Schmook, Ger

Ger Schmook behaalde in 1917 het diploma van onderwijzer aan de Stedelijke Normaalschool van Antwerpen en was gedurende korte tijd werkzaam in het Antwerps stedelijk onderwijs. Onmiddellijk na de Eerste Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog De Vlaamse beweging is fundamenteel getekend door de Eerste Wereldoorlog. De oorlog maakte een verregaande democratisering onafwendbaar, met wezenlijke gevolgen voor het politieke draagv... Lees meer kwam hij in eerste instantie echter niet meer in aanmerking voor een job in dat onderwijsnet. Schmook, die vrijzinnige flamingantische milieus frequenteerde, weigerde namelijk om zijn handtekening uit 1916 voor de vernederlandsing van de Gentse universiteit door de Duitse bezetter te verloochenen.

Na zijn legerdienst werd Schmook in 1919 via zijn schoonvader, een diamantsnijder die bestuurslid was van de socialistische Algemene Diamantbewerkersbond van België, aangesteld tot bibliothecaris van deze vakbond met standplaats in Antwerpen. In 1937 werd hij benoemd tot conservator en adjunct van Lode Baekelmans Baekelmans, Lode Lode Baekelmans (1879-1965) was een Antwerpse schrijver en bibliothecaris. In 1933 werd hij de eerste conservator van het Museum van de Vlaamsche Letterkunde, nu het Letterenhuis, en werd... Lees meer in het kort daarvoor opgerichte Museum van de Vlaamsche Letterkunde Letterenhuis Het Letterenhuis in Antwerpen werd in 1933 opgericht en is verantwoordelijk voor het conserveren en ontsluiten van het literaire erfgoed in Vlaanderen. Het archiveert literaire nalatensch... Lees meer in Antwerpen. In 1945 promoveerde Schmook tot directeur van deze instelling, evenals van de Stedelijke Bibliotheken, dat wil zeggen de aloude Stadsbibliotheek (nu de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience) en de Openbare Bibliotheken, en van de Stedelijke Middelbare School voor Opleiding van Bibliotheek-, Archief- en Museumpersoneel. Al deze functies behield hij tot hij in 1963 met pensioen ging.

Bibliothecaris en conservator

Schmook, die levenslang veel publiceerde over boeken, bibliotheken Openbare bibliotheken Openbare bibliotheken kennen een lange geschiedenis, die in de Zuidelijke Nederlanden teruggaat tot de 17de eeuw. Ze spelen een rol in de (stedelijke) leescultuur door op een laagdrempeli... Lees meer en bibliotheekkunde, beschouwde lectuurvoorziening – mede vanuit een Vlaamsgezind perspectief – als een hefboom voor intellectuele en maatschappelijke emancipatie. Goed uitgeruste en toegankelijke bibliotheken, aldus Schmook, droegen bij tot de verbetering van de culturele en literaire smaak, waardoor het zelfbewustzijn van de bevolking – in dit geval de Vlaamse – zou worden versterkt. Die visie werd ook gedragen door de in 1921 gestichte Vlaamse Vereniging van Bibliotheek-, Archief- en Museumpersoneel Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek, Archief en Documentatie (VVBAD) Lees meer , waarin Schmook als promotor van een eigentijds bibliotheekbeleid bijzonder actief was. Hij werkte ook mee aan de sectie over bibliotheken van de Vlaamse Wetenschappelijke Congressen Vlaamsche Wetenschappelijke Congressen De Vlaamsche Wetenschappelijke Congressen (1887-1942) ijverden in uiteenlopende vakgebieden voor een Nederlandstalige wetenschapsbeoefening in Vlaanderen. Lees meer .

