 19... Lees meer , die vanaf 2 mei 1914 de uitgave van het Vlaamsgezinde katholieke dagblad De Standaard De Standaard (1914-) Het eerste nummer van het dagblad De Standaard verscheen op 4 december 1918. De krant was gedurende vele decennia hét blad bij uitstek van de katholieke Vlaamse beweging in al haar varian... Lees meer voorbereidde. Dat belette Speleers niet om tegelijk bij de parlementsverkiezingen van 24 mei 1914 een ‘dissidente’ lijst van katholieke flaminganten in het arrondissement Gent-Eeklo te steunen, waardoor hij in de Vlaamsgezinde katholieke pers Pers Van bij het ontstaan van de Vlaamse beweging vervulde de Nederlandstalige pers een belangrijke rol als spreekbuis. De veelheid aan Vlaamse kranten en (week)bladen die in de 19de en 20ste ... Lees meer de ‘blinde oogmeester’ genoemd werd.

De Eerste Wereldoorlog

Bij het begin van de Duitse bezetting midden oktober 1914 hield Speleers zich afzijdig van het optreden van de radicaal activistische Activisme Het begrip activisme verwijst naar de fractie van flaminganten die tijdens de Eerste Wereldoorlog bereid was om politiek of anderszins samen te werken met de Duitse bezetter en financiële... Lees meer en anti-Belgische drukkingsgroep Jong-Vlaanderen Jong-Vlaanderen (1914-1918) Jong-Vlaanderen (1914-1918) was een in Gent opgerichte activistische drukkingsgroep, die tijdens de Eerste Wereldoorlog een radicaal Vlaams-nationalistisch en anti-Belgisch politiek progr... Lees meer en distantieerde hij zich voorzichtig van haar spreekbuis De Vlaamsche Post De Vlaamsche Post De krant De Vlaamsche Post (1915-1916) was het blad van de radicaal-activistische, in oorsprong Gentse groep Jong-Vlaanderen. Lees meer . Wel zette hij de activiteiten van de Gentse afdeling van het ANV voort. Daarin waren veel Jong-Vlamingen vertegenwoordigd.

Toen de Duitsers besprekingen opstartten over de vernederlandsing van de universiteit in Gent, was Speleers daar vanaf het begin in april 1916 bij betrokken. Hij zag deze maatregel als gewettigd. Zijn gezag binnen het KVOHV was een belangrijke factor bij het over de streep halen van aarzelaars. Bovendien zetten de Duitsers stevig druk door te dreigen met zware straffen, tot en met de doodstraf, voor zeventien anti-Duitse leden van het Oud-Hoogstudentenverbond die gevangen genomen waren wegens spionage.

Speleers aanvaardde de leerstoel oogheelkunde en werd decaan van de medische faculteit van de door de Duitsers vernederlandste Gentse universiteit. Van juni 1918 tot het einde van de oorlog was hij plaatsvervangend rector magnificus. Binnen het korps van hoogleraren oefende hij een matigende invloed uit op de adepten van Jong-Vlaanderen, want hij stuurde niet aan op het verdwijnen van >België België Geen Vlaamse beweging zonder België. Het is ook onmogelijk om België te begrijpen zonder de geschiedenis van de Vlaamse beweging erbij te betrekken. Tussen het ontstaan van een culturele ... Lees meer door de scheiding van Vlaanderen en Wallonië. Hij weigerde het lidmaatschap van de Raad van Vlaanderen Raad van Vlaanderen (1917-1918) De Raad van Vlaanderen (1917-1918) was een activistisch marionettenparlement tijdens de Eerste Wereldoorlog, dat onderdeel was van de Duitse plannen om in Vlaanderen een blijvende invloed... Lees meer , zich beroepend op zijn eed als officier van de burgerwacht. Hij maakte ook bezwaar tegen de vele dubbelfuncties die hoogleraren hadden in de Raad of in andere bestuurlijke organisaties. Met dit ‘omzichtige’ activisme stelde Speleers zich veilig in geval van een geallieerde overwinning, ook financieel.  Hij kon mee de belofte afdwingen dat de professoren door Duitsland zouden worden doorbetaald indien ze door de Belgische regering afgezet werden. Bovendien kon hij voor zichzelf de toezegging bekomen dat zijn gederfde inkomsten vergoed zouden worden indien hij als arts door het Gentse ziekenhuis ontslagen zou worden.

