Vereniging van Vlaamse Letterkundigen (VVL)

De Vereniging van Vlaamse Letterkundigen (VVL), opgericht in Antwerpen op 24 november 1907, stelt zich tot doel Vlaamse schrijvers te verenigen in één auteursorganisatie en hun belangen te behartigen. De geschiedenis van deze vereniging speelde zich lange tijd af tegen de achtergrond van een door het Frans gedomineerd België België Geen Vlaamse beweging zonder België. Het is ook onmogelijk om België te begrijpen zonder de geschiedenis van de Vlaamse beweging erbij te betrekken. Tussen het ontstaan van een culturele ... Lees meer , dat midscheeps werd geraakt door twee wereldoorlogen. In de loop van de 21ste eeuw brokkelde de betrokkenheid van auteurs met naam en faam echter sterk af en nam de representativiteit van de VVL sterk af.

De 19de eeuw

Naar het voorbeeld van de buurlanden Frankrijk Frankrijk & Vlaanderen De verhouding tussen Vlaanderen en Frankrijk werd altijd gekenmerkt door een aanzienlijke dubbelzinnigheid. Hoewel er lange tijd een grote affiniteit met de Franse cultuur bestond, werd d... Lees meer , Groot-Brittannië en Duitsland Duitsland & Vlaanderen Van de eerste helft van de 19de eeuw tot 1945 stond het Duitse beeld van Vlaanderen in het teken van etnisch-culturele verbondenheid. Die romantische perceptie leefde vooral bij een beper... Lees meer - met respectievelijk de Société des Gens de Lettres, de Authors Association en de Schriftsteller-Verein - werd in België in 1847 de Société des Gens de Lettres Belges opgestart, waarvan zowel Nederlands- als Franstalige auteurs lid konden worden. Bekende Vlaamse auteurs, die vrij vlot in Nederland Nederland Nederland is met Vlaanderen verbonden door de economische infrastructuur, de taal en de geschiedenis. Vanaf eind 18de eeuw kreeg die verbondenheid in taal en cultuur op uiteenlopende mani... Lees meer werden uitgegeven en ook werden vertaald voor het Duitse en het Britse publiek, voelden zich in deze eerder francofone vereniging niet bepaald thuis.

Auteurs waren destijds meestal geen beroepsschrijvers en werden eerder beschouwd als verlichte geesten die literatuur beoefenden als een liefhebberij. Dat zou in de jaren 1880-1890, zowel in Vlaanderen als in Nederland, veranderen. De drang naar vernieuwing en naar een eigen Vlaamse literatuur was in de late 19de eeuw groot en het auteurschap werd meer en meer gezien als een vak. Tijdschriften als De Nieuwe Gids in Nederland en Van Nu en Straks Van Nu en Straks Van Nu en Straks (1893-1901) was een literair en cultureel tijdschrift, dat voor Vlaanderen vernieuwend was doordat het aansloot bij internationale eigentijdse denkrichtingen zoals het an... Lees meer in Vlaanderen waren ateliers en ontmoetingsplaatsen voor jonge auteurs. In Nederland was er de samenwerking tussen schrijvers als Frederik van Eeden, Albert Verwey en Willem Kloos en in Vlaanderen zorgden August Vermeylen Vermeylen, August August Vermeylen (1872-1945) was een schrijver, literatuur- en kunsthistoricus, en socialistisch senator. In het tijdschrift Van Nu en Straks, waarvan hij de leiding had, publiceerde hij ... Lees meer , Karel van de Woestijne Van de Woestijne, Karel Karel van de Woestijne (1878-1929) was een Gentse dichter, prozaïst, criticus en journalist. Hij engageerde zich als gematigd flamingant binnen de Vlaamse beweging en was tijdens de Eerst... Lees meer en Emmanuel de Bom De Bom, Emmanuel Emmanuel de Bom (1868-1953) was een Vlaamse schrijver, redacteur, journalist en bibliothecaris. Lees meer voor de literaire driehoek Brussel Brussel In de geschiedenis van de Vlaamse beweging speelde Brussel een unieke rol vanwege haar hoofdstedelijke functies, economische aantrekkingskracht en als symbool van verfransing, die zich v... Lees meer - Gent Gent Al in de 19e eeuw probeerden Vlaamsgezinde intellectuelen het gebruik van het Nederlands te bevorderen in een sterk verfranst Gent. Studentenverenigingen zoals 't Zal wel gaan hielpen daa... Lees meer - Antwerpen Antwerpen (stad) Lees meer .

