De Schaepdrijver, Karel

Karel de Schaepdrijver was de jongste zoon van een notaris in de Scheldegemeente Temse, die er van 1921 tot zijn overlijden in 1927 namens de liberale partij Liberale partij De verhouding tussen de liberale partij en het partijpolitieke liberalisme in België enerzijds, en de Vlaamse beweging anderzijds levert een gevarieerd en ingewikkeld beeld op dat evoluee... Lees meer in de gemeenteraad zetelde. Nadat hij de lagere school had doorlopen in zijn geboortedorp, werd hij door zijn nochtans vrijzinnige vader op internaat geplaatst bij de jozefieten, eerst in hun Heilige Drievuldigheidscollege in Leuven en vervolgens in het Sint-Antoniuscollege van deze congregatie in Tielt. Samen met onder meer Clemens de Landtsheer De Landtsheer, Clemens (1894-1984) Clemens de Landtsheer (1894-1984) speelde als secretaris van het IJzerbedevaartcomité een grote rol in de organisatie van de vereniging en van de IJzerbedevaarten. Verder was deze belangr... Lees meer , Edward Poppe Poppe, Edward Edward Poppe (1890-1924) was een Vlaamsgezinde priester die in 1999 zalig werd verklaard door Paus Johannes Paulus II. Lees meer , de gebroeders Edward en Frans van Raemdonck Gebroeders van Raemdonck De broers Edward en Frans van Raemdonck waren twee Vlaamsgezinde soldaten in het Belgische leger, die door hun gezamenlijke dood op het slagveld symbool gingen staan voor zowel de ideale ... Lees meer en Piet van Rossem Van Rossem, Piet (sr.) Lees meer was De Schaepdrijver tijdens de schoolvakanties actief in de in 1899 opgerichte Vlaamsgezinde scholieren- en studentenbond Temsche Voorwaarts.

De Schaepdrijver, die via Temsche Voorwaarts en in het bijzonder onder de invloed van zijn boezemvriend en latere priester Edward Poppe katholiek was geworden, doorliep desondanks met succes de eerste kandidatuur wijsbegeerte en letteren/voorbereidend op de rechten aan de Université Libre de Bruxelles (ULB). Omdat zijn vader zich verzette tegen de door hem gewenste overstap naar de Leuvense katholieke universiteit, werd gekozen voor een tussenoplossing en schreef De Schaepdrijver zich in oktober 1912 in aan de Gentse rijksuniversiteit. Zijn flamingantisch en katholiek engagement kwam er in een stroomversnelling terecht: hij was bestuurslid van de plaatselijke tak van het Algemeen Katholiek Vlaamsch Hoogstudentenverbond Algemeen Katholiek Vlaamsch Hoogstudentenverbond van België (AKVHVB) Lees meer , penningmeester van de Rodenbachs Vrienden en oprichter en eerste voorzitter van Unitas, de Gentse afdeling van het Leuvense Amicitia Amicitia Amicitia was een katholieke en Vlaamsgezinde studentenvereniging die in 1911 werd opgericht aan de Leuvense universiteit. Lees meer . In Gent leerde De Schaepdrijver onder meer Joris van Severen Van Severen, Joris Joris van Severen (1894-1940) is vooral bekend als de oprichter en leider van het fascistisch geïnspireerde Verdinaso (Verbond van Dietsche Nationaal Solidaristen). Medio jaren 1930 verru... Lees meer kennen.

De Eerste Wereldoorlog

Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog De Vlaamse beweging is fundamenteel getekend door de Eerste Wereldoorlog. De oorlog maakte een verregaande democratisering onafwendbaar, met wezenlijke gevolgen voor het politieke draagv... Lees meer in augustus 1914 meldde De Schaepdrijver zich, net als zijn broer Jozef (1887-1967) en diverse andere leden van Temsche Voorwaarts, als vrijwilliger. Aanvankelijk fungeerde hij als brancardier. Op 20 mei 1916 promoveerde hij tot korporaal. De Schaepdrijver - inmiddels kandidaat in de rechten - verdedigde ook medesoldaten voor de krijgsraad.

