Van Dishoeck, Cornelis

Cornelis Anthony Jacobus van Dishoeck werd op 22 april 1853 geboren in de Zeeuwse havenstad Zierikzee. In 1889 richtte hij een naar zichzelf vernoemde uitgeverij Boekbedrijf In de 19de eeuw kwam het Vlaamse boekbedrijf moeizaam van de grond. Pas na de Eerste Wereldoorlog ontstonden in Vlaanderen de bestaansvoorwaarden voor een moderne cultuurindustrie. Tot d... Lees meer op in Leiden. Het bedrijf verhuisde in 1898 naar Amsterdam en in 1903 naar Bussum.

Dankzij zijn energieke en ambitieuze acquisitiebeleid bouwde C.A.J. van Dishoeck op korte tijd een divers en prestigieus fonds uit, met daarin een belangrijke plaats voor de Vlaamse literatuur Literatuur De literatuur heeft een cruciale rol gespeeld in het ontstaan van de Vlaamse ontvoogdingsstrijd en ook in de daaropvolgende fasen van de Vlaamse natiewording zijn schrijvers vaak richting... Lees meer : een professionele belangstelling die naar eigen zeggen gevoed werd door de ‘liefde voor dat, voor ons Zeeuwen stamverwante, land’. Met name de Vlaamse auteurs die zich verzamelden rond het tijdschrift Van Nu en Straks Van Nu en Straks Van Nu en Straks (1893-1901) was een literair en cultureel tijdschrift, dat voor Vlaanderen vernieuwend was doordat het aansloot bij internationale eigentijdse denkrichtingen zoals het an... Lees meer waren goed in zijn fonds vertegenwoordigd.

Bij Van Dishoeck verscheen werk van onder meer Herman Teirlinck Teirlinck, Herman Herman Teirlinck (1879-1967) was een Vlaamse prozaschrijver en toneelvernieuwer, die onder andere als raadsheer van de koning en directeur van de Nationale Hogere School voor Bouw- en Sie... Lees meer (onder andere Zon, 1906; Mijnheer J.B. Serjanszoon, 1908), Maurits Sabbe Sabbe, Maurits Maurits Sabbe (1873-1938), zoon van Julius Sabbe, was een Germaans filoloog, een Vlaamsgezinde liberaal en een vrijzinnige letterkundige, hoogleraar en conservator van het museum Plantin-... Lees meer (o.a. De filosoof van ’t sashuis, 1910; Het proza in de Vlaamsche letterkunde, 1909), Karel van de Woestijne Van de Woestijne, Karel Karel van de Woestijne (1878-1929) was een Gentse dichter, prozaïst, criticus en journalist. Hij engageerde zich als gematigd flamingant binnen de Vlaamse beweging en was tijdens de Eerst... Lees meer (o.a. Verzen, 1905; Janus met het dubbele voorhoofd, 1908), August Vermeylen Vermeylen, August August Vermeylen (1872-1945) was een schrijver, literatuur- en kunsthistoricus, en socialistisch senator. In het tijdschrift Van Nu en Straks, waarvan hij de leiding had, publiceerde hij ... Lees meer (o.a. Kritiek der Vlaamsche Beweging, 1905; De wandelende Jood, 1906), Willem Elsschot De Ridder, Alfons (pseudoniem Willem Elsschot) Alfons de Ridder (1882-1960) verwierf als schrijver grote bekendheid onder het pseudoniem Willem Elsschot. Tijdens zijn school- en studiejaren was hij lid van diverse Vlaamse culturele ve... Lees meer (Villa des roses, 1913 en De verlossing, 1921) en Cyriel Buysse Buysse, Cyriel Cyriel Buysse (1859-1932) was een invloedrijk auteur van naturalistische romans en toneelstukken. Lees meer (o.a. In de natuur, 1905; Het leven van Rozeke van Dalen, 1905; ’t Bolleken, 1906). Van 1901 tot 1903 gaf hij bovendien, samen met de Nederlandsche Boekhandel De Nederlandsche Boekhandel De Nederlandsche Boekhandel was een Antwerpse boekhandel en uitgeverij die in 1892 werd opgericht. In 1986 werd ze omgedoopt tot Uitgeverij Pelckmans en vandaag opereert ze onder de naam... Lees meer in Antwerpen, het literaire maandschrift De Arbeid uit. En in 1903 verbond hij zich als uitgever aan Vlaanderen Vlaanderen (1903-1907) Lees meer (1903-1907).