In Nederland werd op 15 februari 1905 de Vereeniging van Letterkundigen opgericht. Onder het voorzitterschap van Lodewijk van Deyssel zette die zich in voor promotie van de eigen literatuur en de verbetering van de financiële en maatschappelijke positie van de schrijver. Onder de oprichters was er één Vlaming, Cyriel Buysse Buysse, Cyriel Cyriel Buysse (1859-1932) was een invloedrijk auteur van naturalistische romans en toneelstukken. Lees meer , die in 1896 was getrouwd met een Nederlandse vrouw en afwisselend in Den Haag en in Vlaanderen woonde.

Tot de Eerste Wereldoorlog

Geïnspireerd door het Nederlandse voorbeeld werd in 1907 in Antwerpen de Vereeniging van Vlaamsche Letterkundigen (VVL) opgericht. Prosper van Langendonck Van Langendonck, Prosper (1862-1920) Prosper van Langendonck (1862-1920) was een dichter en letterkundige die zich ook inzette voor de Vlaamse beweging in Brussel. Lees meer werd de eerste voorzitter en het nieuwe bestuur bestond vooral uit redactieleden en medewerkers van het tijdschrift Vlaanderen Vlaanderen (1903-1907) Lees meer , min of meer de opvolger van Van Nu en Straks, met namen als Emmanuel de Bom, Stijn Streuvels Lateur, Frank (pseudoniem Stijn Streuvels) Frank Lateur (1871-1969), beter bekend onder zijn pseudoniem Stijn Streuvels, was een toonaangevende Vlaamse schrijver, die ondanks zijn individualistische ingesteldheid geregeld Vlaamsge... Lees meer , Herman Teirlinck Teirlinck, Herman Herman Teirlinck (1879-1967) was een Vlaamse prozaschrijver en toneelvernieuwer, die onder andere als raadsheer van de koning en directeur van de Nationale Hogere School voor Bouw- en Sie... Lees meer , August Vermeylen en Karel van de Woestijne. Bij de 78 oprichters van de VVL was er slechts één vrouw, romanschrijfster Maria Verhuyck (1887-1973).

Vrijwel onmiddellijk na de oprichting zette de VVL een onderzoek betreffende de subsidiëring van literatuur door de Belgische overheid op, waaruit bleek dat de Franstalige auteurs meer werden ondersteund dan de Nederlandstalige. Daarbij ging het zowel om de aankoop van boeken door de overheid als om de verdeelsleutel van de subsidies en de literaire prijzen. Als gevolg daarvan pleitte de VVL voor de splitsing van de nationale diensten van onderwijs, kunsten en wetenschappen en bibliotheekbeleid.  

De VVL programmeerde ook voordrachten, waarbij jonge Vlaamse auteurs in het kielzog van een bekende schrijver eigen werk presenteerden in Brussel en in diverse Vlaamse steden. Verder bestudeerde de vereniging het functioneren van het commerciële boekbedrijf Boekbedrijf In de 19de eeuw kwam het Vlaamse boekbedrijf moeizaam van de grond. Pas na de Eerste Wereldoorlog ontstonden in Vlaanderen de bestaansvoorwaarden voor een moderne cultuurindustrie. Tot d... Lees meer en werd aan Nederlandse uitgevers en drukkers gevraagd om ook in Vlaanderen aan de slag te gaan.

In 1909 werd de zieke Van Langendonck als voorzitter vervangen door Victor Dela Montagne dela Montagne, Victor Victor dela Montagne (1854-1915) was een Vlaamse dichter, bibliofiel en ambtenaar. Lees meer . Twee jaar later, in 1911, begon August Vermeylen aan een lange voorzitterscarrière. Ondertussen was op 1 juni 1908 het Noord- en Zuidnederlandsch Verbond van Letterkundigen opgericht in Scheveningen, maar die organisatie overleefde de Eerste Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog De Vlaamse beweging is fundamenteel getekend door de Eerste Wereldoorlog. De oorlog maakte een verregaande democratisering onafwendbaar, met wezenlijke gevolgen voor het politieke draagv... Lees meer niet.