Vanaf midden 1915 was hij met onder anderen Jeroom Leuridan Leuridan, Jeroom Jeroom Leuridan (1894-1945), leraar en advocaat, was van 1929 tot 1944 parlementslid van het Vlaams Nationaal Verbond (VNV), en vanaf 1934 VNV-gouwleider van West-Vlaanderen. Hij was een ... Lees meer in het bataljon waartoe zij behoorden de spilfiguur van studiekring De IJzerbloem. Aan het IJzerfront had hij ondertussen in het najaar van 1915 het contact hersteld met zijn Gentse studiegenoot Joris van Severen. De als flamingant snel radicaliserende De Schaepdrijver toonde zich onder meer bijzonder enthousiast voor de heropening en vernederlandsing van de Gentse universiteit door de Duitse bezetter in oktober 1916. Daarnaast werkte hij mee aan zowel de regionale frontblaadjes Frontblaadjes Frontblaadjes waren krantjes die tijdens de Eerste Wereldoorlog onder de soldaten werden verdeeld, met als doel hun moraal op te krikken. Lees meer Onze Temschenaars en Het Soete Waeslant als aan de krant Ons Vaderland Ons Vaderland (1914-1922) De krant Ons Vaderland startte eind 1914 als een algemeen Vlaams blad achter het IJzerfront. Vanaf midden 1915 was het de spreekbuis van de Frontbeweging en na de Eerste Wereldoorlog, tot... Lees meer . Hij was verder betrokken bij het Secretariaat der Katholieke Vlaamsche Hoogstudenten Secretariaat der Katholieke Vlaamsche Hoogstudenten (SKVH) Het Secretariaat der Katholieke Vlaamsche Hoogstudenten (SKVH) was een initiatief aan het IJzerfront tot bestrijding van de immoraliteit bij de soldaten. Het SKVH kwam tot stand onder imp... Lees meer en engageerde zich geleidelijk meer en meer in de Frontbeweging Frontbeweging Aan het IJzerfront manifesteerde zich tijdens de Eerste Wereldoorlog flamingantisch verzet tegen de taaltoestanden in het leger. Naarmate het zich meer en meer organiseerde en groeide, vo... Lees meer . De fel anti-Belgisch geworden De Schaepdrijver leed moreel en intellectueel sterk onder de deprimerende en uitzichtloze oorlogssituatie. Hij vertelde en schreef herhaaldelijk dat hij oorlogsmoe was en gaf meermaals blijk van defaitisme. 

Sublieme Deserteur

Die houding vormde - in combinatie met zijn aanhoudend verhevigende flamingantische en pro-activistische radicalisme - de aanleiding tot het overlopen naar de Duitse oorlogslinies in de nacht van 30 april op 1 mei 1918, samen met vier andere zogeheten Sublieme Deserteurs Sublieme Deserteurs De zogenaamde ‘Sublieme Deserteurs’ waren overlopers die in het voorjaar van 1918 door de Frontbeweging naar de Duitse linies werden gestuurd om contact op te nemen met het activisme. ... Lees meer : Jules Charpentier Charpentier, Jules Jules Charpentier (1893-1982) liep in april-mei 1918 als een van de zogenoemde ‘sublieme deserteurs’ over naar het Duitse leger, om op vraag van de Frontbeweging contact te zoeken met de ... Lees meer , die deel uitmaakte van hetzelfde regiment, en daarnaast Bernard Coolen Coolen, Bernard Bernard Coolen was tijdens de Eerste Wereldoorlog een van de vijf zogenaamde Sublieme Deserteurs van de Frontbeweging. Lees meer , Vital Haesaert Haesaert, Vital Vital Haesaert (1890-1954) was tijdens de Eerste Wereldoorlog een van de zogenoemde Sublieme Deserteurs, die zich na zijn overtocht liet gebruiken door de activistische propaganda. Na de ... Lees meer en Marcel Torreele Torreele, Marcel Marcel Torreele (1897-1976), korporaal tijdens de Eerste Wereldoorlog, behoorde tot de zogenaamde Sublieme Deserteurs, waarvoor hij na de oorlog werd veroordeeld. Lees meer . Charpentier was door de leider van de Frontbeweging, Adiel Debeuckelaere Debeuckelaere, Adiel Adiel Debeuckelaere (1888-1979) was een Vlaams-nationalistisch politicus. Hij zou zijn imago vooral opbouwen dankzij zijn leidende rol in de Frontbeweging. Lees meer , mondeling gemandateerd om in het bezette België in contact te treden met zowel de Duitse autoriteiten als de activisten Activisme Het begrip activisme verwijst naar de fractie van flaminganten die tijdens de Eerste Wereldoorlog bereid was om politiek of anderszins samen te werken met de Duitse bezetter en financiële... Lees meer . Hoever hij daarin moest en mocht gaan, vormt tot vandaag onderwerp van discussie. De vier andere overlopers hadden daartoe niet de opdracht gekregen en handelden vanuit uiteenlopende, onder meer flamingantische en anti-Belgische, motieven.