Tussen Nederland en Vlaanderen

Hoewel Speleers aanvankelijk in het land wilde blijven om aan de Belgische overheid verantwoording af te leggen, week hij enkele dagen na de Wapenstilstand op 11 november 1918 met zijn gezin naar Nederland Nederland Nederland is met Vlaanderen verbonden door de economische infrastructuur, de taal en de geschiedenis. Vanaf eind 18de eeuw kreeg die verbondenheid in taal en cultuur op uiteenlopende mani... Lees meer uit, nadat zijn woning bij de intocht van Belgische troepen door tegenstanders was geplunderd en in brand gestoken. Door het assisenhof van Oost-Vlaanderen werd hij op 30 juli 1920 bij verstek tot twaalf jaar dwangarbeid veroordeeld. In Nederland legde Speleers cum laude examen af om een geneeskundige praktijk te kunnen uitoefenen. Daarna werd hij assistent van professor Hendrik Burger Burger, Hendrik Hendrik Burger (1864-1957) was een Nederlandse arts-specialist en hoogleraar, die zich via De Dietsche Bond, waarvan hij van 1931 tot 1941 de voorzitter was, inzette voor de Groot-Nederl... Lees meer (in de jaren 1930 voorzitter van De Dietsche Bond Dietsche Bond De Dietsche Bond (1917-1941) werd opgericht als activistisch gezind alternatief voor het neutrale Algemeen-Nederlands Verbond. De bond nam verschillende prominente activisten op in zijn ... Lees meer ) in Amsterdam en in 1921 vestigde hij zich als oogarts in Eindhoven.

Speleers bleef bij de Vlaamse beweging betrokken, sprak herhaaldelijk de lijkrede uit voor in ballingschap overleden activisten, werkte mee aan het weekblad Vlaanderen Vlaanderen (1922-1933) Vlaanderen was een radicaal Vlaams-nationalistisch weekblad dat verscheen tussen 1922 en 1933. Het stond voor het grootste deel onder leiding van Robrecht de Smet en Josué de Decker. Het ... Lees meer en nam deel aan vergaderingen, waar de organisatie van het Vlaams-nationalisme werd besproken. Zijn discours was een bevestiging van het eigen gelijk en de afwijzing van de niet-activistische flaminganten rond Van Cauwelaert (zie Passivisme Passivisme Het begrip ‘passivisme’ verwijst naar de Vlaamsgezinden die tijdens de Eerste Wereldoorlog verdere pogingen om de Vlaamse eisen te realiseren tot na het einde van het politiek-militair co... Lees meer ). In 1924 schreef hij de in jongerenkringen ruim verspreide brochure Is de V.B. een nationale beweging, ja of neen?, waarin hij de strategie van Van Cauwelaert – via taalwetgeving Taalpolitiek en -wetgeving Situaties van taalonderdrukking vindt men wereldwijd. Daarom besteedt deze bijdrage eerst aandacht aan gehanteerde taalpolitieke strategieën. Ook in België verzette een gedomineerde taalg... Lees meer de vernederlandsing van Vlaanderen nastreven (zie Minimumprogramma Minimumprogramma Het Minimumprogramma was de benaming voor het eisenpakket dat de Belgisch-loyale flaminganten, in het bijzonder inzake taalwetgeving, in de periode tussen de beide wereldoorlogen nastreef... Lees meer ) – afwees. Nadat door de uitdovingswet Uitdovingswet Lees meer van 1929 bezoeken aan België voor de veroordeelde Speleers mogelijk werden, voerde hij meermaals het woord op bijeenkomsten in Vlaanderen en hij werd lesgever aan de Volksuniversiteit Herman van den Reeck Volksuniversiteit Herman Van den Reeck Volksuniversiteit Herman van den Reeck (1928-1940) was een in Antwerpen en Mechelen gevestigde Vlaams-nationalistische organisatie die voordrachten en filmavonden inrichtte en brochures p... Lees meer in Antwerpen. In 1939 steunde hij volop dokter Adriaan Martens Martens, Adriaan De vrijzinnige flamingant Adriaan Martens (1885-1968), een gereputeerde internist, engageerde zich tijdens de Eerste Wereldoorlog in het activisme en tijdens de Tweede Wereldoorlog in de ... Lees meer , met wie hij persoonlijk bevriend was, toen diens benoeming door de regering tot lid van de pas opgerichte Vlaamse Academie voor Geneeskunde Koninklijke Academie voor Geneeskunde van België (KAGB) De Vlaamse Academie voor Geneeskunde van België, werd in 1938 door Frans van Cauwelaert opgericht vanuit een streven naar Vlaamse culturele autonomie. De Academie kende even moeilijkhede... Lees meer ophef veroorzaakte. De benoeming van Martens veroorzaakte de val van de regering, doordat Franstalige liberalen en Brusselse en Belgischgezinde oud-strijderskringen zich ertegen verzetten. Toen Martens besloot ontslag te nemen, kon Speleers hem ervan overtuigen dat pas te doen na de sluiting van de stembureaus op verkiezingsdag, 2 april 1939.