Als conservator van het Museum van de Vlaamsche Letterkunde, dat op zijn initiatief werd omgedoopt tot Archief en Museum voor het Vlaamse Cultuurleven/AMVC Letterenhuis Het Letterenhuis in Antwerpen werd in 1933 opgericht en is verantwoordelijk voor het conserveren en ontsluiten van het literaire erfgoed in Vlaanderen. Het archiveert literaire nalatensch... Lees meer (nu Letterenhuis),  gaf Schmook deze erfgoedinstelling een wetenschappelijke grondslag en een degelijke behuizing en bouwde hij ze na de Tweede Wereldoorlog uit tot het leidinggevende archief Archieven en collecties van de Vlaamse beweging Lees meer - en documentatiecentrum met betrekking tot (de geschiedenis van) de Vlaamse beweging en de Vlaamse cultuur.

Literatuur- en cultuurhistoricus

Schmook, die in 1947 werd benoemd tot lid van de Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde (KANTL) De Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde (KANTL, 1886) is een instelling die zich in de loop van haar geschiedenis heeft ingezet zowel voor taalculturele, -wetenschappeli... Lees meer (nu KANTL), was tot kort vóór zijn overlijden erg bedrijvig als literatuur- en cultuurhistoricus, in het bijzonder wat betreft Vlaanderen en de Vlaamse beweging in de periode van 1830 tot 1914. Hij bracht kleinere en grotere studies uit over onder anderen Lode Baekelmans Baekelmans, Lode Lode Baekelmans (1879-1965) was een Antwerpse schrijver en bibliothecaris. In 1933 werd hij de eerste conservator van het Museum van de Vlaamsche Letterkunde, nu het Letterenhuis, en werd... Lees meer , Jan van Beers Van Beers, Jan Jan van Beers (1821-1888) was een Vlaams leraar en dichter uit Antwerpen. Lees meer , Peter Benoit Benoit, Peter Peter Benoit (1834-1901) was een Vlaamsgezinde componist en muziekpedagoog. Lees meer , Tony Bergmann Bergmann, Anton Anton Bergmann (1835-1874), zoon van George Bergmann, was een Lierse advocaat, Vlaamsgezind liberaal polemist, historicus en vernieuwend schrijver. Lees meer , Hendrik Conscience Conscience, Hendrik Hendrik Conscience (1812-1883) was de eerste auteur die het in België aandurfde een roman in het Nederlands te schrijven en te publiceren. Zijn oeuvre van zo’n 65 romans, dat ook een bred... Lees meer , het Brusselse literair-culturele genootschap De Distel De Distel De Distel was een in 1881 door Jan-Matthijs Brans en Jan Baptist Janmoulle te Brussel opgericht Nederlandstalig letterkundig genootschap, met als kenspreuk ‘Stekelig, niet hekelig’. ... Lees meer , Camiel Huysmans Huysmans, Camille Camille Huysmans (1871-1968) was een Vlaamsgezinde socialistische politicus, die van 1933 tot 1940 burgemeester van Antwerpen was, tweemaal een ministerpositie bekleedde en een jaar lang ... Lees meer , Jacob Kats Kats, Jacob Jacob Kats (1804-1886) was een Vlaams meetingleider, journalist, satiricus en theatermaker. Geïnspireerd door een ‘vroegsocialistische’ levensvisie zette hij zich in voor het ontstaan van... Lees meer , Julien