In mei en juni 1918 brachten De Schaepdrijver en Charpentier - hoewel hun aandeel in de oorspronkelijke redactie nihil of heel beperkt was geweest - onder hun beider namen drie brochures uit, die de overkoepelende titel IJzerreeks meekregen en die de standpunten van de Frontbeweging uiteenzetten: Ontwikkelingsgang der Vlaamsche Frontbeweging, Open Brieven der Vlaamsche Frontpartij Open Brieven van de Frontbeweging De Open Brieven van de Frontbeweging waren gestencilde of gedrukte clandestiene manifesten die tussen 11 juli 1917 en 11 juli 1918 aan het front werden verspreid. Daarbij mogen ook een aa... Lees meer en Vlaanderens Weezang aan den IJzer. Daarin werd enerzijds een nominatief en chronologisch overzicht opgemaakt van incidenten waarin soldaten aan het IJzerfront in de optiek van de Frontbeweging zouden zijn vervolgd vanwege hun flamingantisme en werden anderzijds de open brieven en vlugschriften gepubliceerd die sinds juli 1917 van de Frontbeweging waren uitgegaan en die onder meer waren gericht aan koning Albert I van Saksen-Coburg, Albert I Koning Albert I (1875-1934) werd aan de vooravond van en tijdens de Eerste Wereldoorlog geconfronteerd met een radicaliserende Vlaamse beweging. De communautaire kwestie groeide daardoor ... Lees meer en aartsbisschop Désiré Mercier Mercier, Désiré Désiré Mercier (1851-1926) was van 1906 tot 1926 de kardinaal-aartsbisschop van het aarts­bisdom Mechelen. Hij was een vurig propagandist van het Belgisch patriottisme en leefde tijdens ... Lees meer .

De Schaepdrijver, Charpentier en Torreele, die op 10 mei 1918 voor de Commissie van Gevolmachtigden Commissie van Gevolmachtigden De Commissie van Gevolmachtigden was in 1918 het uitvoerende orgaan van de Raad van Vlaanderen. De elf gevolmachtigden in de Commissie waren belast met de leiding en vertegenwoordiging va... Lees meer hun politieke positionering en intenties uiteenzetten, manifesteerden zich als fervente (betaalde) propagandisten van het activisme. Tussen 20 juli en 4 oktober 1918 sprak De Schaepdrijver - al dan niet samen met Charpentier en de eveneens gedeserteerde Carlos van Sante Van Sante, Carlos Carlos van Sante (1896-1947) was een Vlaamse dominicaan, die deel uitmaakte van het radicaal Vlaamsgezinde en pro-activistische milieu rond kapelaan Cyriel Verschaeve. Tijdens de Eerste ... Lees meer - op 18 activistische meetings. In die maanden publiceerde hij ook twee bijdragen in de Antwerpse activistische krant Het Vlaamsche Nieuws Het Vlaamsche Nieuws Het Vlaamsche Nieuws was een Antwerps Duits-activistisch persorgaan, dat eerst onder de naam Vlaamsche Gazet – Het Laatste Nieuws verscheen. Het werd het belangrijkste activistische perso... Lees meer (18 juni en 14 juli 1918).  

Tijdens het interbellum

Om aan gerechtelijke vervolging in België te ontsnappen, vluchtte De Schaepdrijver samen met zijn verloofde Angèle van den Bosch (1898-1995) kort vóór de Wapenstilstand naar Nederland Nederland Nederland is met Vlaanderen verbonden door de economische infrastructuur, de taal en de geschiedenis. Vanaf eind 18de eeuw kreeg die verbondenheid in taal en cultuur op uiteenlopende mani... Lees meer . In februari 1920 traden zij in Den Haag in het huwelijk; in maart 1921 overleed hun enige kind, een zoontje dat slechts twee maanden leefde. Later verhuisde het echtpaar naar Delft. Op 24 april 1922 werd De Schaepdrijver - net als Charpentier, Haesaert van Sante - door het Belgische militaire gerechtshof bij verstek ter dood veroordeeld wegens landverraad en activisme.  

Na aanvankelijke twijfels over de levensvatbaarheid ervan, zette De Schaepdrijver zich sterk in voor het engageren van medewerkers en abonnees voor het tijdschrift Ter Waarheid Ter Waarheid (1921-1924) Ter Waarheid was een tijdschrift dat in 1921 werd opgericht door Joris van Severen en Achilles Mussche. Het zocht aansluiting bij het humanitaire expressionisme. Humanitaire en pacifistis... Lees meer , dat Joris van Severen vanaf januari 1921 uitgaf. Al snel bleken beiden het echter volstrekt oneens te zijn over de redactionele koers van het blad, zowel inzake de Vlaamse beweging als wat betreft bredere politiekmaatschappelijke en culturele aangelegenheden. De Schaepdrijver distantieerde zich compleet van de internationalistische inslag en de aanwezigheid van vrijzinnige auteurs in Ter Waarheid, en zegde na verloop van tijd zijn abonnement op. Het contact met Van Severen stond vervolgens gedurende enige tijd op een laag pitje, maar bleef behouden.