De Eerste Wereldoorlog en zijn naweeën

Na de Eerste Wereldoorlog kon de VVL, die tussen 1914 en 1918 als organisatie geen activiteiten had ontplooid, haar werking niet onmiddellijk hervatten ten gevolge van de kloof tussen leden die de kant van het activisme Activisme Het begrip activisme verwijst naar de fractie van flaminganten die tijdens de Eerste Wereldoorlog bereid was om politiek of anderszins samen te werken met de Duitse bezetter en financiële... Lees meer hadden gekozen en de anderen. Een niet onbelangrijk deel van de geëngageerde literaire avant-garde, onder wie Paul van Ostaijen Van Ostaijen, Paul Paul van Ostaijen (1896-1928) was een schrijver die met zijn poëzie, proza en kritische werk grote invloed heeft uitgeoefend op de Nederlandstalige literatuur. Zijn zoektocht naar een nie... Lees meer en Achilles Mussche Mussche, Achilles Achilles Mussche (1896-1974) was een socialistisch en flamingantisch geïnspireerde leraar en dichter, die zich in zijn jonge jaren engageerde in het activisme en begin jaren 1920 mee aan ... Lees meer , had zich bij het activisme aangesloten, terwijl oudere auteurs zoals voorzitter Vermeylen zich daartegen hadden afgezet (zie passivisme Passivisme Het begrip ‘passivisme’ verwijst naar de Vlaamsgezinden die tijdens de Eerste Wereldoorlog verdere pogingen om de Vlaamse eisen te realiseren tot na het einde van het politiek-militair co... Lees meer ). De activistisch gezinden ontvingen in 1919 een brief waarin hen werd gevraagd ontslag te nemen. Toen de meeste aangeschrevenen daaraan geen gevolg gaven, stapte Vermeylen op als voorzitter. Deze interne tegenstellingen en de strafrechtelijke vervolging van een aantal VVL-leden, al dan niet gevolgd door een internering, verlamde de werking tijdens de eerste naoorlogse jaren. In 1924 nam Vermeylen het voorzitterschap van de opnieuw opgestarte vereniging weer op. Voor de feestelijke viering van de 60ste verjaardag van de Nederlandse auteur Lodewijk van Deyssel (1864-1952) datzelfde jaar in Brussel werden leden die betrokken waren geweest bij het activisme, zoals Wies Moens Moens, Wies Lees meer en Felix Timmermans Timmermans, Felix Felix Timmermans (1886-1947) is de auteur van een omvangrijk en veelgelezen oeuvre. Tot zijn bekendste romans horen Pallieter (1916) en Boerenpsalm (1935). Tijdens de Eerste Wereldoorlog ... Lees meer , weer uitgenodigd.

Het interbellum

In nauwe samenwerking met de VVL werd in 1929 de Vereniging ter bevordering van het Vlaamse Boekwezen Vereniging ter Bevordering van het Vlaamse Boekwezen (VBVB) De Vereniging ter Bevordering van het Vlaamse Boekwezen (VBVB), opgericht in 1929 in Antwerpen, had als doel de Vlaamse uitgeverij en boekhandel te professionaliseren en te emanciperen. H... Lees meer (VBVB) opgericht. Dat leidde ertoe dat vanaf 1930 Het Boek in Vlaanderen werd uitgegeven, een lijst van auteurs en hun publicaties. Nog dat jaar werd de eerste Boekenweek georganiseerd en in 1932 de eerste Boekenbeurs.

In 1899 had het Antwerpse stadsbestuur het literair archief van Hendrik Conscience Conscience, Hendrik Hendrik Conscience (1812-1883) was de eerste auteur die het in België aandurfde een roman in het Nederlands te schrijven en te publiceren. Zijn oeuvre van zo’n 65 romans, dat ook een bred... Lees meer aangekocht, wat in 1912 resulteerde in een tentoonstelling over deze auteur in samenwerking met de VVL. Het publiekssucces van dit initiatief deed sommigen dromen van een Museum van de Vlaamsche Letterkunde, dat er uiteindelijk kwam naar aanleiding van de viering van het 25-jarig bestaan van de VVL in 1932, met tentoonstellingen in Brussel, Gent en Antwerpen. In Antwerpen werden onder de titel ‘Vlaamse Auteurs in Vertaling’ tal van buitenlandse vertalingen van onder meer Conscience, Timmermans, Streuvels en Guido Gezelle Gezelle, Guido Guido Gezelle (1830-1899) was een Vlaamse priester die de Vlaamse volkstaal verdedigde binnen het algemeen Nederlands. Hij verwierf grote bekendheid als lyrisch dichter van religieuze nat... Lees meer geëxposeerd op de locatie waar een jaar later het Museum van de Vlaamse Letterkunde werd geopend, de voorloper van het Archief en Museum voor het Vlaams Cultuurleven en nu het Letterenhuis Letterenhuis Het Letterenhuis in Antwerpen werd in 1933 opgericht en is verantwoordelijk voor het conserveren en ontsluiten van het literaire erfgoed in Vlaanderen. Het archiveert literaire nalatensch... Lees meer .

