Poma, Karel

Karel Poma volgde middelbaar onderwijs aan het atheneum van Antwerpen en studeerde daarna scheikunde aan de Gentse universiteit. Hij behaalde er in 1943 zijn licentiaatsdiploma en in 1946 zijn doctoraat. In hetzelfde jaar behaalde hij aan de Université libre de Bruxelles ook een diploma bacteriologie. Van 1945 tot 1971 werkte hij als scheikundige bij de Antwerpse Waterwerken, waar hij belast werd met de dagelijkse controle van het drinkwater. Tussen 1979 en 1990 was hij deeltijds docent aan de Vrije Universiteit Brussel.

Hij huwde in 1946 met Juliette Walgraeve en was vader van zoon Peter (1950) en dochter Katleen (1954).

Student omstreeks de oorlogsjaren

Poma was reeds als jongeman liberaal en ook Vlaamsgezind. Zijn vader, Carolus Poma, was actief in de liberale partij Liberale partij De verhouding tussen de liberale partij en het partijpolitieke liberalisme in België enerzijds, en de Vlaamse beweging anderzijds levert een gevarieerd en ingewikkeld beeld op dat evoluee... Lees meer en was van 1947 tot 1959 gemeenteraadslid, en van 1953 tot 1958 schepen van Onderwijs en burgemeester van Wilrijk.

Als student sloot Poma zich aan bij 't Zal Wel Gaan 't Zal Wel Gaan Taalminnend Studentengenootschap't Zal Wel Gaan is een Gentse Vlaamsgezinde en vrijzinnige studentenvereniging en de oudste nog bestaande studentenvereniging van Vlaanderen. Lees meer alsook bij het Liberaal Vlaams Studentenverbond Liberaal Vlaams Studentenverbond (LVSV) Het Liberaal Vlaams Studentenverbond (LVSV) is een Vlaamsgezinde liberale studentenvereniging die in 1930 werd opgericht in Gent, en ook afdelingen had in Brussel, Antwerpen en Leuven. He... Lees meer -LVSV (1938-1940), waarvan hij bestuurslid werd. Via Albert Maertens Maertens, Albert Albert Maertens (1915-2015) was directeur-generaal van de krant Het Laatste Nieuws. Hij was ook actief in onder meer het LVSV, het LVV, de liberale partij en het Willemsfonds, en zette zi... Lees meer , oud-student en LVSV’er, trad Poma, als overtuigd democraat, tijdens de Tweede Wereldoorlog toe tot het verzet Verzet Het georganiseerde verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog in de Vlaamse provincies was doorgaans altijd Belgisch verzet: zowel op het vlak van de ideologische oriëntatie, de motieven en he... Lees meer . Hij had als student de leiding van een verzetsgroep binnen de Gentse universiteit die zich later aansloot bij het Onafhankelijkheidsfront en ontving daarvoor verschillende decoraties.

Na de oorlog werd hij secretaris-penningmeester van de Liberale Jonge Wacht te Mechelen, lid van het Nationaal Verbond der Liberale Jeugd van België en ondervoorzitter van het Antwerps Liberaal Verbond.

Liberaal Vlaams Verbond

Samen met vele andere oudgedienden van het LVSV werd hij actief in het Liberaal Vlaams Verbond Liberaal Vlaams Verbond (LVV) Liberaal Vlaams Verbond (LVV) is een autonome, sociaal-progressieve, liberale en Vlaamsgezinde vereniging die werd opgericht in 1913. Van een overkoepelend en coördinerend orgaan voor lib... Lees meer (LVV), waarvan hij ook voorzitter werd: een eerste maal van 27 januari tot 15 december 1968, en een tweede maal van april 1973 tot mei 1974. Poma pleitte in die periode voor de vervlaamsing van de Katholieke Universiteit Leuven en ondertekende in april 1967 het Manifest der 31, waarin door academici en politici werd aangedrongen op de overheveling van het Franstalige deel van de universiteit naar Wallonië (zie Hoger onderwijs in Leuven Hoger onderwijs in Leuven De Franstalige Katholieke Universiteit Leuven werd vanaf 1910 geleidelijk vernederlandst. De strijd voor ‘Leuven Vlaams’ leidde in 1968 tot een splitsing, het ontstaan van twee autonome L... Lees meer ). In de aanloop naar de verkiezingen van 31 maart 1968 – nadat de regering gevallen was over de kwestie Leuven – bevestigden voorzitter Poma en het LVV-bestuur in een openbare verklaring een aantal doelstellingen: ‘homogeniteit van de taalgebieden, uitbouw van de culturele autonomie, volstrekte tweetaligheid van de centrale administratie, vernederlandsing van het bedrijfsleven, de oprichting van een volledig net van Nederlandstalig kleuter- en lager onderwijs in elke gemeente van de Brusselse agglomeratie, bestrijding van de systematische verfransing van de Vlamingen die zich in Brussel vestigen, geen uitbreiding van de Brusselse agglomeratie, deconcentratie en decentralisatie van de bestuurlijke macht.’ (Van natuur tot cultuur, p. 44-45)

