Vlaamsche Filmkes

De Vlaamse Filmpjes (tot 1942 Vlaamsche Filmkens) zijn een uitgave van de katholieke Uitgeverij Averbode (oorspronkelijk De Goede Lezing en nadien De Goede Pers), die katholiek geïnspireerde periodieken verspreidde. De Filmpjes werden aanvankelijk geschreven door de leraar Emiel van Hemeldonck Van Hemeldonck, Emiel Emiel van Hemeldonck (1897-1981) was een Vlaamse onderwijsinspecteur en schrijver van historische romans en jeugdverhalen. Lees meer en verschenen als een rubriek in het bekende jeugdtijdschrift Zonneland. Onder impuls van schoolinspecteur Frans Hammenecker en pater Luciaan Dils verschenen ze vanaf 1930 als een aparte reeks.

De vooroorlogse reeks en hervatting

Dat er een markt was voor Nederlandstalige jeugdliteratuur Jeugdliteratuur Jeugdliteratuur draagt al sinds haar ontstaan bij aan het doorgeven van waarden en normen; ook vaderlandsliefde kreeg daarbij een plek. Hoewel de Vlaamse jeugdliteratuur door de verfransi... Lees meer bleek uit het succes van de reeks, die al snel op 60.000 exemplaren werd gedrukt. De verspreiding gebeurde vooral via het katholieke onderwijsnet. Medewerkers in deze periode waren onder anderen Louis Wachters, Yvonne Waegemans, Jan Vercammen, Jozef Simons Simons, Jozef Jozef Simons (1888-1948) was een Kempische schrijver, die vooral bekendheid vergaarde met zijn oorlogsroman Eer Vlaanderen vergaat (1927). Lees meer , Jef Scheirs, Lod. Lavki (Ludovicus van Winkel), Maria de Lannoy en de zeer bekende John Flanders (Jean Ray).

Voor velen onder hen vormden De Vlaamse Filmpjes een springplank naar een carrière als jeugdschrijver. In 1943, na 614 nummers, werd de reeks wegens papierschaarste stopgezet, maar na de Tweede Wereldoorlog Tweede Wereldoorlog De Tweede Wereldoorlog werd in Vlaanderen getekend door de onvoorwaardelijke collaboratie van het Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV). De samenwerking met de bezetter en de bestraffing erva... Lees meer werd ze met veel succes hernomen. Er verschenen sindsdien al meer dan 3.000 nummers.

Evolutie

In de vooroorlogse periode stonden de Filmpjes in het teken van spanning en avontuur, aangevuld met een religieuze component in de vorm van missieverhalen en heiligenlevens. In een oproep aan de lezer om zich te abonneren werden de Filmpjes door de redactie aangeprezen als een tegengif voor de jeugd tegen de talloze zogenoemd zedeloze publicaties die op dat moment circuleerden.

Ook na de oorlog bleef er een thematische voorkeur voor avontuur en religie. Naast de avonturenverhalen van onder anderen veelschrijver John Flanders was er tussen 1945 en 1960 ook veel aandacht voor het Vlaams-christelijke verleden. Centraal in deze verhalen stonden historische figuren (zoals Karel de Stoute, Jacob van Artevelde Van Artevelde, Jacob Jacob van Artevelde was een Gents volksleider (overleden in 1345) die in de jaren 1337-1345 de feitelijke macht uitoefende in Gent en in Vlaanderen. Hij verzette zich tegen de Franse invl... Lees meer , Jan Borluut, Liederik en Charlepoeng) en gebeurtenissen, (zoals de Slag bij Kassel, de Guldensporenslag Guldensporenslag De Guldensporenslag was een veldslag op de Groeningekouter nabij Kortrijk op 11 juli 1302. Hierbij werd het Franse ridderleger verslagen. De slag kreeg in de Vlaamse beweging een symbolis... Lees meer , de Kruistochten), volksverhalen (zoals De vier heemskinderen, Karel ende Elegast) en religieuze figuren en heiligen (zoals Pater Lievens, Pater Damiaan, Lutgardis van Tongeren, Livinus van Gent, Godelieve van Gistel). De helden van deze verhalen dienden als rolmodellen, die ridderlijke waarden als heldhaftigheid en moed verzoenden met christelijke deugden als zelfverloochening en trouw aan God.

Het katholieke en moralistische karakter van de reeks verminderde duidelijk vanaf de jaren 1960, toen de klemtoon  nog meer op avontuur kwam te liggen en vanaf de eeuwwisseling ook meer op actuele maatschappelijke thema’s als drugs, homoseksualiteit, werkloosheid en racisme Racisme Lees meer . Belangrijke naoorlogse medewerkers waren onder anderen Jos Ghysen, Gaston van der Gucht, Rik Puttemans, Julien van Remoortere, Cor Ria Leeman, Staf Verrept Verrept, Staf Staf Verrept (1921-1985) engageerde zich op jonge leeftijd in de Dietse jeugdbeweging. Als sociaal-flamingant richtte hij in de jaren 1960 mee de Vlaamse Demokraten op. Lees meer (alias I. Stalis), Felix de Moor en opnieuw Flanders. Verschillende van de schrijvers groeiden uit tot bekende namen in de Vlaamse jeugdliteratuur.

De betekenis van De Vlaamse Filmpjes voor de Vlaamse beweging bestaat er voornamelijk in dat ze voorzagen in de behoefte van de (katholieke) jeugd aan toegankelijke literatuur Literatuur De literatuur heeft een cruciale rol gespeeld in het ontstaan van de Vlaamse ontvoogdingsstrijd en ook in de daaropvolgende fasen van de Vlaamse natiewording zijn schrijvers vaak richting... Lees meer in de eigen taal en dat ze aan tal van jonge Vlaamse auteurs de mogelijkheid gaven om te publiceren. Tevens stelde de reeks zich rond de eeuwwisseling expliciet ten doel om een beschaafde omgangstaal bij de jonge lezers te propageren (zie Taal Taal De ontwikkeling van het Nederlands vormde tot diep in de 20ste eeuw een fundamenteel aandachtspunt in de Vlaamse beweging. De wijze waarop het geschreven en gesproken Nederlands gehanteer... Lees meer ; Standaardtaal Standaardtaal De standaardtaal is het product van renaissancistische opvattingen over taal en het resultaat van een reeks concrete taalinterventies. In het Nederlandse taalgebied leidde dit naar een St... Lees meer ).  

De Vlaamse Filmpjes maken vandaag nog steeds deel uit van het aanbod van uitgeverij Plantyn, die in 2022 Uitgeverij Averbode overnam.