Snieders, August

Biografie

August Snieders werd geboren in het Noord-Brabantse Bladel en was grotendeels autodidact. Een tweetal jaar werd Snieders te 's-Hertogenbosch opgeleid als letterzetter, waarna hij in 1844 te Antwerpen Antwerpen (stad) Lees meer werk vond in de drukkerij van zijn streekgenoot  Johannes P. van Dieren Van Dieren, Johannes Lees meer . Die had een kundige zetter nodig voor zijn nieuwe krant,  Het Handelsblad van Antwerpen Het Handelsblad (van Antwerpen) Lees meer , waarvan op 15 december van hetzelfde jaar het eerste nummer van de pers kwam. Toen echter bleek dat de jonge Snieders ook bijzonder vlot schreef, verhuisde hij al snel van zetterij naar redactie. In 1845 al werd hij onderredacteur; in 1847, na het ontslag van  Lodewijk Vleeschouwer Vleeschouwer, Lodewijk Lodewijk Vleeschouwer (1810-1866) was medewerker aan tal van periodieken. Hij was lid van De Toekomst en van rederijkerskamer De Olijftak. In 1847 stichtte hij het satirisch weekblad De R... Lees meer , redacteur en op 1 januari 1849 ten slotte hoofdredacteur. Die functie bekleedde hij meer dan vijftig jaar (tot 10 juli 1900), in het 19de-eeuwse Vlaanderen een unieke journalistieke loopbaan. Daarnaast was Snieders ook medeoprichter en mederedacteur van het tijdschrift  Noord en Zuid Noord en Zuid Noord en Zuid, maandschrift voor kunsten, letteren en wetenschappen, dat tussen 1862 en 1869 verscheen, eerst in Brussel en vervolgens in Antwerpen, behoorde tot de meest invloedrijke Vl... Lees meer  (1862-1869), stichter van het weekblad De Huisvriend (1865) en medestichter (1868) en tot 1884 hoofdredacteur van de Belgische Illustratie.

Van bij zijn aankomst te Antwerpen nam hij bovendien deel aan het plaatselijke literaire leven: in de vereniging De Ongeachten maakte hij kennis met  Eugeen Zetternam Diricksens, Joos (pseudoniem Eugeen Zetternam) Joos J. Diricksens (1826-1855), beter bekend onder zijn pseudoniem Eugeen Zetternam, was een Antwerpse letterkundige en huisschilder. Hij staat bekend om zijn sociaal geëngageerde romans ... Lees meer  en vooral  Lodewijk Gerrits Gerrits, Lodewijk Lodewijk Gerrits (1827-1873) was een drukker en auteur wiens Vlaams- en sociaalgezindheid prevaleerde op levensbeschouwelijke tegenstellingen. Hij lag mee aan de basis van de Nederduitsch... Lees meer , die zijn beste vriend werd; in de rederijkerskamer  De Olijftak De Olijftak De Olijftak was een in 1835 opgerichte Antwerpse rederijkerskamer, die in de context van het ontluikende Vlaamsgezinde cultuurleven wilde aanknopen bij de bewonderde 16de-eeuwse rederijke... Lees meer  kwam hij in contact met  Theodoor van Ryswyck Van Ryswyck, Theodoor Theodoor van Ryswyck (1811-1849) was een Vlaamse dichter die in dichtbundels, kranten en tijdschriften een omvangrijk literair oeuvre bij elkaar schreef. Met zijn gedichten gaf hij vorm a... Lees meer ,  Jan van Rijswijck Van Rijswijck, Jan De liberaal Jan van Rijswijck (1853-1906) was burgemeester van Antwerpen. Zijn inzet voor de rol van het Nederlands in de lokale politiek en het verenigingswezen alsook zijn volksgezinde ... Lees meer ,  Hendrik Conscience Conscience, Hendrik Hendrik Conscience (1812-1883) was de eerste auteur die het in België aandurfde een roman in het Nederlands te schrijven en te publiceren. Zijn oeuvre van zo’n 65 romans, dat ook een bred... Lees meer ,  Jan J. de Laet De Laet, Jan Jacob Jan de Laet (1815-1891) was een Antwerpse zakenman en Vlaamsgezind politicus voor de Meetingpartij. Hij was de vader van de ‘tweede taalwet’ van 1878, op het taalgebruik in bestuurszaken.... Lees meer ,  Pieter F. van Kerckhoven Van Kerckhoven, Pieter F. Lees meer  en anderen. In 1851 debuteerde hij als romancier, en toen hij in 1898 zijn laatste boek publiceerde kon hij zich beroemen op een literair oeuvre dat qua omvang en verscheidenheid even indrukwekkend was als dat van Hendrik Conscience Conscience, Hendrik Hendrik Conscience (1812-1883) was de eerste auteur die het in België aandurfde een roman in het Nederlands te schrijven en te publiceren. Zijn oeuvre van zo’n 65 romans, dat ook een bred... Lees meer .