Tijdens de eerste voorzitterstermijn van Poma werd zichtbaar dat het LVV de grondslag legde voor de latere Vlaamse PVV, tijdens zijn tweede voorzitterschap oriënteerde Poma het LVV als drukkingsgroep.

Parlementslid

Poma was ook actief in de liberale partij zelf, zo werd hij in 1961 secretaris van de Antwerpse partijfederatie. Na een jarenlange inzet voor de partij werd hij in 1965 verkozen tot provinciaal senator. Toen hij in 1968 niet werden herkozen, trachtten de Franstaligen binnen de unitaire liberale partij het LVV te treffen door hem als kandidaat voor coöptatie te boycotten. Dit mislukte evenwel door de druk van de bij het LVV aangesloten senatoren. Hij bleef gecoöpteerd senator tot 1971, toen hij werd verkozen als volksvertegenwoordiger. Hij zetelde in de Kamer tot 1981, waarna hij als rechtstreeks gekozen senator (1981-1985) zijn parlementaire carrière afsloot. Van 1977 tot 1981 was hij fractieleider van de liberalen in de Cultuurraad en zijn opvolger, de Vlaamse Raad Vlaams Parlement Het Vlaams Parlement is de parlementaire vergadering van de Vlaamse deelstaat in het federale België. Zijn geschiedenis kent drie grote fasen: de periode van de Cultuurraad voor de Neder... Lees meer . Poma was eveneens gemeenteraadslid van Wilrijk (1965-1982) en van Antwerpen (1983-1988).

Staatssecretaris van Leefmilieu

Karel Poma maakte tweemaal deel uit van een regering. Van april 1974 tot 1977 was hij in de nationale regering de eerste staatssecretaris voor Leefmilieu, aanvankelijk toegevoegd aan de eerste minister, later aan de minister van Volksgezondheid. Leefmilieu was een beleidsdomein waarrond hij reeds als parlementslid, via talrijke interpellaties en wetsvoorstellen, bijzonder actief was. Hoewel Poma een groot voorvechter was van culturele autonomie, pleitte hij voor het milieubeleid vooral voor unitaire en internationale samenwerking. In oktober 1974 werd Poma eveneens staatssecretaris voor Bossen, Jacht en Visvangst, toegevoegd aan Rika de Backer-van Ocken Van Ocken, Rika Rika van Ocken (1923-2002) was voor de Christelijke Volkspartij senator, minister in verschillende regeringen en Europees Parlementslid. Voor haar politieke carrière was ze actief in de k... Lees meer , minister voor Vlaamse aangelegenheden, waardoor hij ook deel uitmaakte van het Ministerieel Comité voor Vlaamse aangelegenheden.

Vlaams gemeenschapsminister van Cultuur

In december 1981 werd Karel Poma benoemd tot vicevoorzitter van de eerste Vlaamse Executieve Vlaamse Executieve Lees meer en Vlaams gemeenschapsminister van Cultuur (december 1981 - december 1985).

Een van zijn aandachtspunten was de aanpassing van het subsidiëringssysteem: subsidies moesten minder aan de structuren toegekend worden, maar meer op basis van de prestaties. Hij drong aan op een beter management, betere beheersstructuren en introduceerde de mogelijkheid van privésponsoring en mecenaat, onder meer bij het Festival van Vlaanderen Festival van Vlaanderen Lees meer , het Koninklijk Filharmonisch Orkest van Vlaanderen, Europalia, … Hij startte ook met de sanering van de financiën van de Vlaamse Opera Vlaamse Opera De Antwerpse Opera, nu bekend als Opera Ballet Vlaanderen (OBV), werd opgericht in 1893 met als doel een podium te bieden voor nieuwe Vlaamse opera’s en Nederlandse vertalingen van gevest... Lees meer .