Kuypers Kuypers, Julien Julien Kuypers (1892-1967) was een Vlaamse, socialistische schrijver en ambtenaar. Hij was meerdere malen kabinetschef op socialistische ministeries en bekleedde hoge functies op het depa... Lees meer , Prosper van Langendonck Van Langendonck, Prosper (1862-1920) Prosper van Langendonck (1862-1920) was een dichter en letterkundige die zich ook inzette voor de Vlaamse beweging in Brussel. Lees meer , Frans Mertens Mertens, Frans (1796-1867) Frans Mertens (1796-1867) was stadsbibliothecaris van Antwerpen en auteur van Nederlandse literaire en historische teksten. Ook was hij lid van De Olijftak, de Nederduitsche Bond en van ... Lees meer , Pol de Mont De Mont, Pol Pol de Mont (1857-1931) was een dichter, essayist, folklorist, journalist, kunstcriticus en redenaar. In al zijn activiteiten gaf hij de Vlaamse strijd absolute prioriteit. Decennialang w... Lees meer , Emiel Moyson Moyson, Emiel Lees meer , Multatuli Douwes Dekker, Eduard Eduard Douwes Dekker (pseudoniem: Multatuli) (1820-1887) is in Vlaanderen vooral bewonderd door vrijzinnige Vlamingen met Groot-Nederlandse sympathieën. In 1867-1869 was hij in Vlaanderen... Lees meer , Frans Rens Rens, Frans De verdienste van de letterkundige Frans Rens (1805-1874) lag niet zozeer in zijn eigen poëtische werk, maar wel in zijn inzet voor verschillende Vlaamsgezinde verenigingen en tijdschrift... Lees meer en zijn familie, Jan Baptist Van Ryswyck, Jan Baptist Jan Baptist van Ryswyck (1818-1869) was leerkracht, volksdichter, journalist en schrijver. Vanuit zijn radicaal liberalisme, antimilitarisme, flamingantisme en Antwerps particularisme von... Lees meer en Jan van Rijswijck Van Rijswijck, Jan De liberaal Jan van Rijswijck (1853-1906) was burgemeester van Antwerpen. Zijn inzet voor de rol van het Nederlands in de lokale politiek en het verenigingswezen alsook zijn volksgezinde ... Lees meer , Max Rooses Rooses, Max Max Rooses (1839-1914) was kunsthistoricus en directeur van het Plantin-Moretusmuseum en als letterkundige actief in de Vlaamse beweging. Lees meer , Marten Rudelsheim Rudelsheim, Marten Marten Rudelsheim (1873-1920) was een progressief-liberale flamingant die tijdens de Eerste Wereldoorlog koos voor het activisme. Lees meer , Ferdinand Snellaert Snellaert, Ferdinand A. Ferdinand Augustijn Snellaert (1809-1872) was arts en filoloog, een van de leidende figuren van de jonge Vlaamse beweging en pleitbezorger voor culturele eenheid met Nederland. Lees meer , Van Nu en Straks Van Nu en Straks Van Nu en Straks (1893-1901) was een literair en cultureel tijdschrift, dat voor Vlaanderen vernieuwend was doordat het aansloot bij internationale eigentijdse denkrichtingen zoals het an... Lees meer en August Vermeylen Vermeylen, August August Vermeylen (1872-1945) was een schrijver, literatuur- en kunsthistoricus, en socialistisch senator. In het tijdschrift Van Nu en Straks, waarvan hij de leiding had, publiceerde hij ... Lees meer .