In 1937 zette de VVL, vooral onder impuls van secretaris Maurits Roelants Roelants, Maurice Maurice Roelants (1895-1966) was een Vlaamse literaire auteur en cultuurpromotor. Lees meer , op tientallen locaties in Brussel de Hoogdagen der Vlaamsche Literatuur op, een driedaags literatuurfeest met de bedoeling om aan francofone Belgen te bewijzen dat de Vlaamse literatuur ook in de hoofdstad haar mannetje kon staan. Een geplande tweede editie werd verhinderd door het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog.

De Tweede Wereldoorlog

Tijdens de Tweede Wereldoorlog Tweede Wereldoorlog De Tweede Wereldoorlog werd in Vlaanderen getekend door de onvoorwaardelijke collaboratie van het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV). De samenwerking met de bezetter en de bestraffing erva... Lees meer probeerde de VVL, waarvan Roelants inmiddels voorzitter was, zich aanvankelijk een eigen plaats te verwerven in het door de nationaalsocialistische Duitse bezetter gelijkgeschakelde en herordende culturele landschap in Vlaanderen. Toen al snel duidelijk werd dat de vereniging op die manier zou aanschurken tegen de collaboratie Collaboratie Collaboratie verwijst naar de samenwerking met de bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog, in casu van het Vlaams-nationalisme en een deel van de Vlaamse beweging. Lees meer , werd - nadat daarover door een aantal leden informeel overleg was gepleegd - beslist om de werking stop te zetten zolang de oorlog duurde.

Na de bevrijding in september 1944 werd een aantal leden van de VVL - al dan niet tijdelijk - uit de ledenlijst geschrapt wegens betrokkenheid bij de collaboratie en de bestraffing ervan. Zoals na de Eerste Wereldoorlog werd de heropstart van de VVL op die manier bemoeilijkt, maar anders dan na 1918 leidde dat na de Tweede Wereldoorlog niet tot een dreigende splitsing.

Na de Tweede Wereldoorlog

In 1957 werd het halve-eeuwfeest van de VVL gevierd met de reizende  tentoonstelling ‘Vijftig Jaar Vlaamse Letteren’. In Brussel werd een academische zitting georganiseerd en voorzitter Baekelmans mocht op de koffie bij koning Boudewijn van Saksen-Coburg, Boudewijn I Boudewijn (1930-1993) moest als gevolg van de koningskwestie op jonge leeftijd en onvoorbereid zijn vader opvolgen. Zijn koningschap werd getekend door de Congolese dekolonisatie, staatsh... Lees meer .

In 1963 - een jaar na de vastlegging van de taalgrens Taalgrens Het begrip ‘taalgrens’ verwijst in het algemeen naar een grens die twee bevolkingsgroepen die een verschillende taal spreken van elkaar scheidt en in het bijzonder naar de grens tussen he... Lees meer - sprak de VVL zich naar aanleiding van het communautair regeringsakkoord van Hertoginnedal Hertoginnedal-besprekingen Lees meer publiekelijk uit voor ‘de integriteit van het Vlaamse landsgedeelte en de taaleenheid van de Vlaamse gemeenschap’. Meer concreet werd de eventuele aanhechting van zes Nederlandstalige gemeenten uit de Brusselse rand Vlaamse Rand De Vlaamse Rand omvat de negentien gemeenten grenzend aan Brussel of aan een faciliteitengemeente. De relatie tot Brussel leidt er tot specifieke uitdagingen. Lees meer , waar faciliteiten Faciliteiten Al sinds de eerste taalwet (1873) voorzag de wetgever in faciliteiten. Deze tegemoetkomingen gaven aanleiding tot tegengestelde interpretaties door Nederlandstaligen en Franstaligen, zo ... Lees meer werden voorzien voor Franstaligen, afgewezen. Tegelijk hekelde men het ’stelselmatig overtreden van alle Belgische taalwetten door de Brusselse gemeentebesturen’ en sprak de vereniging zich uit tegen ‘elk buitenterritoriaal statuut voor de Franstalige sectie van de Universiteit te Leuven en de oprichting van nieuwe Franse scholen in het Vlaamse land’.

In 1973 kwam het tot onenigheid toen bleek dat de vertegenwoordiging van gelovige en vrijzinnige auteurs in de raad van bestuur niet evenredig was. 43 vrijzinnige auteurs zegden hun lidmaatschap op. De meesten onder hen keerden na korte of langere tijd evenwel terug.