Journalistiek werk

Snieders' verdiensten op journalistiek vlak zijn aanzienlijk. In een tijd dat de Vlaamse pers Pers Van bij het ontstaan van de Vlaamse beweging vervulde de Nederlandstalige pers een belangrijke rol als spreekbuis. De veelheid aan Vlaamse kranten en (week)bladen die in de 19de en 20ste ... Lees meer nog in haar kinderschoenen stond, slaagde hij er als eerste in een Vlaamse krant inhoudelijk en formeel op het niveau te brengen van de grote Franstalige Belgische dagbladen, en haar tot tolk te maken van een boven lokale belangen uitstijgend politiek en cultureel programma. Toen de partijpolitieke strijd tussen liberalen en katholieken in de loop van de jaren 1840 steeds heviger gevoerd werd en de Vlaamse beweging in Antwerpen hierdoor steeds meer verdeeld werd, bleef Snieders zich veeleer neutraal opstellen. Daardoor verkreeg hij gemakkelijker toegang tot de niet-Antwerpse flamingantische en literaire milieus. Zo kon hij in het begin van de jaren 1850 bogen op directe of indirecte contacten met haast iedereen die toen literair, cultureel en politiek in de Vlaamsgezinde strijd actief was.

Rond die tijd werden de krachtlijnen van zijn programma duidelijk zichtbaar: trouw aan de katholieke geloofsovertuiging, maar tegelijk een zo groot mogelijke verdraagzaamheid tegenover andersdenkenden, meer bepaald de liberalen; strijd voor meer erkenning voor de Vlaamse taal Taal De ontwikkeling van het Nederlands vormde tot diep in de 20ste eeuw een fundamenteel aandachtspunt in de Vlaamse beweging. De wijze waarop het geschreven en gesproken Nederlands gehanteer... Lees meer en cultuur boven de partijtegenstellingen; antimilitarisme; streven naar emancipatie door bevordering van het lager onderwijs Lager onderwijs De ‘taalstrijd’ in Vlaanderen is op het niveau van het lager onderwijs minder problematisch verlopen dan op dat van het middelbaar en van het hoger onderwijs. Toch was de verfransing van ... Lees meer ; economische en culturele toenadering tot Nederland Nederland Nederland is met Vlaanderen verbonden door de economische infrastructuur, de taal en de geschiedenis. Vanaf eind 18de eeuw kreeg die verbondenheid in taal en cultuur op uiteenlopende mani... Lees meer .

Na 1857 echter, toen het unionisme in de Belgische politiek definitief tot het verleden behoorde, onderging zijn programma vrij ingrijpende wijzigingen. Had Snieders als unionist van een grote openheid blijk gegeven, dan maakte hij zijn blad thans steeds meer tot het strijdbare orgaan van één politieke partij, eerst van de Antwerpse  Meetingpartij Meetingpartij De Meeting (1862-1914) was een Antwerpse politieke formatie die ontstond uit een coalitie van flaminganten, progressieve liberalen en katholieken. Ze liet zich kenmerken door een uitgespr... Lees meer , later van de confessionele Katholieke Partij Katholieke partij De katholieke partij, later CVP (vanaf 1945) en CD&V (vanaf 2001) speelde een cruciale rol in de geschiedenis van de Vlaamse beweging. De partij had een belangrijk aandeel in onder m... Lees meer . Dit had onder meer tot gevolg dat zijn flamingantistische overtuiging, die in het begin van de jaren 1850 nog gekenmerkt was door een uitgesproken sociaal besef, een steeds nadrukkelijker confessionele kleur kreeg. Vlaams en katholiek werden voor hem in de jaren 1860, de tijd van de eerste Congressen van Mechelen, een en hetzelfde; zijn sociaal-politieke opvattingen evolueerden in de richting van een gematigd reformisme, met voor de bezittende klassen enkel de plicht tot solidariteit.

