Rodenbach's Vrienden (1887-1923)

Historische context

Op 18 maart 1880 ging een marsorder uit voor de stichting van een Société Générale d’Etudiants Catholiques, waaraan 32 studenten gehoor gaven. Na de katholieke verkiezingsoverwinning van 1884 kantelde het klimaat aan de Gentse universiteit geleidelijk: meer katholieke professoren werden aangesteld en ook het aantal katholieke studenten zwol aan. Omstreeks 1900 haalden ze getalsmatig de overhand op hun liberale studenten. De vloed van gelovige studenten, die vroeger naar Leuven trokken, leidde tot een bloeiperiodea waarin tal van kringen actief werden. Ze vonden hun thuis in het verbondslokaal van de Gé Catholique, de Chapeau Rouge of De Rooden Hoed.

De Rodenbach’s Vrienden, genoemd naar de pionier van de Vlaamse studentenbeweging Studentenbeweging Lees meer Albrecht Rodenbach Rodenbach, Albrecht Albrecht Rodenbach (1856-1880) was een West-Vlaams studentenleider en dichter, die een sleutelrol speelde in het ontstaan van de Blauwvoeterij en de katholieke Vlaamse studentenbeweging. ... Lees meer , was een van de nieuwe katholieke studentenverenigingen. Andere waren bijvoorbeeld de Société Littéraire et Scientifique, waarvan de katholieke letterkundige en intellectueel Firmin van den Bosch de bezieler was, en de omstreeks 1900 gestichte regionale kringen La Brugeoise, Lovania en West-Vlaamsche katholieke studentengilde.

Stichting

Op 21 mei 1887 werd door zes studenten (Lodewijck de Bock, ook de eerste voorzitter; Robrecht van Malleghem, Vital Maeyens, Hippoliet Belpaire, Florent Vermylen en Benoni David) aan de Gentse universiteit de Vlaamsche Katholieke Studentengilde opgericht, met de steun van de archeoloog en oudheidkundige Adolf de Ceuleneer De Ceuleneer, Adolf Adolf de Ceuleneer (1849-1924) - bibliothecaris, hoogleraar Oudheidkunde en katholiek gemeenteraadslid - ijverde voor de vernederlandsing van het Gentse onderwijs. Daarnaast engageerde hi... Lees meer , die erevoorzitter werd en dat meer dan een kwarteeuw zou blijven. ‘Wij hebben de eer U het stichten eener studentenmaatschappij onder kenspreuk: Vlaamsch en katholiek, bij dezen aan te kondigen’, stond te lezen in de stichtingsaankondiging. Vanaf 1889 werd de naam Rodenbach's Vrienden gehanteerd.

Artikel 2 van de statuten luidde: ‘De gilde heeft tot doel niet alleen het bewerken eener nauwe verbroedering tusschen de Vlaamsche katholieke studenten, maar ook het verdedigen der Vlaamsche taalrechten en het voorstaan der zedelijke en stoffelijke belangen van het Vlaamsche volk.’

De vereniging kende een intensieve werking tot aan de Eerste Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog De Vlaamse beweging is fundamenteel getekend door de Eerste Wereldoorlog. De oorlog maakte een verregaande democratisering onafwendbaar, met wezenlijke gevolgen voor het politieke draagv... Lees meer en werd in 1919-1920 kortstondig heropgericht door toenmalig rechtenstudent August-Edmond De Schryver De Schryver, August August de Schryver (1889-1991) was een Vlaamsgezind kopstuk binnen zowel de vooroorlogse katholieke partij als de CVP, die in de loop van zijn carrièreverschillende ministerposten beklee... Lees meer . Niet lang daarna echter verdween Rodenbach's Vrienden en werd haar rol als Vlaamse katholieke studentenvereniging overgenomen door het Katholiek Vlaamsch Hoogstudentenverbond Katholiek Vlaams Hoogstudentenverbond (KVHV) Lees meer (KVHV-tak Gent) en het Sint-Thomasgenootschap Sint-Thomasgenootschap Het Sint-Thomasgenootschap was in 1897-1975 een godsdienstig genootschap in de Vlaamse universiteitssteden. De dominicaan Jules Callewaert voerde er de strijd aan voor de vernederlandsing... Lees meer .

Activiteiten

Een der eerste acties van Rodenbach's Vrienden was de verzending van een verzoekschrift op 20 december 1887 ten gunste van het wetsvoorstel- Edward Coremans Coremans, Edward (1835-1910) Edward Coremans (1835 – 1910) was een Antwerpse advocaat en politicus van de Meetingpartij. Hij was de politieke vader van de eerste taalwetten. Van 1872 tot 1900 gold hij als de politiek... Lees meer voor de vernederlandsing van het vrij middelbaar onderwijs Middelbaar onderwijs De geschiedenis van het middelbaar onderwijs is nauw verweven met die van de Vlaamse beweging. Tot diep in de 20ste eeuw bleef de middelbare school een grotendeels Franstalig bastion van ... Lees meer ; dergelijke verzoekschriften zouden nog verscheidene malen worden verstuurd. Niettemin waren de activiteiten van de Rodenbach's Vrienden eerder van culturele en literaire aard, zoals dat algemeen gebruikelijk was bij toenmalige studentenverenigingen. De gewone zittingen werden opgeluisterd door voorlezingen, er was ‘klank en zang’ of ‘boekennieuws’, naast het strikte verenigingswerk. Hun in 1910 gestichte maandblad De hoogstudent Hoogstudent Hoogstudent (1910-1914) was een maandblad voor de Gentse katholieke Vlaamsgezinde hoogstudenten. Lees meer bood ruimte voor bijdragen over kunst en letterkunde en publiceerde ook oorspronkelijk literair werk.