Naar aanleiding van de 75ste verjaardag van de VVL werd in 1982 in Brussel een festival opgezet over ‘Literatuur en film’. In het AMVC in Antwerpen (nu Letterenhuis Letterenhuis Het Letterenhuis in Antwerpen werd in 1933 opgericht en is verantwoordelijk voor het conserveren en ontsluiten van het literaire erfgoed in Vlaanderen. Het archiveert literaire nalatensch... Lees meer ) werd toen een tentoonstelling georganiseerd over de geschiedenis van de vereniging. Bij de opening op 30 oktober werd het boek Schrijvenderwijs. Vijfenzeventig jaar Vereniging van Vlaamse Letterkundigen 1907-1982 van Emiel Willekens en Bert Decorte voorgesteld. 

De hulde voor Paul van Ostaijen Van Ostaijen, Paul Paul van Ostaijen (1896-1928) was een schrijver die met zijn poëzie, proza en kritische werk grote invloed heeft uitgeoefend op de Nederlandstalige literatuur. Zijn zoektocht naar een nie... Lees meer in 1996, naar aanleiding van de honderdste verjaardag van zijn geboorte, was de zoveelste van een reeks vieringen die de VVL sinds de oprichting organiseerde voor al dan niet nog levende Vlaamse auteurs.

De voorzitters in de naoorlogse periode waren achtereenvolgens: Maurice Roelants (vanaf 1945), Baekelmans (1946-1957), Achilles Mussche (1957-1968), Marcel Coole (1968-1971), Jan Vercammen (1971-1972), Hubert Lampo (1972- 1973), Bernard van Vlierden (Bernard Kemp) (1973-1981), Henri- Floris Jespers (1981-1988), Emiel Willekens Willekens, Emiel Emiel Willekens (1922-2009) was een Antwerpse letterkundige, conservator en bibliothecaris. Lees meer (1990-1994) en Fernand Bonneure (1995-1999). Sinds mei 2023 wordt de VVL geleid door Alain Demotte.

De 21ste eeuw

De VVL zette zich sinds de oprichting onder meer in voor een vaste boekenprijs, een statuut voor de schrijver, literaire subsidies en een leenvergoeding voor auteurs, dingen die in de loop der jaren in meerdere of mindere mate werden gerealiseerd. Al was dat uiteraard niet alleen de verdienste van de VVL, die tijdens de laatste kwarteeuw nog nauwelijks kwaliteits- en/of succesauteurs onder haar leden telde.

Tegelijk nam een aantal nieuwe, al dan niet officiële, organisaties veel taken van de VVL over. Zo werd in 1999 het Vlaams Fonds voor de Letteren (VFL; vanaf 2019 Literatuur Vlaanderen) opgericht, een openbare instelling ter ondersteuning van de letterensector, die in opdracht van de Vlaamse regering en de Vlaamse minister van Cultuur subsidies verstrekt aan auteurs, vertalers, uitgevers en organisatoren. De VVL, die niet echt betrokken was geweest bij de oprichting van het VFL, voelde zich daardoor in de hoek gezet. Toen het VFL bovendien in 2005 een eigen auteursvereniging in het leven riep, de Vlaamse Auteurs Vereniging (VAV), nam de ergernis bij de VVL nog toe.

In 2007, ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan, publiceerde de VVL ‘de 21 strijdpunten van de Vereniging van Vlaamse Letterkundigen zoals bepaald door haar leden’. Het waren de strijdpunten die de VVL al meer dan honderd jaar in het vaandel droeg en bepleitte, maar nu met minder slagkracht, met minder historische urgentie en minder aanwezigheid op de boekenmarkt dan in vorige eeuw.

Vooral in de loop van de 21ste eeuw werd de VVL minder en minder representatief, onder meer omdat geen enkele auteur met enige naam en faam zich er nog op de een of andere manier in engageerde.

Eigen tijdschrift

In 1948 werd de uitgave van het ledenblad Mededelingen, waarmee men voor 1914 was begonnen, heropgestart. De titel gaf aan wat de bedoeling was: driemaandelijks ‘meedelen’ wat er in de VVL gebeurde, vieringen, literaire evenementen en publicaties aankondigen, informeren over het ledenverloop, necrologieën presenteren en berichten over wat de VVL ondernam om de belangen van auteurs zo goed mogelijk te verdedigen. In september 2002 werd Mededelingen vervangen door De Auteur, dat tot op vandaag vier keer per jaar verschijnt.