Snieders' geprononceerd kerkelijk katholicisme was ook niet zonder betekenis voor zijn kijk op de relatie  Nederland Nederland Nederland is met Vlaanderen verbonden door de economische infrastructuur, de taal en de geschiedenis. Vanaf eind 18de eeuw kreeg die verbondenheid in taal en cultuur op uiteenlopende mani... Lees meer -Vlaanderen. Bij herhaling brak hij een lans voor culturele toenadering tot het Noorden, maar als Noord-Brabander, afkomstig uit de voormalige Generaliteitslanden, toonde hij zich tegelijk terughoudend tegenover het protestantse Nederland van boven de Moerdijk. Op die manier was er van een waarachtig Groot-Nederlands Groot-Nederland Groot-Nederland is een politiek en cultureel begrip dat respectievelijk staat voor een staatkundige vereniging van België of Vlaanderen met Nederland en de culturele en taalkundige samen... Lees meer ideaal bij hem in feite geen sprake. Wel stond hem een soort Nederduits vaderland voor ogen, waartoe alle Nederlandstaligen behoorden inclusief de bewoners van  Frans-Vlaanderen Frans-Vlaanderen Dit artikel belicht de belangstelling vanuit de Vlaamse beweging voor de Vlaamse cultuur in Noord-Frankrijk. Lees meer . Die entiteit maakte dan deel uit van de Germaanse stam, en Vlaanderen zou in dat geheel fungeren als bolwerk en bufferzone tegen Frankrijk Frankrijk & Vlaanderen De verhouding tussen Vlaanderen en Frankrijk werd altijd gekenmerkt door een aanzienlijke dubbelzinnigheid. Hoewel er lange tijd een grote affiniteit met de Franse cultuur bestond, werd d... Lees meer , waarvan hij de invloed vooral ook op moreel-religieuze gronden noodlottig achtte. Juist wegens dit laatste punt was hij tevens Duitsgezind, al bekoelden na 1870 zijn sympathieën; hij vreesde toen dat Bismarcks imperialistische politiek zou kunnen leiden tot de annexatie van België en constateerde daarnaast dat de Duitse koopmanskolonie te Antwerpen een overwegend verfransende rol speelde (zie Duitsland Duitsland & Vlaanderen Van de eerste helft van de 19de eeuw tot 1945 stond het Duitse beeld van Vlaanderen in het teken van etnisch-culturele verbondenheid. Die romantische perceptie leefde vooral bij een beper... Lees meer ).

Deze perspectiefvernauwing van zijn nationale en maatschappelijke denkwijze hypothekeerde ten dele zijn latere journalistieke werk. Naar het einde van de eeuw toe manifesteerde Snieders zich steeds meer (zijn onbegrip voor het opkomende socialisme is er een duidelijk voorbeeld van) als de ideoloog van de behoudsgezinde katholieke burgerij. Ook vanuit die overtuiging bleef zijn inzet voor de Vlaamse beweging aanzienlijk en zijn redactionele commentaren bleven een grote invloed uitoefenen. Tot op heden vormen de 19de-eeuwse jaargangen van Het Handelsblad van Antwerpen een kapitale bron voor de studie van de Vlaamse beweging.