Rodenbach's Vrienden manifesteerde zich ook buiten het studentenleven. Ze organiseerde bijvoorbeeld kunstavonden rond het dichtwerk van René de Clercq De Clercq, René René de Clercq (1877-1932) was een Vlaamsgezinde en sociaal georiënteerde dichter, die tijdens de Eerste Wereldoorlog een sleutelrol speelde bij het ontstaan en de radicalisering van het ... Lees meer , die in 1900-1901 zelf voorzitter was geweest van het studentengenootschap. In 1903 zorgde Rodenbach's Vrienden voor de opvoering van De Clercqs Liederen voor het Volk (1903) in samenwerking met het Davidsfonds Davidsfonds (DF) Het Davidsfonds is een katholieke Vlaamse cultuurvereniging, die werd opgericht in januari 1875. Lees meer en de Katholieke Vlaamse Landsbond Katholieke Vlaamse Landsbond (KVL) (1919-1964) De Katholieke Vlaamsche Landsbond (1919-1955) was de federatie van de Katholieke Vlaamsche Arrondissementsbonden, die als drukkingsgroep streed voor de vernederlandsing van Vlaanderen met... Lees meer . Hun in het jaar daarvoor gehouden lustrum was samen met een delegatie katholieke studenten uit Nederland gevierd met een feestzitting in de Rooden Hoed, een kunstavond in de Nederlandsche Schouwburg en een misviering in de Sint-Niklaaskerk, en ook de volgende verjaardagen gingen niet onopgemerkt voorbij.

Vlaamsche studentencongressen

In De hoogstudent bekende Rodenbach's Vrienden ‘oude katholieken met moderne gedachten’ te willen zijn. Die moderne gedachten waren sociaal, democratisch en Vlaamsvoelend en werden uitgediept in allerhande 'strijdartikelen'. Hun sociaal engagement uitten de leden ook door hun deelname aan door katholieken gepatroneerde arbeidersbetogingen. Ook hun deelname aan de vele acties ten voordele van de vernederlandsing van de universiteit droegen een democratisch karakter. Rodenbach's Vrienden nam vanaf 1899 het initiatief voor de Vlaamsche Studentencongressen door over de levensbeschouwelijke tegenstellingen heen met het vrijzinnige 't Zal wel Gaan 't Zal Wel Gaan Taalminnend Studentengenootschap't Zal Wel Gaan is een Gentse Vlaamsgezinde en vrijzinnige studentenvereniging en de oudste nog bestaande studentenvereniging van Vlaanderen. Lees meer het eerste Algemeen Vlaamsch Studentencongres te organiseren. Julius Mac Leod Mac Leod, Julius Julius Mac Leod (1857-1919) was hoogleraar plantkunde aan de Gentse universiteit en een Vlaamsgezinde progressieve liberaal. Hij was een belangrijke pleitbezorger van de vernederlandsing ... Lees meer had voor de toenadering gezorgd.

De leden van Rodenbach hielden ook geregeld contact met Leuven ( Met Tijd en Vlijt Met Tijd en Vlijt Met Tijd en Vlijt was een Vlaamsgezind Studentengenootschap dat in 1836 aan de Leuvense universiteit werd opgericht en bleef bestaan tot na de Tweede Wereldoorlog. Het speelde tot 1875 e... Lees meer en het KVHV); in 1911 zouden ze, vooral met Lovanienses, het Algemeen Katholiek Vlaamsch Hoogstudentenverbond Algemeen Katholiek Vlaamsch Hoogstudentenverbond van België (AKVHVB) Lees meer (AKVHV) oprichten, waarvan ze de Gentse tak uitmaakten.