Onder Poma werd onder meer het Taalunie Nederlandse Taalunie De Nederlandse Taalunie (1980) is een kennis- en beleidsorganisatie die verantwoordelijk is voor het stimuleren, ontwikkelen en uitvoeren van het gezamenlijk taalbeleid voor het Nederland... Lees meer verdrag met Nederland Nederland Nederland is met Vlaanderen verbonden door de economische infrastructuur, de taal en de geschiedenis. Vanaf eind 18de eeuw kreeg die verbondenheid in taal en cultuur op uiteenlopende mani... Lees meer operationeel, kwam het Vlaams Cultureel Centrum De Brakke Grond Vlaams Cultuurhuis de Brakke Grond De Brakke Grond werd in 1981 geopend als Vlaams Cultureel Centrum in Amsterdam en presenteert vandaag vooral het Vlaamse actuele aanbod inzake cultuur en kunst aan het publiek in de Neder... Lees meer in Amsterdam uit de startblokken, werd het Vlaams Commissariaat-generaal voor Toerisme opgericht, en werd het doceren van het Nederlands aan buitenlandse universiteiten gestimuleerd. Hij regelde tevens het statuut van de vrije radio's en zette zich in voor het doorbreken van het televisiemonopolie van de Belgische Radio en Televisieomroep. Bij ministerieel besluit van 11 juli 1985 legde Poma ook de tekst en muzieknotatie van De Vlaamse Leeuw De Vlaamse Leeuw De Vlaamse Leeuw (1847) is een nationaal Vlaams lied op tekst van Hippoliet van Peene en muziek van Karel Miry. Op 11 juli 1985 werden tekst en muzikale notatie officieel vastgelegd als V... Lees meer officieel vast als volkslied van de Vlaamse Gemeenschap Vlaamse Gemeenschap De Vlaamse Gemeenschap (1980) is een van de drie gemeenschappen in België (naast de Franse en Duitstalige Gemeenschap) die bevoegd is voor de zogenaamde ‘persoonsgebonden aangelegenheden’... Lees meer .

Gevarieerd verenigingsleven

Van 1993 tot 2005 was Poma voorzitter van de statutaire commissie van de Vlaamse Liberalen en Democraten.

Naast en na zijn politieke loopbaan vervulde Karel Poma heel wat functies in liberale en Vlaamsgezinde verenigingen: bestuurslid van het Nationaal Verbond van de Liberale Jeugd van België (1949-1955), lid van het Willemsfonds Willemsfonds (WF) Het Willemsfonds (1851-heden) is een liberaal-vrijzinnige culturele vereniging en drukkingsgroep die het gebruik van het Nederlands promoot en ondersteunt. Lees meer en bestuurslid van De Vlaamse Gids De Vlaamse Gids (met) Boek & Biliotheek De Vlaamse Gids (1905-2000) was een flamingantisch en liberaal tijdschrift. Het werd gesticht door Max Rooses, met medewerking van Paul Fredericq en Jozef Vercoullie. Het blad was feiteli... Lees meer (1986-2012). Daarnaast was hij steeds bijzonder actief in vrijzinnige verenigingen: hij was vrijmetselaar (lid van het Groot Oosten van België); lid van het Humanistisch Verbond sinds de oprichting; voorzitter van de Oudervereniging voor de Moraal (1968-1974); lid van de raad van bestuur van de Vrije Universiteit Brussel (1977-1981); voorzitter van de raad van bestuur van de Raad voor Inspectie en Begeleiding van de niet-professionele zedenleer. In het verlengde van deze overtuiging nam hij in het parlement vaak de verdediging van vrijzinnige dossiers op zich.

Ten slotte was Poma ook voorzitter van de Kamer van Koophandel België-Luxemburg-Israël (1986-1995) en sinds 1986 voorzitter/erevoorzitter van de Vrienden van het Museum Hedendaagse Kunst Antwerpen, dat onder zijn ministerschap werd opgericht en waarvan hij van 1991 tot 2008 ook bestuurslid was.

Overlijden

Karel Poma overleed op 27 december 2014, op 94-jarige leeftijd en kreeg op zaterdagnamiddag 3 januari 2015 een staatsbegrafenis. De uitvaart werd op zijn eigen verzoek gehouden in het stadion van zijn favoriete voetbalclub Beerschot.

Sinds 2017 is er in Antwerpen een jaarlijkse Pomalezing als eerbetoon aan hem en geïnspireerd door de waarden van de Verlichting die hem zo dierbaar waren.