Literair werk

Rond 1845, een jaar nadat hij in Antwerpen was gearriveerd, begon Snieders met het publiceren van gedichten en korte verhalen in Vlaamse tijdschriften als het Muzen-Album, Het Vaderland Het Vaderland (1844-1845) Het Vaderland was een Brussels tijdschrift voor literatuur en geschiedenis onder redactie van Michiel van der Voort (maart 1844 – maart 1845). Lees meer , De Vlaemsche Letterbode De Vlaemsche Letterbode De Vlaemsche Letterbode was een literair tijdschrift dat in Antwerpen verscheen tussen 1843 en 1845. De redactie was voor het grootste deel in handen van de bontwerker Emmanuel Rosseels.... Lees meer , Het Taelverbond Het Taelverbond Het Taelverbond (1845-1855) was een Antwerps literair maandblad, dat gaandeweg vooral op geschiedenis en taalkunde focuste. Het tijdschrift had een sociaaleconomische inslag en cultiveerd... Lees meer , De Vlaemsche Rederyker De Vlaemsche Rederyker De Vlaemsche Rederyker was een literair tijdschrift dat in Antwerpen verscheen tussen 1844 en 1856. Tot en met de jaargang van 1846 was de redactie in handen van Lodewijk van Hoogeveen-St... Lees meer en De Vlaemsche School De Vlaamsche School De Vlaamsche School was een aanvankelijk halfmaandelijks, later maandelijks tijdschrift, uitgegeven te Antwerpen van 1855 tot 1901 (van 1855 tot 1864: De Vlaemsche School; vanaf 1897: De ... Lees meer . In 1848 volgde zijn eerste dichtbundel Myne eerste zangen, die hij later overigens zou afdoen als een jeugdzonde. Al snel stapte hij over op het proza, een genre dat destijds sterk in opkomst was en bovendien populair was bij een breder publiek. In 1851 verscheen niet alleen zijn eerste verhalenbundel (Beelden uit ons leven), maar ook zijn eerste roman Burgerdeugd, geschreven in een stijl geïnspireerd op de destijds zeer populaire teksten van de liberale Franse priester Félicité de Lamennais (1782-1854). 

Snieders zou net als Conscience uitgroeien tot een bijzonder productief romanauteur die in verschillende genres actief was. Het genre van de historische roman stond in de 19e-eeuwse Vlaams-Belgische context meestal in het teken van het opwekken van een nationaal gevoel. Dat geldt ook voor Snieders’ romans, die vaak een katholieke invulling aan dit nationale gevoel gaven. Een voorbeeld hiervan is De wolfjager. De Kempen in den Spaenschen tyd (1860), een breed opgezet episch fresco van Antwerpen en de Antwerpse Kempen rond 1566-1580, waarin de protagonist een conflict tussen zijn Oranjegezinde nationale overtuiging en religieuze identiteit als katholiek beleeft en naar de Kempen vlucht. Uiteindelijk komt Snieders tot de conclusie dat afkeer van de Spaanse Spanje De 19de-eeuwse Vlaamse beweging cultiveerde een overwegend negatief beeld van Spanje als vreemde overheerser tijdens de 16de eeuw. In de loop van de 20ste eeuw ontstond daarnaast een acti... Lees meer bezetter en gehechtheid aan de landaard nog geen overgang naar het protestantisme en de partij van Oranje van Oranje, Willem Willem van Oranje was in de 16de eeuw stadhouder van Holland, Zeeland, Utrecht en Friesland. Zijn persoon is eeuwenlang voorwerp geweest van beeldvorming en instrumentalisering door versc... Lees meer rechtvaardigden. Tot zijn historische romans behoren verder onder andere nog Op den toren (1869), dat zich afspeelt in het Antwerpen dat door de sansculotten wordt geknecht (1792) (zie Literatuur Literatuur De literatuur heeft een cruciale rol gespeeld in het ontstaan van de Vlaamse ontvoogdingsstrijd en ook in de daaropvolgende fasen van de Vlaamse natiewording zijn schrijvers vaak richting... Lees meer ), en Onze boeren (1889), dat was bedoeld als realistische correctie van De Boerenkryg (1853) van Conscience (zie Boerenkrijg Boerenkrijg De Boerenkrijg is de benaming van een korte, verloren opstand in het najaar van 1798 tegen het Franse regime, die door toedoen van Hendrik Conscience en anderen uitgroeide tot een invloed... Lees meer ).

Naast historische romans schreef Snieders ook dorpsromans (zoals Het bloemengraf uit 1854 en De arme schoolmeester uit 1851) en zedenromans. Een van zijn populairste zedenromans was De gasthuisnon (1855), waarin hoofdpersonage Isodora gasthuisnon wordt na een verliefdheid die onbeantwoord blijft vanwege het standsverschil, en later in een dramatische climax als redder in nood de zoon van haar jeugdliefde uit een brandend huis redt. Doordat de roman een ingebed verhaal bevat over Isodora’s vader, die als kolonel in de periode van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden op militaire expeditie naar Sumatra is gezonden, is De gasthuisnon ook de eerste Vlaamse literaire tekst die zich (deels) afspeelt in Nederlands-Indië.