Een tweede maal collaboratie

Nog voordat het Belgische leger Leger De taalkwestie speelde een belangrijke rol in de geschiedenis van het Belgische leger. Als een van de weinige echt nationale instellingen was het leger een brandpunt van diverse sociaal-p... Lees meer zich tijdens de Tweede Wereldoorlog Tweede Wereldoorlog De Tweede Wereldoorlog werd in Vlaanderen getekend door de onvoorwaardelijke collaboratie van het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV). De samenwerking met de bezetter en de bestraffing erva... Lees meer had overgegeven op 28 mei 1940, ging Speleers met zijn vroegere klasgenoot en gewezen activist Karel Heynderickx Heynderickx, Karel Karel Heynderickx (1875-1962), die zich tijdens zijn rechtenstudie aan de Leuvense universiteit bijzonder actief betoonde in de katholieke flamingantische studentenbeweging, was vanaf 190... Lees meer opnieuw tot collaboratie Collaboratie Collaboratie verwijst naar de samenwerking met de bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog, in casu van het Vlaams-nationalisme en een deel van de Vlaamse beweging. Lees meer over. Ze lanceerden een oproep voor de aanhechting van Vlaanderen en Frans-Vlaanderen Frans-Vlaanderen Dit artikel belicht de belangstelling vanuit de Vlaamse beweging voor de Vlaamse cultuur in Noord-Frankrijk. Lees meer bij Nederland in het ‘geordende Europa’ dat Duitsland aan het scheppen was. Hij was ook uit op het in zijn ogen ‘wettelijke herstel’ van zijn functie van professor oogheelkunde aan de universiteit in Gent en die benoeming kreeg hij inderdaad door de bezetter in de schoot geworpen, mét anciënniteit vanaf 1916. Hij gaf zijn praktijk als oogarts in Eindhoven op en nam vier jaar de leiding van de oogheelkundige kliniek in Gent. Hij was ook voorzitter van de in 1942-1943 opgerichte Vlaamse Professoren- en Docentenbond. Hij aanvaardde een vergoeding van de Bormscommissie Bormscommissie De Bormscommissie was een commissie die tijdens de Tweede Wereldoorlog schadevergoedingen uitkeerde aan door de Belgische overheid gestrafte activisten van de Eerste Wereldoorlog. Lees meer , die tijdens de bezetting schadevergoedingen uitkeerde aan door de Belgische overheid gestrafte activisten van de Eerste Wereldoorlog.