De Eerste Wereldoorlog

Tot aan de Eerste Wereldoorlog legden de Rodenbach's Vrienden een zelden verflauwend animo aan de dag; het ledental schommelde tussen vijftig en honderd. Met hun blad De hoogstudent mikten ze op een ruimere verspreiding dan het studentenpubliek (in tegenstelling tot hun onregelmatig verschijnend jaarboek). Tijdens hun studentenjaren waren verschillende prominente flaminganten en Vlaams-nationalisten lid van de vereniging, onder meer Albert Kluyskens Kluyskens, Albert Albert Kluyskens (1885-1956) was een Gentse hoogleraar die van groot belang is geweest voor de ontwikkeling van de Nederlandstalige rechtswetenschap. Lees meer , René de Clercq, Joris van Severen Van Severen, Joris Joris van Severen (1894-1940) is vooral bekend als de oprichter en leider van het fascistisch geïnspireerde Verdinaso (Verbond van Dietsche Nationaal Solidaristen). Medio jaren 1930 verru... Lees meer , Jozef Goossenaerts Goossenaerts, Jozef Jozef Goossenaerts (1882-1963) was een Vlaams-nationalistische duivel-doet-al, die gedurende meer dan een halve eeuw betrokken was bij uiteenlopende socioculturele, (partij)politieke en i... Lees meer , Jules Storme en Adiel Debeuckelaere Debeuckelaere, Adiel Adiel Debeuckelaere (1888-1979) was een Vlaams-nationalistisch politicus. Hij zou zijn imago vooral opbouwen dankzij zijn leidende rol in de Frontbeweging. Lees meer . Oud-secretaris Debeuckelaere had ook nog een Bond van Oud-leden der Rodenbach's Vrienden gesticht, waarvan de activiteiten door zijn vertrek uit Gent (1912) opgehouden waren.

Door oorlogsomstandigheden verdwenen de Rodenbach's Vrienden. Aan de door de Duitse bezetter vernederlandste universiteit werd hun functie als katholieke studentenvereniging enigszins overgenomen door de Jan van Ruusbroeckkring. Die werd in 1916 opgericht. Net als de Rodenbach's vrienden, oefende de kring een sociale werking uit door wat omschreven werd als het 'opbeuren van het lagere volk'.

Heroprichting van korte duur

In het academiejaar 1919-1920 richtte August-Edmond De Schryver, toen student in de rechten, de vereniging opnieuw op. Hij trachtte haar archief en vlag te bemachtigen en nam het voorzitterschap waar. Net als voor de Eerste Wereldoorlog, wilde De Schryver van Rodenbach's Vrienden een volwaardige studentenvereniging maken, gericht op de geestelijke ontwikkeling van zijn leden.

Tussen het Franstalige katholicisme van de moedervereniging Gé Catholique, die Albrecht Rodenbach ervan beschuldigde meer Vlaams dan katholiek te zijn geweest, en het radicale Algemeen Vlaamsch Hoogstudentenverbond tak-Gent, dat zijn kompas richtte op het Vlaams-nationalisme, zette De Schryver de koers uit. Hij liet Rodenbach zijn vertrouwde rol spelen van discussieforum, waar gedebatteerd werd over de politieke en sociale context van de Vlaamse emancipatiestrijd. Een hoogdag was de komst van Hugo Verriest Verriest, Hugo De Vlaamsgezinde en progressieve priester en letterkundige Hugo Verriest (1840-1922) was een van de belangrijkste intellectuele inspirators van de katholieke flamingantische scholieren- e... Lees meer , een vooroorlogse held van de Rodenbach’s Vrienden, die op zijn tachtigste de Rooden Hoed opnieuw deed daveren. ‘De zaal was tot barstens toe gevuld’, getuigde een aanwezige. De Vlaamsgezinde priester en letterkundige, die nog zelf aan Albrecht Rodenbach les had gegeven, ‘sleepvoette langzaam langs de aanwezigen, beklom, aan de arm van de vinnige, dolgelukkige voorzitter, moeizaam het verhoog’, en vond vervolgens voldoende stof in zijn eigen levensverhaal om de aanwezige studenten en katholieke notabelen te imponeren. In de zomer van 1921 legde De Schryver, student-af, zijn voorzitterschap neer.

Zonder hun voorzitter als drijvende kracht bleken de Rodenbachsvrienden niet langer opgewassen tegen het sterk uitgebouwde AVHV. De vereniging ging - wellicht in 1923 - ter ziele. De inhoudelijke werking die ze voor de Vlaamse katholieke studenten uitgeoefend had, werd in een aangepaste vorm overgenomen door het Sint-Thomasgenootschap, geleid door de paters dominicanen (in het bijzonder pater Jules Callewaert Callewaert, Jules Dominicaan Jules Laurentius Callewaert (1886-1964) verwierf bekendheid als flamingantisch predikant. Zijn sympathie voor het VNV deed hem aan het begin van de Tweede Wereldoorlog de colla... Lees meer ). Vanaf 1923 vonden er elke woensdag in het Dominicanenklooster in de Hoogstraat ‘geestelijke konferenties’ plaats over religieuze en morele thema’s, die buitengewoon veel succes hadden onder de Vlaamse katholieke studenten.

Op 19 november 1930 dook de naam Rodenbach's Vrienden weer op bij de stichting van de gezelligheidsvereniging van de Roeselarenaars die te Gent studeerden en zich organiseerden in een Seniorenkonvent (SK) naar het voorbeeld van Leuven (onder impuls van Mon de Goeyse De Goeyse, Mon Mon de Goeyse (1907-1998) was van 1958 tot 1972 directeur van de PR-afdeling van de Katholieke Universiteit Leuven. Hij speelde een belangrijke rol in diverse Vlaamse (oud-)studentenorgan... Lees meer ). Van deze vereniging vindt men levenstekenen tot eind van de jaren 1930, maar ze had niets meer gemeen met de vereniging uit de jaren 1887-1923.