Schmook ontving eredoctoraten van de Universiteit van Amsterdam (1967) en de Universiteit Gent (1976). Hij was onder meer lid van de Interprovinciale Commissie voor Vlaamse Letterkunde, lid en voorzitter van de Hoge Raad der Openbare Bibliotheken en Vlaams voorzitter van de sectie bibliotheekwezen van de Conferentie der Nederlandse Letteren Algemene Conferentie der Nederlandse Letteren De Algemene Conferentie der Nederlandse Letteren was een jaarlijkse conferentie, van 1951 tot 1983 belegd om de culturele contacten tussen Nederland en Vlaanderen te bevorderen. Lees meer .

Schmook en de Vlaamse beweging

Schmooks cultuurflamingantisme wortelde in het activisme Activisme Het begrip activisme verwijst naar de fractie van flaminganten die tijdens de Eerste Wereldoorlog bereid was om politiek of anderszins samen te werken met de Duitse bezetter en financiële... Lees meer uit de Eerste Wereldoorlog en in de emancipatorische opvattingen in de breedste zin van het woord van de sociaaldemocratische beweging. August Vermeylen, die hij naar de woorden van de Nederlandse marxistische historicus Jan Romein (1893-1962) en diens als publicist bedrijvige echtgenote Annie Romein-Verschoor (1895-1978) omschreef als een ‘erflater van onze beschaving’, was voor hem met zijn pleidooi voor een zelfkritische, vrijzinnige en internationaal georiënteerde Vlaamsgezindheid ‘een positief ingestelde voortrekker’. Vanaf de jaren 1960 was Schmook een voorstander van federalisme Federalisme Sinds het begin van de 20ste eeuw behoort federalisme tot het programma van eerst de Waalse en vervolgens ook de Vlaamse beweging. Vanaf 1970 is de transformatie van België van unitaire t... Lees meer , wat toen allerminst bon ton was in het vrijzinnige en socialistische milieu, dat vreesde voor minorisering door het destijds in Vlaanderen dominante katholicisme. Ondanks vele contacten en vriendschappen met katholieken, behield hij altijd enige reserve tegenover deze en andere godsdiensten en de aanhangers ervan.

Hoewel hij een voorstander was van het uitwissen van de in menselijk en sociaal opzicht kwalijke gevolgen van de bestraffing van de collaboratie Collaboratie Collaboratie verwijst naar de samenwerking met de bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog, in casu van het Vlaams-nationalisme en een deel van de Vlaamse beweging. Lees meer tijdens de Tweede Wereldoorlog in de jaren erna (zie Repressie Repressie Lees meer ), bleef amnestie Amnestie Lees meer voor hem een brug te ver. In een kranteninterview met Gaston Durnez Durnez, Gaston Gaston Durnez (1928-2010) was een van de toonaangevende Vlaamse journalisten van zijn tijd. Als medewerker van onder andere De Standaard, Het Volk en Ons Erfdeel en als boekenschrijver ve... Lees meer uit 1976 verklaarde hij daarover het volgende: ‘Er is – bij ALLE tekortkomingen en vergrijpen van de Belgische staat en zijn op elkaar volgende beheerders, nooit sprake over één ogenblik de moed te willen opbrengen om te erkennen dat zij (op welke wijze en wanneer ook) fout zouden kunnen geweest zijn’. (bedoeld zijn de collaborateurs).  

Schmook was lid van het Centrum Harmel Centrum Harmel Het Centrum Harmel is de benaming van een politiek studiecentrum dat drie jaar na de Tweede Wereldoorlog werd opgericht om een regeling uit te dokteren voor de wrijvingen tussen de taalg... Lees meer , dat in de vroege jaren 1950 de Vlaams-Waalse spanningen probeerde te pacificeren, en vanaf de oprichting in 1959 (bestuurs)lid van de Kultuurraad voor Vlaanderen Kultuurraad voor Vlaanderen (KRV) De Kultuurraad voor Vlaanderen was een vereniging zonder winstoogmerk opgericht op 21 april 1959, omgevormd tot Interprovinciale Cultuurraad voor Vlaanderen vzw (ICV) op 31 januari 1976 e... Lees meer . Van hem is ook de slogan ‘Antwerpen laat Brussel niet los’ afkomstig, die door de Antwerpse burgemeester Lode Craeybeckx Craeybeckx, Lode Lode Craeybeckx (1898-1976) was een socialistische politicus, die zich in zijn jeugd engageerde in het activisme tijdens de Eerste Wereldoorlog. Hoewel hij later afstand nam van het radic... Lees meer werd gelanceerd en gepropageerd.

Onder de titel Stap voor stap langs kronkelwegen. Gedenkschriften publiceerde Schmook in 1976 zijn memoires. Een voorproefje daarvan had hij in 1973 gebracht met de bijdrage ‘Klimaat 1915: commentaren bij het Normalistentijdschrift Jonge-Tijd’ (Antwerpen. Tijdschrift der Stad Antwerpen, juli 1973, pp. 89-103).