In augustus 1940 tekende Speleers het manifest van de Volksbeweging van het Vlaamsch Nationaal Verbond Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) Het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV) (1933-1945) was een rechts-radicale Vlaams-nationalistische partij die tijdens de Tweede Wereldoorlog collaboreerde met de Duitse nationaalsocialistis... Lees meer (VNV) en enkele maanden later, op 23 oktober, werd hij lid van de Raad van Leiding van het VNV. Het was een propagandastunt die de continuïteit met het activisme tijdens de vorige oorlog moest illustreren. Als voorzitter van de groep Gentse VNV-professoren protesteerde hij tegen de weigering van de rector om mee te werken aan de verplichte tewerkstelling van studenten in de Duitse oorlogsindustrie en in Duitsland Duitsland & Vlaanderen Van de eerste helft van de 19de eeuw tot 1945 stond het Duitse beeld van Vlaanderen in het teken van etnisch-culturele verbondenheid. Die romantische perceptie leefde vooral bij een beper... Lees meer . Hoewel hij mettertijd tot het inzicht kwam dat de collaboratie van het VNV uitliep op een mislukking en binnenskamers de door Frans Daels Daels, Frans Frans Daels (1882-1974) vormde de spil van de Vlaamsgezinde organisaties aan het IJzerfront en groeide in het interbellum als voorzitter van het IJzerbedevaartcomité en voorvechter van N... Lees meer geformuleerde bezwaren deelde, verscheen hij tot het einde van de bezetting op VNV-manifestaties in uniform als lid van de hoogste leiding. VNV-leider Hendrik Elias Elias, Hendrik Hendrik Elias (1902-1973) was een historicus en Vlaams-nationalistisch politicus die als leider van het Vlaamsch Nationaal Verbond collaboreerde met de Duitse bezetter tijdens de Tweede W... Lees meer noemde hem een van zijn belangrijkste raadgevers.

Op uitnodiging van de Duitse ambassade trad Speleers in 1943 op als Belgisch lid van de door de nazi’s aangestelde ‘internationale’ commissie voor het onderzoek van de massamoord, door de sovjets, op krijgsgevangen Poolse officieren in Katyn (nabij Smolensk, in Rusland). De bevindingen van de commissie -- een door de Russen gepleegde massamoord -- bleken juist te zijn. Na de oorlog creëerden Vlaams-nationalistische kringen, maar ook de krant De Standaard De Standaard (1914-) Het eerste nummer van het dagblad De Standaard verscheen op 4 december 1918. De krant was gedurende vele decennia hét blad bij uitstek van de katholieke Vlaamse beweging in al haar varian... Lees meer ; de mythe dat hij door de Belgische justitie veroordeeld werd omdat hij lid geweest was van deze door de Duitsers benoemde commissie.

Bij de bevrijding in september 1944 werd Speleers geïnterneerd, eerst in het hechteniskamp in Lokeren Hechteniskamp Lokeren Het hechteniskamp van Lokeren was een voormalig Duits gevangenkamp dat tussen september 1944 en oktober 1947 diende als interneringscentrum in het kader van de repressie. Lees meer , daarna in een interneringscentrum en vervolgens in de gevangenis van Gent en later van Merksplas. Op 28 november 1947 verscheen zijn zaak voor de krijgsraad in Gent, die hem op 19 december 1947 tot twintig jaar hechtenis veroordeelde. Zwaar ziek werd hij in mei 1948 overgebracht naar een ziekenhuis in Aalst, bij zijn schoonbroer, waar hij verzorgd werd. Hij overleed drie jaar later.