Vanaf de jaren 1860 schreef Snieders ook meer humoristisch bedoelde zedenschetsen en -romans. Het Jan-Klaassen-spel (1863) was bijvoorbeeld opgevat als eerste schets in een nooit gerealiseerde langere reeks die een sociaalkritische doorlichting van de maatschappij moest bieden, zoals Balzacs La comédie humaine (1830-1856) of Thackeray’s Vanity Fair (1848). Bij het najagen van een humoristisch effect schuwde hij het gebruik van negatieve culturele stereotypes niet. Zo duiken in zijn romans verschillende antisemitische Antisemitisme Lees meer portretteringen van Joden op. 

Snieders was in zijn tijd een succesauteur die met veel van zijn romans een breed publiek bereikte. Een roman als De gasthuisnon was bij verschijning een echte bestseller, waarvan binnen een jaar meer dan vierduizend exemplaren werden verkocht. Zijn romans verschenen bovendien ook regelmatig in feuilletonvorm in Het Handelsblad van Antwerpen, dat in de jaren vijftig rond de 25.000 abonnees had. Snieders wist daarnaast ook in Nederland een publiek aan te boren. Zo verschenen zijn vroege romans De arme schoolmeester en De orgeldraaijer in de jaren 1851-1853 als feuilleton in de Nieuwe Rotterdamse Courant. Vanaf 1859 zou hij verschillende van zijn boeken ook laten uitgeven bij Nederlandse uitgevers (Gebr. Van Es in Amsterdam, Kruseman in Haarlem en H. Bogaerts in ’s-Hertogenbosch).

De ideologische ontwikkeling die uit zijn journalistieke werk naar voren komt, is ook af te lezen aan zijn romans. Zijn vroege werk staat nog grotendeels in het teken van zijn aanvankelijk sociaal progressieve en tolerante maatschappijvisie. Zo roepen zijn verhalen over maatschappelijke verschoppelingen in Beelden uit ons leven (1851) op tot medelijden en naastenliefde. In De gasthuisnon gaat het prediken van naastenliefde gepaard met het promoten van een conservatief katholicisme. Dit laatste treedt in latere romans zoals Het zusterke der armen (1867) steeds duidelijker op de voorgrond. Deze tendensroman is een aanval tegen liberalisme en vrijzinnigheid, waarbij het darwinisme en de vrouwenemancipatie het evenzeer moeten ontgelden. In zijn laatste boek Scherpenheuvel (1898) bereikt dit militante en weinig verdraagzame kerkelijke katholicisme een hoogtepunt.

Als hoofdredacteur van Het Handelsblad van Antwerpen en als productief en populair romanauteur speelde Snieders een belangrijke rol in de ontwikkeling van zowel de Nederlandstalige dagbladjournalistiek als de Nederlandstalige literatuur in België. Nog tijdens zijn leven vielen hem voor zijn omvattende activiteiten in pers en letteren talrijke onderscheidingen, eerbewijzen en lidmaatschappen te beurt. Pius IX benoemde hem tot ridder in de orde van Sint-Gregorius de Grote (1870) en Leo XIII vereerde hem – als eerste Vlaming – met het ereteken Pro ecclesia et pontifice (1888).  Leopold II van Saksen-Coburg, Leopold II Leopold II (1865-1909) is vooral bekend gebleven voor zijn bewind over het Congogebied. In de Belgische politiek stond hij neutraal in de levensbeschouwelijke kwesties maar ijverde voor d... Lees meer  benoemde hem in 1877 tot ridder, in 1895 tot officier in de Leopoldsorde. In 1884 kende de Leuvense universiteit hem het eredoctoraat toe. In 1886 werd hij associé van de Académie Royale de Belgique en lid van de datzelfde jaar opgerichte Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde (KANTL) De Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde (KANTL, 1886) is een instelling die zich in de loop van haar geschiedenis heeft ingezet zowel voor taalculturele, -wetenschappeli... Lees meer .