Van Dishoeck hechtte zeer veel waarde aan ‘zijn’ Vlaamse auteurs, die hij, als geboren Zeeuw, beschouwde als ‘stamverwant’. Maar erg winstgevend was de Vlaamse letterkunde niet voor hem. In een brief aan Karel van de Woestijne beweerde Van Dishoeck zelfs dat hij op het tijdschrift Vlaanderen ‘vijfduizend goeje guldens’ had verloren. Via een systeem van kruissubsidie slaagde Van Dishoeck er evenwel goed in om het hoofd boven water te houden. De verliezen die hij boekte op zijn Vlaamse uitgaven kon hij immers ruim compenseren met de zeer lucratieve schoolboekenreeksen en juridische uitgaven die eveneens in zijn fonds verschenen.

Illustratief voor de goede relaties die hij met het Vlaamse literaire veld onderhield, is voorts de perkamenten oorkonde die hem in 1914, bij het vijfentwintigjarige bestaan van zijn uitgeverij, werd aangeboden. Het document werd ondertekend door twaalf Vlaamse auteurs en bevatte de woorden ‘Gij hebt machtig bijgedragen tot de ruimere verspreiding van de Vlaamsche letterkunde in Holland en dat erkennen wij in dankbare eensgezindheid’.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog De Vlaamse beweging is fundamenteel getekend door de Eerste Wereldoorlog. De oorlog maakte een verregaande democratisering onafwendbaar, met wezenlijke gevolgen voor het politieke draagv... Lees meer stond Van Dishoeck in contact met de bekende Groot-Nederlandse activisten Geerten Gossaert Gerretson, Frederik C. Frederik Carel Gerretson (1884–1958) was een Nederlandse historicus, zakenman en politicus, die vanuit zijn Groot-Nederlandse overtuiging het Vlaams-nationalisme trachtte te beïnvloeden.... Lees meer (pseudoniem van Carel Gerretson), Derk Hoek Hoek, Derk De Nederlander Derk Hoek (1887-1976) studeerde vóór 1914 rechten aan de Brusselse universiteit en kwam er in contact met de Vlaamse beweging. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was hij betrok... Lees meer en René de Clercq De Clercq, René René de Clercq (1877-1932) was een Vlaamsgezinde en sociaal georiënteerde dichter, die tijdens de Eerste Wereldoorlog een sleutelrol speelde bij het ontstaan en de radicalisering van het ... Lees meer . Maar zelf stelde hij zich eerder afkerig op tegenover het activisme Activisme Het begrip activisme verwijst naar de fractie van flaminganten die tijdens de Eerste Wereldoorlog bereid was om politiek of anderszins samen te werken met de Duitse bezetter en financiële... Lees meer . Hij werd lid van het hoofdbestuur van het Nederlandsche vluchtelingen-comité en voorzitter van de afdeling Bussum. Samen met Cyriel Buysse en Camille Huysmans Huysmans, Camille Camille Huysmans (1871-1968) was een Vlaamsgezinde socialistische politicus, die van 1933 tot 1940 burgemeester van Antwerpen was, tweemaal een ministerpositie bekleedde en een jaar lang ... Lees meer sloot hij zich aan bij de solidariteitsbeweging ‘British Gifts for Belgian Soldiers’. In 1918 publiceerde hij bovendien August van Cauwelaerts Van Cauwelaert, August De Vlaamsgezinde katholiek August van Cauwelaert (1885-1945), die professioneel aan de slag was als advocaat en rechter, was ook literair actief als dichter en essayist. Hij was betrokken... Lees meer frontbundel Liederen van droom en daad en in 1919 werkte hij samen met de katholieke uitgever Juul Filliaert Filliaert, Juul Jules Filliaert (1890-1948) was vanaf zijn jeugd in diverse functies erg actief in de Vlaamse beweging, zoals de afdeling van het Davidsfonds in Nieuwpoort. Tijdens de Eerste Wereldoorlog... Lees meer aan de uitgave van Fritz Franckens Francken, Fritz Fritz Francken (1893-1969) was een Antwerps dichter en prozaschrijver. Hij was, samen met Daan Boens en August van Cauwelaert, een van de spilfiguren van de generatie frontdichters uit de... Lees meer oorlogsgedichten De vijf glorierijke wonden.

Van Dishoeck overleed op 15 november 1931 in Bussum. De uitgeverij werd voortgezet door zijn zoon, August van Dishoeck (1892-1973), die het bedrijf in de jaren 1950 op zijn beurt overliet aan zijn zoon, Kees van Dishoeck (1921-1990). Onder zijn bewind fuseerde de uitgeverij in 1965 met Van Holkema & Warendorf tot Unieboek NV.