Nadat hij in 1921 een bevoegdheid had behaald om Frans te geven in het middelbaar onderwijs, werkte De Schaepdrijver een tijdlang als leraar in het Friese Drachten, nadien in Tilburg en vanaf 1924 in Eindhoven, waar hij met zijn gezin 40 jaar zou wonen. Ook zijn echtgenote werkte als lerares Frans. Enkele jaren later studeerde De Schaepdrijver, met onder meer financiële steun van de Dietsche Bond Dietsche Bond De Dietsche Bond (1917-1941) werd opgericht als activistisch gezind alternatief voor het neutrale Algemeen-Nederlands Verbond. De bond nam verschillende prominente activisten op in zijn ... Lees meer , verder aan de Gemeentelijke Universiteit Amsterdam (nu Universiteit van Amsterdam), waar hij een einddiploma Franse taal- en letterkunde behaalde. In 1938 promoveerde hij er tot doctor in de letteren met een proefschrift over Hippolyte Taine. Essai sur l’unité de sa pensée.

De Schaepdrijver was begin 1929 een van de 60 ondertekenaars van een verklaring die de zogenaamde uitdovingswet Uitdovingswet Lees meer als onvoldoende kwalificeerde. Dankzij deze wet konden veroordeelde voormalige activisten weer naar België terugkeren, maar niet deserteurs zoals hij. Naar het voorbeeld van wat eerder in Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Amsterdam was gebeurd, werd in dezelfde periode - met name op 7 februari 1929 - in Eindhoven de Groot-Nederlandsche Vereeniging Groot-Nederlandsche Vereeniging De Groot-Nederlandsche Vereeniging (1929-1936) werd opgericht te Eindhoven door voormalige activisten en streefde naar toenadering tussen Vlaanderen en Nederland. Lees meer opgericht, die zou bestaan tot 1936. Samen met de in deze Noord-Brabantse stad woonachtige, inmiddels bevriende oud-activisten Remi Bosselaers Bosselaers, Remi Remi Bosselaers (1895-1985), leraar en vervolgens bediende bij de Boerenbond, koos tijdens de Eerste Wereldoorlog voor het activisme. Na de oorlog week hij uit naar Nederland. Lees meer en Reimond Speleers Speleers, Reimond De Vlaams-nationalistische oogarts Reimond Speleers (1876-1951) collaboreerde in de Eerste en de Tweede Wereldoorlog. Hij trad in 1940 in de hoogste VNV-leiding. Zowel na de Eerste als na... Lees meer was De Schaepdrijver de drijvende kracht van deze politiek-culturele groep van flamingantische Vlamingen en hun Nederlandse sympathisanten die ressorteerde onder de koepel van het Verbond van Vlaamsch-Hollandsche Vereenigingen Verbond van Vlaamsch-Hollandsche Vereenigingen Het Verbond van Vlaamsch-Hollandsche Vereenigingen was een overkoepelend bestuursorganisme van Vlaamse verenigingen in Nederland tijdens de jaren 1920-1930. Deze organisatie, waarvan vee... Lees meer .

De Tweede Wereldoorlog en daarna

Tijdens de Tweede Wereldoorlog ontvingen zowel De Schaepdrijver als zijn echtgenote, die in de Eerste Wereldoorlog aan de Gentse Von Bissing-universiteit Hoger onderwijs in Gent Met de vernederlandsing in 1930 als hoogtepunt is de Gentse universiteit een belangrijk strijdpunt geweest in de Vlaamse beweging. Van het Latijn uit 1817 tot het Engels van vandaag: het ... Lees meer had gestudeerd, een vergoeding van de door de Duitse bezetter opgerichte Bormscommissie Bormscommissie De Bormscommissie was een commissie die tijdens de Tweede Wereldoorlog schadevergoedingen uitkeerde aan door de Belgische overheid gestrafte activisten van de Eerste Wereldoorlog. Lees meer . Zij betaalden die echter allebei vrijwel onmiddellijk terug. De Schaepdrijver zette zich ook in voor de zaligverklaring van zijn jeugdvriend Edward Poppe, waartoe in 1945 een procedure werd opgestart maar die pas in 1986 werd gerealiseerd. Na zijn pensionering verhuisde hij naar het vlakbij Eindhoven gelegen dorp Waalre, waar hij overleed en werd begraven.

De Vlaamse historica Sophie de Schaepdrijver, specialiste inzake de geschiedenis van de Eerste Wereldoorlog, is een achternicht van Karel de Schaepdrijver.